Chapter 34: Brahma and Vishnu quarrel; the pillar appears

नित्यनैमित्तिकात्काम्याद्या सिद्धिरिह कीर्तिता ।
सा सर्वा लभ्येत सद्यो लिंगबेरप्रतिष्ठया

nityanaimittikātkāmyādyā siddhiriha kīrtitā |
sā sarvā labhyeta sadyo liṃgaberapratiṣṭhayā

सर्वो लिंगमयो लोकस्सर्वं लिंगे प्रतिष्ठितम् ।
तस्मात्प्रतिष्ठिते लिंगे भवेत्सर्वं पतिष्ठितम्

sarvo liṃgamayo lokassarvaṃ liṃge pratiṣṭhitam |
tasmātpratiṣṭhite liṃge bhavetsarvaṃ patiṣṭhitam

ब्रह्मणा विष्णुना वापि रुद्रेणान्येन केन वा ।
लिंगप्रतिष्ठामुत्सृज्य क्रियते स्वपदस्थितिः

brahmaṇā viṣṇunā vāpi rudreṇānyena kena vā |
liṃgapratiṣṭhāmutsṛjya kriyate svapadasthitiḥ

किमन्यदिह वक्तव्यं प्रतिष्ठां प्रति कारणम् ।
पर्तिष्ठितं शिवेनापि लिंगं वैश्वेश्वरं यतः

kimanyadiha vaktavyaṃ pratiṣṭhāṃ prati kāraṇam |
partiṣṭhitaṃ śivenāpi liṃgaṃ vaiśveśvaraṃ yataḥ

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन परत्रेह च शर्मणे ।
स्थापयेत्परमेशस्य लिंगं बेरमथापि वा

tasmātsarvaprayatnena paratreha ca śarmaṇe |
sthāpayetparameśasya liṃgaṃ beramathāpi vā

किमिदं लिंगमाख्यातं कथं लिंगी महेश्वरः ।
कथं च लिंगभावो ऽस्य कस्मादस्मिञ्छिवो ऽर्च्यते

kimidaṃ liṃgamākhyātaṃ kathaṃ liṃgī maheśvaraḥ |
kathaṃ ca liṃgabhāvo 'sya kasmādasmiñchivo 'rcyate

अव्यक्तं लिंगमाख्यातं त्रिगुणप्रभवाप्ययम् ।
अनाद्यनंतं विश्वस्य यदुपादानकारणम्

avyaktaṃ liṃgamākhyātaṃ triguṇaprabhavāpyayam |
anādyanaṃtaṃ viśvasya yadupādānakāraṇam

तदेव मूलप्रकृतिर्माया च गगनात्मिका ।
तत एव समुत्पन्नं जगदेतच्चराचरम्

tadeva mūlaprakṛtirmāyā ca gaganātmikā |
tata eva samutpannaṃ jagadetaccarācaram

अशुद्धं चैव शुद्धं यच्छुद्धाशुद्धं च तत्त्रिधा ।
ततः शिवो महेशश्च रुद्रो विष्णुः पितामहः

aśuddhaṃ caiva śuddhaṃ yacchuddhāśuddhaṃ ca tattridhā |
tataḥ śivo maheśaśca rudro viṣṇuḥ pitāmahaḥ

भूतानि चेन्द्रियैर्जाता लीयन्ते ऽत्र शिवाज्ञया ।
अत एव शिवो लिंगो लिंगमाज्ञापयेद्यतः

bhūtāni cendriyairjātā līyante 'tra śivājñayā |
ata eva śivo liṃgo liṃgamājñāpayedyataḥ

यतो न तदनाज्ञातं कार्याय प्रभवेत्स्वतः ।
ततो जातस्य विश्वस्य तत्रैव विलयो यतः

yato na tadanājñātaṃ kāryāya prabhavetsvataḥ |
tato jātasya viśvasya tatraiva vilayo yataḥ

अनेन लिंगतां तस्य भवेन्नान्येन केनचित् ।
लिंगं च शिवयोर्देहस्ताभ्यां यस्मादधिष्ठितम्

anena liṃgatāṃ tasya bhavennānyena kenacit |
liṃgaṃ ca śivayordehastābhyāṃ yasmādadhiṣṭhitam

अतस्तत्र शिवः साम्बो नित्यमेव समर्चयेत् ।
लिंगवेदी महादेवी लिंगं साक्षान्महेश्वरः

atastatra śivaḥ sāmbo nityameva samarcayet |
liṃgavedī mahādevī liṃgaṃ sākṣānmaheśvaraḥ

तयोः संपूजनादेव स च सा च समर्चितौ ।
न तयोर्लिंगदेहत्वं विद्यते परमार्थतः

tayoḥ saṃpūjanādeva sa ca sā ca samarcitau |
na tayorliṃgadehatvaṃ vidyate paramārthataḥ

