Chapter 12: The glory of Om Namah Shivaya

महर्षिवर सर्वज्ञ सर्वज्ञानमहोदधे ।
पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

maharṣivara sarvajña sarvajñānamahodadhe |
pañcākṣarasya māhātmyaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ

पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं वर्षकोटिशतैरपि ।
अशक्यं विस्तराद्वक्तुं तस्मात्संक्षेपतः शृणु

pañcākṣarasya māhātmyaṃ varṣakoṭiśatairapi |
aśakyaṃ vistarādvaktuṃ tasmātsaṃkṣepataḥ śṛṇu

वेदे शिवागमे चायमुभयत्र षडक्षरेः ।
सर्वेषां शिवभक्तानामशेषार्थसाधकः

vede śivāgame cāyamubhayatra ṣaḍakṣareḥ |
sarveṣāṃ śivabhaktānāmaśeṣārthasādhakaḥ

तदल्पाक्षरमर्थाढ्यं वेदसारं विमुक्तिदम् ।
आज्ञासिद्धमसंदिग्धं वाक्यमेतच्छिवात्मकम्

tadalpākṣaramarthāḍhyaṃ vedasāraṃ vimuktidam |
ājñāsiddhamasaṃdigdhaṃ vākyametacchivātmakam

नानासिद्धियुतं दिव्यं लोकचित्तानुरंजकम् ।
सुनिश्चितार्थं गंभीरं वाक्यं तत्पारमेश्वरम्

nānāsiddhiyutaṃ divyaṃ lokacittānuraṃjakam |
suniścitārthaṃ gaṃbhīraṃ vākyaṃ tatpārameśvaram

मन्त्रं सुखमुकोच्चार्यमशेषार्थप्रसिद्धये ।
प्राहोन्नमः शिवायेति सर्वज्ञस्सर्वदेहिनाम्

mantraṃ sukhamukoccāryamaśeṣārthaprasiddhaye |
prāhonnamaḥ śivāyeti sarvajñassarvadehinām

तद्बीजं सर्वविद्यानां मंत्रमाद्यं षडक्षरम् ।
अतिसूक्ष्मं महार्थं च ज्ञेयं तद्वटबीजवत्

tadbījaṃ sarvavidyānāṃ maṃtramādyaṃ ṣaḍakṣaram |
atisūkṣmaṃ mahārthaṃ ca jñeyaṃ tadvaṭabījavat

देवो गुणत्रयातीतः सर्वज्ञः सर्वकृत्प्रभुः ।
ओमित्येकाक्षरे मन्त्रे स्थितः सर्वगतः शिवः

devo guṇatrayātītaḥ sarvajñaḥ sarvakṛtprabhuḥ |
omityekākṣare mantre sthitaḥ sarvagataḥ śivaḥ

इशानाद्यानि सूक्ष्माणि ब्रह्माण्येकाक्षराणि तु ।
मंत्रे नमश्शिवायेति संस्थितानि यथाक्रमम् ।
मंत्रे षडक्षरे सूक्ष्मे पञ्चब्रह्मतनुः शिवः

iśānādyāni sūkṣmāṇi brahmāṇyekākṣarāṇi tu |
maṃtre namaśśivāyeti saṃsthitāni yathākramam |
maṃtre ṣaḍakṣare sūkṣme pañcabrahmatanuḥ śivaḥ

वाच्यवाचकभावेन स्थितः साक्षात्स्वभावतः ।
वाच्यश्शिवोप्रमेयत्वान्मंत्रस्तद्वाचकस्स्मृतः

vācyavācakabhāvena sthitaḥ sākṣātsvabhāvataḥ |
vācyaśśivoprameyatvānmaṃtrastadvācakassmṛtaḥ

वाच्यवाचकभावो ऽयमनादिसंस्थितस्तयोः ।
यथा ऽनादिप्रवृत्तोयं घोरसंसारसागरः

vācyavācakabhāvo 'yamanādisaṃsthitastayoḥ |
yathā 'nādipravṛttoyaṃ ghorasaṃsārasāgaraḥ

शिवो ऽपि हि तथानादिसंसारान्मोचकः स्थितः ।
व्याधीनां भेषजं यद्वत्प्रतिपक्षः स्वभावतः

śivo 'pi hi tathānādisaṃsārānmocakaḥ sthitaḥ |
vyādhīnāṃ bheṣajaṃ yadvatpratipakṣaḥ svabhāvataḥ

