Chapter 24: The full outer worship of the linga

प्रोक्षयेन्मूलमंत्रेण पूजास्थानं विशुद्धये ।
गन्धचन्दनतोयेन पुष्पं तत्र विनिक्षिपेत्

prokṣayenmūlamaṃtreṇa pūjāsthānaṃ viśuddhaye |
gandhacandanatoyena puṣpaṃ tatra vinikṣipet

अस्त्रेणोत्सार्य वै विघ्नानवगुण्ठ्य च वर्मणा ।
अस्त्रं दिक्षु प्रविन्यस्य कल्पयेदर्चनाभुवम्

astreṇotsārya vai vighnānavaguṇṭhya ca varmaṇā |
astraṃ dikṣu pravinyasya kalpayedarcanābhuvam

तत्र दर्भान्परिस्तीर्य क्षालयेत्प्रोक्षणादिभिः ।
संशोध्य सर्वपात्राणि द्रव्यशुद्धिं समाचरेत्

tatra darbhānparistīrya kṣālayetprokṣaṇādibhiḥ |
saṃśodhya sarvapātrāṇi dravyaśuddhiṃ samācaret

प्रोक्षणीमर्ध्यपात्रं च पाद्यपात्रमतः परम् ।
तथैवाचमनीयस्य पात्रं चेति चतुष्टयम्

prokṣaṇīmardhyapātraṃ ca pādyapātramataḥ param |
tathaivācamanīyasya pātraṃ ceti catuṣṭayam

प्रक्षाल्य प्रोक्ष्य वीक्ष्याथ क्षिपेत्तेषु जलं शिवम् ।
पुण्यद्रव्याणि सर्वाणि यथालाभं विनिक्षिपेत्

prakṣālya prokṣya vīkṣyātha kṣipetteṣu jalaṃ śivam |
puṇyadravyāṇi sarvāṇi yathālābhaṃ vinikṣipet

रत्नानि रजतं हेम गन्धपुष्पाक्षतादयः ।
फलपल्लवदर्भांश्च पुण्यद्रव्याण्यनेकधा

ratnāni rajataṃ hema gandhapuṣpākṣatādayaḥ |
phalapallavadarbhāṃśca puṇyadravyāṇyanekadhā

स्नानोदके सुगन्धादि पानीये च विशेषतः ।
शीतलानि मनोज्ञानी कुसुमादीनि निक्षिपेत्

snānodake sugandhādi pānīye ca viśeṣataḥ |
śītalāni manojñānī kusumādīni nikṣipet

उशीरं चन्दनं चैव पाद्ये तु परिकल्पयेत् ।
जातिकंकोलकर्पूरबहुमूलतमालकान्

uśīraṃ candanaṃ caiva pādye tu parikalpayet |
jātikaṃkolakarpūrabahumūlatamālakān

क्षिपेदाचमनीये च चूर्णयित्वा विशेषतः ।
एलां पात्रेषु सर्वेषु कर्पूरं चन्दनं तथा

kṣipedācamanīye ca cūrṇayitvā viśeṣataḥ |
elāṃ pātreṣu sarveṣu karpūraṃ candanaṃ tathā

कुशाग्राण्यक्षतांश्चैव यवव्रीहितिलानपि ।
आज्यसिद्धार्थपुष्पाणि भसितञ्चार्घ्यपात्रके

kuśāgrāṇyakṣatāṃścaiva yavavrīhitilānapi |
ājyasiddhārthapuṣpāṇi bhasitañcārghyapātrake

कुशपुष्पयवव्रीहिबहुमूलतमालकान् ।
प्रक्षिपेत्प्रोक्षणीपात्रे भसितं च यथाक्रमम्

kuśapuṣpayavavrīhibahumūlatamālakān |
prakṣipetprokṣaṇīpātre bhasitaṃ ca yathākramam

सर्वत्र मन्त्रं विन्यस्य वर्मणावेष्ट्य बाह्यतः ।
पश्चादस्त्रेण संरक्ष्य धेनुमुद्रां प्रदर्शयेत्

sarvatra mantraṃ vinyasya varmaṇāveṣṭya bāhyataḥ |
paścādastreṇa saṃrakṣya dhenumudrāṃ pradarśayet

