Chapter 15: Brahma praises Ardhanarishvara

यदा पुनः प्रजाः सृष्टा न व्यवर्धन्त वेधसः ।
तदा मैथुनजां सृष्टिं ब्रह्मा कर्तुममन्यत

yadā punaḥ prajāḥ sṛṣṭā na vyavardhanta vedhasaḥ |
tadā maithunajāṃ sṛṣṭiṃ brahmā kartumamanyata

न निर्गतं पुरा यस्मान्नारीणां कुलमीश्वरात् ।
तेन मैथुनजां सृष्टिं न शशाक पितामहः

na nirgataṃ purā yasmānnārīṇāṃ kulamīśvarāt |
tena maithunajāṃ sṛṣṭiṃ na śaśāka pitāmahaḥ

ततस्स विदधे बुद्धिमर्थनिश्चयगामिनीम् ।
प्रजानमेव वृद्ध्यर्थं प्रष्टव्यः परमेश्वर

tatassa vidadhe buddhimarthaniścayagāminīm |
prajānameva vṛddhyarthaṃ praṣṭavyaḥ parameśvara

प्रसादेन विना तस्य न वर्धेरन्निमाः प्रजाः ।
एवं संचिन्त्य विश्वात्मा तपः कर्तुं प्रचक्रमे

prasādena vinā tasya na vardherannimāḥ prajāḥ |
evaṃ saṃcintya viśvātmā tapaḥ kartuṃ pracakrame

तदाद्या परमा शक्तिरनंता लोकभाविनी ।
आद्या सूक्ष्मतरा शुद्धा भावगम्या मनोहरा

tadādyā paramā śaktiranaṃtā lokabhāvinī |
ādyā sūkṣmatarā śuddhā bhāvagamyā manoharā

निर्गुणा निष्प्रपञ्चा च निष्कला निरुपप्लवा ।
निरंतरतरा नित्या नित्यमीश्वरपार्श्वगा

nirguṇā niṣprapañcā ca niṣkalā nirupaplavā |
niraṃtaratarā nityā nityamīśvarapārśvagā

तया परमया शक्त्या भगवंतं त्रियम्बकम् ।
संचिन्त्य हृदये ब्रह्मा तताप परमं तपः

tayā paramayā śaktyā bhagavaṃtaṃ triyambakam |
saṃcintya hṛdaye brahmā tatāpa paramaṃ tapaḥ

तीव्रेण तपसा तस्य युक्तस्य परमेष्ठिनः ।
अचिरेणैव कालेन पिता संप्रतुतोष ह

tīvreṇa tapasā tasya yuktasya parameṣṭhinaḥ |
acireṇaiva kālena pitā saṃpratutoṣa ha

ततः केनचिदंशेन मूर्तिमाविश्य कामपि ।
अर्धनारीश्वरो भूत्वा ययौ देवस्स्वयं हरः

tataḥ kenacidaṃśena mūrtimāviśya kāmapi |
ardhanārīśvaro bhūtvā yayau devassvayaṃ haraḥ

तं दृष्ट्वा परमं देवं तमसः परमव्ययम् ।
अद्वितीयमनिर्देश्यमदृश्यमकृतात्मभिः

taṃ dṛṣṭvā paramaṃ devaṃ tamasaḥ paramavyayam |
advitīyamanirdeśyamadṛśyamakṛtātmabhiḥ

सर्वलोकविधातारं सर्वलोकेश्वरेश्वरम् ।
सर्वलोकविधायिन्या शक्त्या परमया युतम्

sarvalokavidhātāraṃ sarvalokeśvareśvaram |
sarvalokavidhāyinyā śaktyā paramayā yutam

अप्रतर्क्यमनाभासममेयमजरं ध्रुवम् ।
अचलं निर्गुणं शांतमनंतमहिमास्पदम्

apratarkyamanābhāsamameyamajaraṃ dhruvam |
acalaṃ nirguṇaṃ śāṃtamanaṃtamahimāspadam

सर्वगं सर्वदं सर्वसदसद्व्यक्तिवर्जितम् ।
सर्वोपमाननिर्मुक्तं शरण्यं शाश्वतं शिवम्

sarvagaṃ sarvadaṃ sarvasadasadvyaktivarjitam |
sarvopamānanirmuktaṃ śaraṇyaṃ śāśvataṃ śivam

प्रणम्य दंडवद्ब्रह्मा समुत्थाय कृतांजलिः ।
श्रद्धाविनयसंपन्नैः श्राव्यैः संस्करसंयुतैः

praṇamya daṃḍavadbrahmā samutthāya kṛtāṃjaliḥ |
śraddhāvinayasaṃpannaiḥ śrāvyaiḥ saṃskarasaṃyutaiḥ

यथार्थयुक्तसर्वार्थैर्वेदार्थपरिबृंहितैः ।
तुष्टाव देवं देवीं च सूक्तैः सूक्ष्मार्थगोचरैः

yathārthayuktasarvārthairvedārthaparibṛṃhitaiḥ |
tuṣṭāva devaṃ devīṃ ca sūktaiḥ sūkṣmārthagocaraiḥ

जय देव महादेव जयेश्वर महेश्वर ।
जय सर्वगुण श्रेष्ठ जय सर्वसुराधिप

jaya deva mahādeva jayeśvara maheśvara |
jaya sarvaguṇa śreṣṭha jaya sarvasurādhipa

जय प्रकृति कल्याणि जय प्रकृतिनायिके ।
जय प्रकृतिदूरे त्वं जय प्रकृतिसुन्दरि

jaya prakṛti kalyāṇi jaya prakṛtināyike |
jaya prakṛtidūre tvaṃ jaya prakṛtisundari