तद्वत्संसारदोषाणां प्रतिपक्षः शिवस्स्मृतः ।
असत्यस्मिन् जगन्नाथे तमोभूतमिदं भवेत्

tadvatsaṃsāradoṣāṇāṃ pratipakṣaḥ śivassmṛtaḥ |
asatyasmin jagannāthe tamobhūtamidaṃ bhavet

अचेतनत्वात्प्रकृतेरज्ञत्वात्पुरषस्य च ।
प्रधानपरमाण्वादि यावत्किंचिदचेतनम्

acetanatvātprakṛterajñatvātpuraṣasya ca |
pradhānaparamāṇvādi yāvatkiṃcidacetanam

न तत्कर्तृ स्वयं दृष्टं बुद्धिमत्कारणं विना ।
धर्माधर्मोपदेशश्च बंधमोक्षौ विचारणात्

na tatkartṛ svayaṃ dṛṣṭaṃ buddhimatkāraṇaṃ vinā |
dharmādharmopadeśaśca baṃdhamokṣau vicāraṇāt

न सर्वज्ञं विना पुंसामादिसर्गः प्रसिद्ध्यति ।
वैद्यं विना निरानंदाः क्लिश्यंते रोगिणो यथा

na sarvajñaṃ vinā puṃsāmādisargaḥ prasiddhyati |
vaidyaṃ vinā nirānaṃdāḥ kliśyaṃte rogiṇo yathā

तस्मादनादिः सर्वज्ञः परिपूर्णस्सदाशिवः ।
अस्ति नाथः परित्राता पुंसां संसारसागरात्

tasmādanādiḥ sarvajñaḥ paripūrṇassadāśivaḥ |
asti nāthaḥ paritrātā puṃsāṃ saṃsārasāgarāt

आदिमध्यांतनिर्मुक्तस्स्वभावविमलः प्रभुः ।
सर्वज्ञः परिपूर्णश्च शिवो ज्ञेयश्शिवागमे

ādimadhyāṃtanirmuktassvabhāvavimalaḥ prabhuḥ |
sarvajñaḥ paripūrṇaśca śivo jñeyaśśivāgame

तस्याभिधानमन्त्रो ऽयमभिधेयश्च स स्मृतः ।
अभिधानाभिधेयत्वान्मंत्रस्सिद्धः परश्शिवः

tasyābhidhānamantro 'yamabhidheyaśca sa smṛtaḥ |
abhidhānābhidheyatvānmaṃtrassiddhaḥ paraśśivaḥ

एतावत्तु शिवज्ञानमेतावत्परमं पदम् ।
यदोंनमश्शिवायेति शिववाक्यं षडक्षरम्

etāvattu śivajñānametāvatparamaṃ padam |
yadoṃnamaśśivāyeti śivavākyaṃ ṣaḍakṣaram

विधिवाक्यमिदं शैवं नार्थवादं शिवात्मकम् ।
यस्सर्वज्ञस्सुसंपूर्णः स्वभावविमलः शिवः

vidhivākyamidaṃ śaivaṃ nārthavādaṃ śivātmakam |
yassarvajñassusaṃpūrṇaḥ svabhāvavimalaḥ śivaḥ

लोकानुग्रहकर्ता च स मृषार्थं कथं वदेत् ।
यद्यथावस्थितं वस्तु गुणदोषैः स्वभावतः

lokānugrahakartā ca sa mṛṣārthaṃ kathaṃ vadet |
yadyathāvasthitaṃ vastu guṇadoṣaiḥ svabhāvataḥ

यावत्फलं च तत्पूर्णं सर्वज्ञस्तु यथा वदेत् ।
रागाज्ञानादिभिर्दोषैर्ग्रस्तत्वादनृतं वदेत्

yāvatphalaṃ ca tatpūrṇaṃ sarvajñastu yathā vadet |
rāgājñānādibhirdoṣairgrastatvādanṛtaṃ vadet

ते चेश्वरे न विद्येते ब्रूयात्स कथमन्यथा ।
अज्ञाताशेषदोषेण सर्वज्ञेय शिवेन यत् ।
प्रणीतममलं वाक्यं तत्प्रमाणं न संशयः

te ceśvare na vidyete brūyātsa kathamanyathā |
ajñātāśeṣadoṣeṇa sarvajñeya śivena yat |
praṇītamamalaṃ vākyaṃ tatpramāṇaṃ na saṃśayaḥ

तस्मादीश्वरवाक्यानि श्रद्धेयानि विपश्चिता ।
यथार्थपुण्यपापेषु तदश्रद्धो व्रजत्यधः

tasmādīśvaravākyāni śraddheyāni vipaścitā |
yathārthapuṇyapāpeṣu tadaśraddho vrajatyadhaḥ