पूजाद्रव्याणि सर्वाणि प्रोक्षणीपात्रवारिणा ।
सम्प्रोक्ष्य मूलमंत्रेण शोधयेद्विधिवत्ततः

pūjādravyāṇi sarvāṇi prokṣaṇīpātravāriṇā |
samprokṣya mūlamaṃtreṇa śodhayedvidhivattataḥ

पात्राणां प्रोक्षणीमेकामलाभे सर्वकर्मसु ।
साधयेदर्घ्यमद्भिस्तत्सामान्यं साधकोत्तमः

pātrāṇāṃ prokṣaṇīmekāmalābhe sarvakarmasu |
sādhayedarghyamadbhistatsāmānyaṃ sādhakottamaḥ

ततो विनायकं देवं भक्ष्यभोज्यादिभिः क्रमात् ।
पूजयित्वा विधानेन द्वारपार्श्वे ऽथ दक्षिणे

tato vināyakaṃ devaṃ bhakṣyabhojyādibhiḥ kramāt |
pūjayitvā vidhānena dvārapārśve 'tha dakṣiṇe

अन्तःपुराधिपं साक्षान्नन्दिनं सम्यगर्चयेत् ।
चामीकराचलप्रख्यं सर्वाभरणभूषितम्

antaḥpurādhipaṃ sākṣānnandinaṃ samyagarcayet |
cāmīkarācalaprakhyaṃ sarvābharaṇabhūṣitam

बालेन्दुमुकुटं सौम्यं त्रिनेत्रं च चतुर्भुजम् ।
दीप्तशूलमृगीटंकतिग्मवेत्रधरं प्रभुम्

bālendumukuṭaṃ saumyaṃ trinetraṃ ca caturbhujam |
dīptaśūlamṛgīṭaṃkatigmavetradharaṃ prabhum

चन्द्रबिम्बाभवदनं हरिवक्त्रमथापि वा ।
उत्तरे द्वारपार्श्वस्य भार्यां च मरुतां सुताम्

candrabimbābhavadanaṃ harivaktramathāpi vā |
uttare dvārapārśvasya bhāryāṃ ca marutāṃ sutām

सुयशां सुव्रतामम्बां पादमण्डनतत्पराम् ।
पूजयित्वा प्रविश्यान्तर्भवनं परमेष्ठिनः

suyaśāṃ suvratāmambāṃ pādamaṇḍanatatparām |
pūjayitvā praviśyāntarbhavanaṃ parameṣṭhinaḥ

संपूज्य लिङ्गं तैर्द्रव्यैर्निर्माल्यमपनोदयेत् ।
प्रक्षाल्य पुष्पं शिरसि न्यसेत्तस्य विशुद्धये

saṃpūjya liṅgaṃ tairdravyairnirmālyamapanodayet |
prakṣālya puṣpaṃ śirasi nyasettasya viśuddhaye

पुष्पहस्तो जपेच्छक्त्या मन्त्रं मन्त्रविशुद्धये ।
ऐशान्यां चण्दमाराध्य निर्माल्यं तस्य दापयेत्

puṣpahasto japecchaktyā mantraṃ mantraviśuddhaye |
aiśānyāṃ caṇdamārādhya nirmālyaṃ tasya dāpayet

कल्पयेदासनं पश्चादाधारादि यथाक्रमम् ।
आधारशक्तिं कल्याणीं श्यामां ध्यायेदधो भुवि

kalpayedāsanaṃ paścādādhārādi yathākramam |
ādhāraśaktiṃ kalyāṇīṃ śyāmāṃ dhyāyedadho bhuvi

तस्याः पुरस्तादुत्कंठमनंतं कुण्डलाकृतिम् ।
धवलं पञ्चफणिनं लेलिहानमिवाम्बरम्

tasyāḥ purastādutkaṃṭhamanaṃtaṃ kuṇḍalākṛtim |
dhavalaṃ pañcaphaṇinaṃ lelihānamivāmbaram

तस्योपर्यासनं भद्रं कण्ठीरवचतुष्पदम् ।
धर्मो ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यञ्च पदानि वै

tasyoparyāsanaṃ bhadraṃ kaṇṭhīravacatuṣpadam |
dharmo jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryañca padāni vai