जयामोघमहामाय जयामोघ मनोरथ ।
जयामोघमहालील जयामोघमहाबल

jayāmoghamahāmāya jayāmogha manoratha |
jayāmoghamahālīla jayāmoghamahābala

जय विश्वजगन्मातर्जय विश्वजगन्मये ।
जय विश्वजगद्धात्रि जय विश्वजगत्सखि

jaya viśvajaganmātarjaya viśvajaganmaye |
jaya viśvajagaddhātri jaya viśvajagatsakhi

जय शाश्वतिकैश्वर्ये जय शाश्वतिकालय ।
जय शाश्वतिकाकार जय शाश्वतिकानुग

jaya śāśvatikaiśvarye jaya śāśvatikālaya |
jaya śāśvatikākāra jaya śāśvatikānuga

जयात्मत्रयनिर्मात्रि जयात्मत्रयपालिनि ।
जयात्मत्रयसंहर्त्रि जयात्मत्रयनायिके

jayātmatrayanirmātri jayātmatrayapālini |
jayātmatrayasaṃhartri jayātmatrayanāyike

जयावलोकनायत्तजगत्कारणबृंहण ।
जयोपेक्षाकटाक्षोत्थहुतभुग्भुक्तभौतिक

jayāvalokanāyattajagatkāraṇabṛṃhaṇa |
jayopekṣākaṭākṣotthahutabhugbhuktabhautika

जय देवाद्यविज्ञेये स्वात्मसूक्ष्मदृशोज्ज्वले ।
जय स्थूलात्मशक्त्येशेजय व्याप्तचराचरे

jaya devādyavijñeye svātmasūkṣmadṛśojjvale |
jaya sthūlātmaśaktyeśejaya vyāptacarācare

जय नामैकविन्यस्तविश्वतत्त्वसमुच्चय ।
जयासुरशिरोनिष्ठश्रेष्ठानुगकदंबक

jaya nāmaikavinyastaviśvatattvasamuccaya |
jayāsuraśironiṣṭhaśreṣṭhānugakadaṃbaka

जयोपाश्रितसंरक्षासंविधानपटीयसि ।
जयोन्मूलितसंसारविषवृक्षांकुरोद्गमे

jayopāśritasaṃrakṣāsaṃvidhānapaṭīyasi |
jayonmūlitasaṃsāraviṣavṛkṣāṃkurodgame

जय प्रादेशिकैश्वर्यवीर्यशौर्यविजृंभण ।
जय विश्वबहिर्भूत निरस्तपरवैभव

jaya prādeśikaiśvaryavīryaśauryavijṛṃbhaṇa |
jaya viśvabahirbhūta nirastaparavaibhava

जय प्रणीतपञ्चार्थप्रयोगपरमामृत ।
जय पञ्चार्थविज्ञानसुधास्तोत्रस्वरूपिणि

jaya praṇītapañcārthaprayogaparamāmṛta |
jaya pañcārthavijñānasudhāstotrasvarūpiṇi

जयति घोरसंसारमहारोगभिषग्वर ।
जयानादिमलाज्ञानतमःपटलचंद्रिके

jayati ghorasaṃsāramahārogabhiṣagvara |
jayānādimalājñānatamaḥpaṭalacaṃdrike

जय त्रिपुरकालाग्ने जय त्रिपुरभैरवि ।
जय त्रिगुणनिर्मुक्ते जय त्रिगुणमर्दिनि

jaya tripurakālāgne jaya tripurabhairavi |
jaya triguṇanirmukte jaya triguṇamardini

जय प्रथमसर्वज्ञ जय सर्वप्रबोधिक ।
जय प्रचुरदिव्यांग जय प्रार्थितदायिनि

jaya prathamasarvajña jaya sarvaprabodhika |
jaya pracuradivyāṃga jaya prārthitadāyini

क्व देव ते परं धाम क्व च तुच्छं च नो वचः ।
तथापि भगवन् भक्त्या प्रलपंतं क्षमस्व माम्

kva deva te paraṃ dhāma kva ca tucchaṃ ca no vacaḥ |
tathāpi bhagavan bhaktyā pralapaṃtaṃ kṣamasva mām

विज्ञाप्यैवंविधैः सूक्तैर्विश्वकर्मा चतुर्मुखः ।
नमश्चकार रुद्राय रद्राण्यै च मुहुर्मुहुः

vijñāpyaivaṃvidhaiḥ sūktairviśvakarmā caturmukhaḥ |
namaścakāra rudrāya radrāṇyai ca muhurmuhuḥ

इदं स्तोत्रवरं पुण्यं ब्रह्मणा समुदीरितम् ।
अर्धनारीश्वरं नाम शिवयोर्हर्षवर्धनम्

idaṃ stotravaraṃ puṇyaṃ brahmaṇā samudīritam |
ardhanārīśvaraṃ nāma śivayorharṣavardhanam

य इदं कीर्तयेद्भक्त्या यस्य कस्यापि शिक्षया ।
स तत्फलमवाप्नोति शिवयोः प्रीतिकारणात्

ya idaṃ kīrtayedbhaktyā yasya kasyāpi śikṣayā |
sa tatphalamavāpnoti śivayoḥ prītikāraṇāt

सकलभुवनभूतभावनाभ्यां जननविनाशविहीनविग्रहाभ्याम् ।
नरवरयुवतीवपुर्धराभ्यां सततमहं प्रणतोस्मि शंकराभ्याम्

sakalabhuvanabhūtabhāvanābhyāṃ jananavināśavihīnavigrahābhyām |
naravarayuvatīvapurdharābhyāṃ satatamahaṃ praṇatosmi śaṃkarābhyām