यतस्त्वेतौ विशुद्धौ तौ देहस्तदुपचारतः ।
तदेव परमा शक्तिः शिवस्य परमात्मनः

yatastvetau viśuddhau tau dehastadupacārataḥ |
tadeva paramā śaktiḥ śivasya paramātmanaḥ

शक्तिराज्ञां यदादत्ते प्रसूते तच्चराचरम् ।
न तस्य महिमा शक्यो वक्तुं वर्षशतैरपि

śaktirājñāṃ yadādatte prasūte taccarācaram |
na tasya mahimā śakyo vaktuṃ varṣaśatairapi

येनादौ मोहितौ स्यातां ब्रह्मनारायणावपि ।
पुरा त्रिभुवनस्यास्य प्रलये समुपस्थिते

yenādau mohitau syātāṃ brahmanārāyaṇāvapi |
purā tribhuvanasyāsya pralaye samupasthite

वारिशय्यागतो विष्णुः सुष्वापानाकुलः सुखम् ।
यदृच्छया गतस्तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः

vāriśayyāgato viṣṇuḥ suṣvāpānākulaḥ sukham |
yadṛcchayā gatastatra brahmā lokapitāmahaḥ

ददर्श पुण्डरीकाक्षं स्वपन्तं तमनाकुलम् ।
मायया मोहितः शम्भोर्विष्णुमाह पितामहः

dadarśa puṇḍarīkākṣaṃ svapantaṃ tamanākulam |
māyayā mohitaḥ śambhorviṣṇumāha pitāmahaḥ

कस्त्वं वदेत्यमर्षेण प्रहृत्योत्थाप्य माधवम् ।
स तु हस्तप्रहारेण तीव्रेणाभिहतः क्षणात्

kastvaṃ vadetyamarṣeṇa prahṛtyotthāpya mādhavam |
sa tu hastaprahāreṇa tīvreṇābhihataḥ kṣaṇāt

प्रबुद्धोत्थाय शयनाद्ददर्श परमेष्ठिनम् ।
तमाह चांतस्संक्रुद्धः स्वयमक्रुद्धवद्धरिः

prabuddhotthāya śayanāddadarśa parameṣṭhinam |
tamāha cāṃtassaṃkruddhaḥ svayamakruddhavaddhariḥ

कुतस्त्वमागतो वत्स कस्मात्त्वं व्याकुलो वद ।
इति विष्णुवचः श्रुत्वा प्रभुत्वगुणसूचकम्

kutastvamāgato vatsa kasmāttvaṃ vyākulo vada |
iti viṣṇuvacaḥ śrutvā prabhutvaguṇasūcakam

रजसा बद्धवैरस्तं ब्रह्मा पुनरभाषत ।
वत्सेति मां कुतो ब्रूषे गुरुः शिष्यमिवात्मनः

rajasā baddhavairastaṃ brahmā punarabhāṣata |
vatseti māṃ kuto brūṣe guruḥ śiṣyamivātmanaḥ

मां न जानासि किं नाथं प्रपञ्चो यस्य मे कृतिः ।
त्रिधात्मानं विभज्येदं सृष्ट्वाथ परिपाल्यते

māṃ na jānāsi kiṃ nāthaṃ prapañco yasya me kṛtiḥ |
tridhātmānaṃ vibhajyedaṃ sṛṣṭvātha paripālyate

संहरामि नमे कश्चित्स्रष्टा जगति विद्यते ।
इत्युक्ते सति सो ऽप्याह ब्रह्माणं विष्णुरव्ययः

saṃharāmi name kaścitsraṣṭā jagati vidyate |
ityukte sati so 'pyāha brahmāṇaṃ viṣṇuravyayaḥ

अहमेवादिकर्तास्य हर्ता च परिपालकः ।
भवानपि ममैवांगादवतीर्णः पुराव्ययात्

ahamevādikartāsya hartā ca paripālakaḥ |
bhavānapi mamaivāṃgādavatīrṇaḥ purāvyayāt

मन्नियोगात्त्वमात्मानं त्रिधा कृत्वा जगत्त्रयम् ।
सृजस्यवसि चांते तत्पुनः प्रतिसृजस्यपि

manniyogāttvamātmānaṃ tridhā kṛtvā jagattrayam |
sṛjasyavasi cāṃte tatpunaḥ pratisṛjasyapi

विस्मृतोसि जगन्नाथं नारायणमनामयम् ।
तवापि जनकं साक्षान्मामेवमवमन्यसे

vismṛtosi jagannāthaṃ nārāyaṇamanāmayam |
tavāpi janakaṃ sākṣānmāmevamavamanyase

तवापराधो नास्त्यत्र भ्रांतोसि मम मायया ।
मत्प्रसादादियं भ्रांतिरपैष्यति तवाचिरात्

tavāparādho nāstyatra bhrāṃtosi mama māyayā |
matprasādādiyaṃ bhrāṃtirapaiṣyati tavācirāt