आग्नेयादिश्वेतरक्तपीतश्यामानि वर्णतः ।
अधर्मादीनि पूर्वादीन्युत्तरांतान्यनुक्रमात्

āgneyādiśvetaraktapītaśyāmāni varṇataḥ |
adharmādīni pūrvādīnyuttarāṃtānyanukramāt

राजावर्तमणिप्रख्यान्न्यस्य गात्राणि भावयेत् ।
अस्योर्ध्वच्छादनं पद्ममासनं विमलं सितम्

rājāvartamaṇiprakhyānnyasya gātrāṇi bhāvayet |
asyordhvacchādanaṃ padmamāsanaṃ vimalaṃ sitam

अष्टपत्राणि तस्याहुरणिमादिगुणाष्टकम् ।
केसराणि च वामाद्या रुद्रावामादिशक्तिभिः

aṣṭapatrāṇi tasyāhuraṇimādiguṇāṣṭakam |
kesarāṇi ca vāmādyā rudrāvāmādiśaktibhiḥ

बीजान्यपि च ता एव शक्तयोंतर्मनोन्मनीः ।
कर्णिकापरवैराग्यं नालं ज्ञानं शिवात्मकम्

bījānyapi ca tā eva śaktayoṃtarmanonmanīḥ |
karṇikāparavairāgyaṃ nālaṃ jñānaṃ śivātmakam

कन्दश्च शिवधर्मात्मा कर्णिकान्ते त्रिमण्डले ।
त्रिमण्डलोपर्यात्मादि तत्त्वत्रितयमासनम्

kandaśca śivadharmātmā karṇikānte trimaṇḍale |
trimaṇḍaloparyātmādi tattvatritayamāsanam

सर्वासनोपरि सुखं विचित्रास्तरणास्तृतम् ।
आसनं कल्पयेद्दिव्यं शुद्धविद्यासमुज्ज्वलम्

sarvāsanopari sukhaṃ vicitrāstaraṇāstṛtam |
āsanaṃ kalpayeddivyaṃ śuddhavidyāsamujjvalam

आवाहनं स्थापनं च सन्निरोधं निरीक्षणम् ।
नमस्कारं च कुर्वीत बध्वा मुद्राः पृथक्पृथक्

āvāhanaṃ sthāpanaṃ ca sannirodhaṃ nirīkṣaṇam |
namaskāraṃ ca kurvīta badhvā mudrāḥ pṛthakpṛthak

पाद्यमाचमनं चार्घ्यं गंधं पुष्पं ततः परम् ।
धूपं दीपं च तांबूलं दत्त्वाथ स्वापयेच्छिवौ

pādyamācamanaṃ cārghyaṃ gaṃdhaṃ puṣpaṃ tataḥ param |
dhūpaṃ dīpaṃ ca tāṃbūlaṃ dattvātha svāpayecchivau

अथवा परिकल्प्यैवमासनं मूर्तिमेव च ।
सकलीकृत्य मूलेन ब्रह्माभिश्चापरैस्तथा

athavā parikalpyaivamāsanaṃ mūrtimeva ca |
sakalīkṛtya mūlena brahmābhiścāparaistathā

आवाहयेत्ततो देव्या शिवं परमकारणम् ।
शुद्धस्फटिकसंकाशं देवं निश्चलमक्षरम्

āvāhayettato devyā śivaṃ paramakāraṇam |
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ devaṃ niścalamakṣaram

कारणं सर्वलोकानां सर्वलोकमयं परम्

kāraṇaṃ sarvalokānāṃ sarvalokamayaṃ param

अंतर्बहिःस्थितं व्याप्य ह्यणोरणु महत्तरम्
भक्तानामप्रयत्नेन दृश्यमीश्वरमव्ययम् ।
ब्रह्मेंद्रविष्णुरुद्राद्यैरपि देवैरगोचरम्

aṃtarbahiḥsthitaṃ vyāpya hyaṇoraṇu mahattaram
bhaktānāmaprayatnena dṛśyamīśvaramavyayam |
brahmeṃdraviṣṇurudrādyairapi devairagocaram