स्वर्गापवर्गसिद्ध्यर्थं भाषितं यत्सुशोभनम् ।
वाक्यं मुनिवरैः शांतैस्तद्विज्ञेयं सुभाषितम्

svargāpavargasiddhyarthaṃ bhāṣitaṃ yatsuśobhanam |
vākyaṃ munivaraiḥ śāṃtaistadvijñeyaṃ subhāṣitam

रागद्वेषानृतक्रोधकामतृष्णानुसारि यत् ।
वाक्यं निरयहेतुत्वात्तद्दुर्भाषितमुच्यते

rāgadveṣānṛtakrodhakāmatṛṣṇānusāri yat |
vākyaṃ nirayahetutvāttaddurbhāṣitamucyate

संस्कृतेनापि किं तेन मृदुना ललितेन वा ।
अविद्यारागवाक्येन संसारक्लेशहेतुना

saṃskṛtenāpi kiṃ tena mṛdunā lalitena vā |
avidyārāgavākyena saṃsārakleśahetunā

यच्छ्रुत्वा जायते श्रेयो रागादीनां च संशयः ।
विरूपमपि तद्वाक्यं विज्ञेयमिति शोभनम्

yacchrutvā jāyate śreyo rāgādīnāṃ ca saṃśayaḥ |
virūpamapi tadvākyaṃ vijñeyamiti śobhanam

बहुत्वेपि हि मंत्राणां सर्वज्ञेन शिवेन यः ।
प्रणीतो विमलो मन्त्रो न तेन सदृशः क्वचित्

bahutvepi hi maṃtrāṇāṃ sarvajñena śivena yaḥ |
praṇīto vimalo mantro na tena sadṛśaḥ kvacit

सांगानि वेदशास्त्राणि संस्थितानि षडक्षरे ।
न तेन सदृशस्तस्मान्मन्त्रो ऽप्यस्त्यपरः क्वचित्

sāṃgāni vedaśāstrāṇi saṃsthitāni ṣaḍakṣare |
na tena sadṛśastasmānmantro 'pyastyaparaḥ kvacit

सप्तकोटिमहामन्त्रैरुपमन्त्रैरनेकधा ।
मन्त्रः षडक्षरो भिन्नस्सूत्रं वृत्यात्मना यथा

saptakoṭimahāmantrairupamantrairanekadhā |
mantraḥ ṣaḍakṣaro bhinnassūtraṃ vṛtyātmanā yathā

शिवज्ञानानि यावंति विद्यास्थानापि यानि च ।
षडक्षरस्य सूत्रस्य तानि भाष्यं समासतः

śivajñānāni yāvaṃti vidyāsthānāpi yāni ca |
ṣaḍakṣarasya sūtrasya tāni bhāṣyaṃ samāsataḥ

किं तस्य बहुभिर्मंत्रैश्शास्त्रैर्वा बहुविस्तरैः ।
यस्योन्नमः शिवायेति मन्त्रो ऽयं हृदि संस्थितः

kiṃ tasya bahubhirmaṃtraiśśāstrairvā bahuvistaraiḥ |
yasyonnamaḥ śivāyeti mantro 'yaṃ hṛdi saṃsthitaḥ

तेनाधीतं श्रुतं तेन कृतं सर्वमनुष्ठितम् ।
येनोन्नमश्शिवायेति मंत्राभ्यासः स्थिरीकृतः

tenādhītaṃ śrutaṃ tena kṛtaṃ sarvamanuṣṭhitam |
yenonnamaśśivāyeti maṃtrābhyāsaḥ sthirīkṛtaḥ

नमस्कारादिसंयुक्तं शिवायेत्यक्षरत्रयम् ।
जिह्वाग्रे वर्तते यस्य सफलं तस्य जीवितम्

namaskārādisaṃyuktaṃ śivāyetyakṣaratrayam |
jihvāgre vartate yasya saphalaṃ tasya jīvitam

अंत्यजो वाधमो वापि मूर्खो वा पंडितो ऽपि वा ।
पञ्चाक्षरजपे निष्ठो मुच्यते पापपंजरात्

aṃtyajo vādhamo vāpi mūrkho vā paṃḍito 'pi vā |
pañcākṣarajape niṣṭho mucyate pāpapaṃjarāt

इत्युक्तं परमेशेन देव्या पृष्टेन शूलिना ।
हिताय सर्वमर्त्यानां द्विजानां तु विशेषतः

ityuktaṃ parameśena devyā pṛṣṭena śūlinā |
hitāya sarvamartyānāṃ dvijānāṃ tu viśeṣataḥ