शृणु सत्यं चतुर्वक्त्र सर्वदेवेश्वरो ह्यहम् ।
कर्ता भर्ता च हर्ता च न मयास्ति समो विभुः

śṛṇu satyaṃ caturvaktra sarvadeveśvaro hyaham |
kartā bhartā ca hartā ca na mayāsti samo vibhuḥ

एवमेव विवादोभूद्ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम् ।
अभवच्च महायुद्धं भैरवं रोमहर्षणम्

evameva vivādobhūdbrahmaviṣṇvoḥ parasparam |
abhavacca mahāyuddhaṃ bhairavaṃ romaharṣaṇam

मुष्टिभिर्न्निघ्नतोस्तीव्रं रजसा बद्धवैरयोः ।
तयोर्दर्पापहाराय प्रबोधाय च देवयोः

muṣṭibhirnnighnatostīvraṃ rajasā baddhavairayoḥ |
tayordarpāpahārāya prabodhāya ca devayoḥ

मध्ये समाविरभवल्लिंगमैश्वरमद्भुतम् ।
ज्वालामालासहस्राढ्यमप्रमेयमनौपमम्

madhye samāvirabhavalliṃgamaiśvaramadbhutam |
jvālāmālāsahasrāḍhyamaprameyamanaupamam

क्षयवृद्धिविनिर्मुक्तमादिमध्यांतवर्जितम् ।
तस्य ज्वालासहस्रेण ब्रह्मविष्णू विमोहितौ

kṣayavṛddhivinirmuktamādimadhyāṃtavarjitam |
tasya jvālāsahasreṇa brahmaviṣṇū vimohitau

विसृज्य युद्धं किं त्वेतदित्यचिंतयतां तदा ।
न तयोस्तस्य याथात्म्यं प्रबुद्धमभवद्यदा

visṛjya yuddhaṃ kiṃ tvetadityaciṃtayatāṃ tadā |
na tayostasya yāthātmyaṃ prabuddhamabhavadyadā

तदा समुद्यतौ स्यातां तस्याद्यंतं परीक्षितुम्

tadā samudyatau syātāṃ tasyādyaṃtaṃ parīkṣitum

तत्र हंसाकृतिर्ब्रह्मा विश्वतः पक्षसंयुतः ।
मनोनिलजवो भूत्वा गतस्तूर्ध्वं प्रयत्नतः

tatra haṃsākṛtirbrahmā viśvataḥ pakṣasaṃyutaḥ |
manonilajavo bhūtvā gatastūrdhvaṃ prayatnataḥ

नारायणोपि विश्वात्मा लीलाञ्जनचयोपमम् ।
वाराहममितं रूपमस्थाय गतवानधः

nārāyaṇopi viśvātmā līlāñjanacayopamam |
vārāhamamitaṃ rūpamasthāya gatavānadhaḥ

एवं वर्षसहस्रं तु त्वरन् विष्णुरधोगतः ।
नापश्यदल्पमप्यस्य मूलं लिंगस्य सूकरः

evaṃ varṣasahasraṃ tu tvaran viṣṇuradhogataḥ |
nāpaśyadalpamapyasya mūlaṃ liṃgasya sūkaraḥ

तावत्कालं गतश्चोर्ध्वं तस्यांतं ज्ञातुमिच्छया ।
श्रांतोत्यंतमदृष्ट्वांतं पापताधः पितामहः

tāvatkālaṃ gataścordhvaṃ tasyāṃtaṃ jñātumicchayā |
śrāṃtotyaṃtamadṛṣṭvāṃtaṃ pāpatādhaḥ pitāmahaḥ

तथैव भगवान् विष्णुः श्रांतः संविग्नलोचनः ।
क्लेशेन महता तूर्णमधस्तादुत्थितो ऽभवत्

tathaiva bhagavān viṣṇuḥ śrāṃtaḥ saṃvignalocanaḥ |
kleśena mahatā tūrṇamadhastādutthito 'bhavat

समागतावथान्योन्यं विस्मयस्मेरवीक्षणौ ।
मायया मोहितौ शंभोः कृत्याकृत्यं न जग्मतुः

samāgatāvathānyonyaṃ vismayasmeravīkṣaṇau |
māyayā mohitau śaṃbhoḥ kṛtyākṛtyaṃ na jagmatuḥ

पृष्ठतः पार्श्वतस्तस्य चाग्रतश्च स्थितावुभौ ।
प्रणिपत्य किमात्मेदमित्यचिंतयतां तदा

pṛṣṭhataḥ pārśvatastasya cāgrataśca sthitāvubhau |
praṇipatya kimātmedamityaciṃtayatāṃ tadā