देवसारं च विद्वद्भिरगोचरमिति श्रुतम् ।
आदिमध्यान्तरहितं भेषजं भवरोगिणाम्

devasāraṃ ca vidvadbhiragocaramiti śrutam |
ādimadhyāntarahitaṃ bheṣajaṃ bhavarogiṇām

शिवतत्त्वमिति ख्यातं शिवार्थं जगति स्थिरम् ।
पञ्चोपचारवद्भक्त्या पूजयेल्लिंगमुत्तमम्

śivatattvamiti khyātaṃ śivārthaṃ jagati sthiram |
pañcopacāravadbhaktyā pūjayelliṃgamuttamam

लिंगमूर्तिर्महेशस्य शिवस्य परमात्मनः ।
स्नानकाले प्रकुर्वीत जयशब्दादिमंगलम्

liṃgamūrtirmaheśasya śivasya paramātmanaḥ |
snānakāle prakurvīta jayaśabdādimaṃgalam

पञ्चगव्यघृतक्षीरदधिमध्वादिपूर्वकैः ।
मूलैः फलानां सारैश्च तिलसर्षपसक्तुभिः

pañcagavyaghṛtakṣīradadhimadhvādipūrvakaiḥ |
mūlaiḥ phalānāṃ sāraiśca tilasarṣapasaktubhiḥ

बीजैर्यवादिभिश्शस्तैश्चूर्णैर्माषादिसंभवैः ।
संस्नाप्यालिप्य पिष्टाद्यैः स्नापयेदुष्णवारिभिः

bījairyavādibhiśśastaiścūrṇairmāṣādisaṃbhavaiḥ |
saṃsnāpyālipya piṣṭādyaiḥ snāpayeduṣṇavāribhiḥ

घर्षयेद्विल्वपत्राद्यैर्लेपगंधापनुत्तये ।
पुनः संस्नाप्य सलिलैश्चक्रवर्त्युपचारतः

gharṣayedvilvapatrādyairlepagaṃdhāpanuttaye |
punaḥ saṃsnāpya salilaiścakravartyupacārataḥ

सुगंधामलकं दद्याद्धरिद्रां च यथाक्रमम् ।
ततः संशोध्य सलिलैर्लिंगं बेरमथापि वा

sugaṃdhāmalakaṃ dadyāddharidrāṃ ca yathākramam |
tataḥ saṃśodhya salilairliṃgaṃ beramathāpi vā

स्नापयेद्गंधतोयेन कुशपुष्पोदकेन च ।
हिरण्यरत्नतोयैश्च मंत्रसिद्धैर्यथाक्रमम्

snāpayedgaṃdhatoyena kuśapuṣpodakena ca |
hiraṇyaratnatoyaiśca maṃtrasiddhairyathākramam

असंभवे तु द्रव्याणां यथासंभवसंभृतैः ।
केवलैर्मंत्रतोयैर्वा स्नापयेच्छ्रद्धया शिवम्

asaṃbhave tu dravyāṇāṃ yathāsaṃbhavasaṃbhṛtaiḥ |
kevalairmaṃtratoyairvā snāpayecchraddhayā śivam

कलशेनाथ शंखेन वर्धन्या पाणिना तथा ।
सकुशेन सपुष्पेण स्नापयेन्मंत्रपूर्वकम्

kalaśenātha śaṃkhena vardhanyā pāṇinā tathā |
sakuśena sapuṣpeṇa snāpayenmaṃtrapūrvakam

पवमानेन रुद्रेण नीलेन त्वरितेन च ।
लिंगसूक्तादिसूक्तैश्च शिरसाथर्वणेन च

pavamānena rudreṇa nīlena tvaritena ca |
liṃgasūktādisūktaiśca śirasātharvaṇena ca

ऋग्भिश्च सामभिः शैवैर्ब्रह्मभिश्चापि पञ्चभिः ।
स्नापयेद्देवदेवेशं शिवेन प्रणवेन च

ṛgbhiśca sāmabhiḥ śaivairbrahmabhiścāpi pañcabhiḥ |
snāpayeddevadeveśaṃ śivena praṇavena ca

यथा देवस्य देव्याश्च कुर्यात्स्नानादिकं तथा ।
न तु कश्चिद्विशेषो ऽस्ति तत्र तौ सदृशौ यतः

yathā devasya devyāśca kuryātsnānādikaṃ tathā |
na tu kaścidviśeṣo 'sti tatra tau sadṛśau yataḥ

प्रथमं देवमुद्दिश्य कृत्वा स्नानादिकाः क्रियाः ।
देव्यैः प्रश्चात्प्रकुर्वीत देवदेवस्य शासनात्

prathamaṃ devamuddiśya kṛtvā snānādikāḥ kriyāḥ |
devyaiḥ praścātprakurvīta devadevasya śāsanāt

अर्धनारीश्वरे पूज्ये पौर्वापर्यं न विद्यते ।
तत्र तत्रोपचाराणां लिंगे वान्यत्र वा क्वचित्

ardhanārīśvare pūjye paurvāparyaṃ na vidyate |
tatra tatropacārāṇāṃ liṃge vānyatra vā kvacit

कृत्वा ऽभिषेकं लिंगस्य शुचिना च सुगंधिना ।
संमृज्य वाससा दद्यादंबरं चोपवीतकम्

kṛtvā 'bhiṣekaṃ liṃgasya śucinā ca sugaṃdhinā |
saṃmṛjya vāsasā dadyādaṃbaraṃ copavītakam

पाद्यमाचमनं चार्घ्यं गंधं पुष्पं च भूषणम् ।
धूपं दीपं च नैवेद्यं पानीयं मुखशोधनम्

pādyamācamanaṃ cārghyaṃ gaṃdhaṃ puṣpaṃ ca bhūṣaṇam |
dhūpaṃ dīpaṃ ca naivedyaṃ pānīyaṃ mukhaśodhanam

पुनश्चाचमनीयं च मुखवासं ततः परम् ।
मुकुटं च शुभं भद्रं सर्वरत्नैरलंकृतम्

punaścācamanīyaṃ ca mukhavāsaṃ tataḥ param |
mukuṭaṃ ca śubhaṃ bhadraṃ sarvaratnairalaṃkṛtam

भूषणानि पवित्राणि माल्यानि विविधानि च ।
व्यजने चामरे छत्रं तालवृंतं च दर्पणम्

bhūṣaṇāni pavitrāṇi mālyāni vividhāni ca |
vyajane cāmare chatraṃ tālavṛṃtaṃ ca darpaṇam

दत्त्वा नीराजनं कुर्यात्सर्वमंगलनिस्वनैः ।
गीतनृत्यादिभिश्चैव जयशब्दसमन्वितः

dattvā nīrājanaṃ kuryātsarvamaṃgalanisvanaiḥ |
gītanṛtyādibhiścaiva jayaśabdasamanvitaḥ

हैमे च राजते ताम्रे पात्रे वा मृन्मये शुभे ।
पद्मकैश्शोभितैः पुष्पैर्बीजैर्दध्यक्षतादिभिः

haime ca rājate tāmre pātre vā mṛnmaye śubhe |
padmakaiśśobhitaiḥ puṣpairbījairdadhyakṣatādibhiḥ

त्रिशूलशंखयुग्माब्जनन्द्यावर्तैः करीषजैः ।
श्रीवत्सस्वस्तिकादर्शवज्रैर्वह्न्यादिचिह्नितैः

triśūlaśaṃkhayugmābjanandyāvartaiḥ karīṣajaiḥ |
śrīvatsasvastikādarśavajrairvahnyādicihnitaiḥ

अष्टौ प्रदीपान्परितो विधायैकं तु मध्यमे ।
तेषु वामादिकाश्चिन्त्याः पूज्याश्च नव शक्तयः

aṣṭau pradīpānparito vidhāyaikaṃ tu madhyame |
teṣu vāmādikāścintyāḥ pūjyāśca nava śaktayaḥ

कवचेन समाच्छाद्य संरक्ष्यास्त्रेण सर्वतः ।
धेनुमुद्रां च संदर्श्य पाणिभ्यां पात्रमुद्धरेत्

kavacena samācchādya saṃrakṣyāstreṇa sarvataḥ |
dhenumudrāṃ ca saṃdarśya pāṇibhyāṃ pātramuddharet

अथवारोपयेत्पात्रे पञ्चदीपान्यथाक्रमम् ।
विदिक्ष्वपि च मध्ये च दीपमेकमथापि वा

athavāropayetpātre pañcadīpānyathākramam |
vidikṣvapi ca madhye ca dīpamekamathāpi vā

ततस्तत्पात्रमुद्धृत्य लिंगादेरुपरि क्रमात् ।
त्रिः प्रदक्षिणयोगेन भ्रामयेन्मूलविद्यया

tatastatpātramuddhṛtya liṃgāderupari kramāt |
triḥ pradakṣiṇayogena bhrāmayenmūlavidyayā

दद्यादर्घ्यं ततो मूर्ध्नि भसितं च सुगंधितम् ।
कृत्वा पुष्पांजलिं पश्चादुपहारान्निवेदयेत्

dadyādarghyaṃ tato mūrdhni bhasitaṃ ca sugaṃdhitam |
kṛtvā puṣpāṃjaliṃ paścādupahārānnivedayet

पानीयं च ततो दद्याद्दत्त्वा वाचमनं पुनः ।
पञ्चसौगंधिकोपेतं ताम्बूलं च निवेदयेत्

pānīyaṃ ca tato dadyāddattvā vācamanaṃ punaḥ |
pañcasaugaṃdhikopetaṃ tāmbūlaṃ ca nivedayet

प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीयानि गाननाट्यानि कारयेत् ।
लिंगादौ शिवयोश्चिन्तां कृत्वा शक्त्यजपेच्छिवम्

prokṣayetprokṣaṇīyāni gānanāṭyāni kārayet |
liṃgādau śivayościntāṃ kṛtvā śaktyajapecchivam

प्रदक्षिणं प्रणामं च स्तवं चात्मसमर्पणम् ।
विज्ञापनं च कार्याणां कुर्याद्विनयपूर्वकम्

pradakṣiṇaṃ praṇāmaṃ ca stavaṃ cātmasamarpaṇam |
vijñāpanaṃ ca kāryāṇāṃ kuryādvinayapūrvakam

अर्घ्यं पुष्पांजलिं दत्त्वा बद्ध्वा मुद्रां यथाविधि ।
पश्चात्क्षमापयेद्देवमुद्वास्यात्मनि चिंतयेत्

arghyaṃ puṣpāṃjaliṃ dattvā baddhvā mudrāṃ yathāvidhi |
paścātkṣamāpayeddevamudvāsyātmani ciṃtayet

पाद्यादिमुखवासांतमर्घ्याद्यं चातिसंकटे ।
पुष्पविक्षेपमात्रं वा कुर्याद्भावपुरस्सरम्

pādyādimukhavāsāṃtamarghyādyaṃ cātisaṃkaṭe |
puṣpavikṣepamātraṃ vā kuryādbhāvapurassaram

तावतैव परो धर्मो भावने सुकृतो भवेत् ।
असंपूज्य न भुञ्जीत शिवमाप्राणसंचरात्

tāvataiva paro dharmo bhāvane sukṛto bhavet |
asaṃpūjya na bhuñjīta śivamāprāṇasaṃcarāt

यदि पापस्तु भुंजीत स्वैरं तय्स न निष्कृतिः ।
प्रमादेन तु भुंक्ते चेत्तदुद्गीर्य प्रयत्नतः

yadi pāpastu bhuṃjīta svairaṃ taysa na niṣkṛtiḥ |
pramādena tu bhuṃkte cettadudgīrya prayatnataḥ

स्नात्वा द्विगुणमभ्यर्च्य देवं देवीमुपोष्य च ।
शिवस्यायुतमभ्यस्येद्ब्रह्मचर्यपुरस्सरम्

snātvā dviguṇamabhyarcya devaṃ devīmupoṣya ca |
śivasyāyutamabhyasyedbrahmacaryapurassaram

परेद्युश्शक्तितो दत्त्वा सुवर्णाद्यं शिवाय च ।
शिवभक्ताय वा कृत्वा महापूजां शुचिर्भवेत्

paredyuśśaktito dattvā suvarṇādyaṃ śivāya ca |
śivabhaktāya vā kṛtvā mahāpūjāṃ śucirbhavet