Chapter 9: Mahadev becomes Pashupati and sets forth

ईदृग्विधं महादिव्यं नानाश्चर्यमयं रथम् ।
संनह्य निगमानश्वांस्तं ब्रह्मा प्रार्पयच्छिवम्

īdṛgvidhaṃ mahādivyaṃ nānāścaryamayaṃ ratham |
saṃnahya nigamānaśvāṃstaṃ brahmā prārpayacchivam

शंभवेऽसौ निवेद्याधिरोपयामास शूलिनम् ।
बहुशः प्रार्थ्य देवेशं विष्ण्वादिसुरसमतम्

śaṃbhave'sau nivedyādhiropayāmāsa śūlinam |
bahuśaḥ prārthya deveśaṃ viṣṇvādisurasamatam

ततस्तस्मिन्रथे दिव्ये रथप्राकारसंयुते ।
सर्वदेवमयः शंभुरारुरोह महाप्रभुः

tatastasminrathe divye rathaprākārasaṃyute |
sarvadevamayaḥ śaṃbhurāruroha mahāprabhuḥ

ऋषिभिः स्तूयमानश्च देवगंधर्वपन्नगैः ।
विष्णुना ब्रह्मणा चापि लोकपालैर्बभूव ह

ṛṣibhiḥ stūyamānaśca devagaṃdharvapannagaiḥ |
viṣṇunā brahmaṇā cāpi lokapālairbabhūva ha

उपावृतश्चाप्सरसां गणैर्गीतविशारदः ।
शुशुभे वरदश्शम्भुस्स तं प्रेक्ष्य च सारथिम्

upāvṛtaścāpsarasāṃ gaṇairgītaviśāradaḥ |
śuśubhe varadaśśambhussa taṃ prekṣya ca sārathim

तस्मिन्नारोऽहतिरथं कल्पितं लोकसंभृतम् ।
शिरोभिः पतिता भूमौ तुरगा वेदसंभवाः

tasminnāro'hatirathaṃ kalpitaṃ lokasaṃbhṛtam |
śirobhiḥ patitā bhūmau turagā vedasaṃbhavāḥ

चचाल वसुधा चेलुस्सकलाश्च महीधराः ।
चकंपे सहसा शेषोऽसोढा तद्भारमातुरः

cacāla vasudhā celussakalāśca mahīdharāḥ |
cakaṃpe sahasā śeṣo'soḍhā tadbhāramāturaḥ

अथाधः स रथस्यास्य भगवान्धरणीधरः ।
वृषेन्द्ररूपी चोत्थाय स्थापयामास वै क्षणम्

athādhaḥ sa rathasyāsya bhagavāndharaṇīdharaḥ |
vṛṣendrarūpī cotthāya sthāpayāmāsa vai kṣaṇam

क्षणांतरे वृषेन्द्रोऽपि जानुभ्यामगमद्धराम् ।
रथारूढमहेशस्य सुतेजस्सोढुमक्षमः

kṣaṇāṃtare vṛṣendro'pi jānubhyāmagamaddharām |
rathārūḍhamaheśasya sutejassoḍhumakṣamaḥ

अभीषुहस्तो भगवानुद्यम्य च हयांस्तदा ।
स्थापयामास देवस्य पचनाद्वैरथं वरम्

abhīṣuhasto bhagavānudyamya ca hayāṃstadā |
sthāpayāmāsa devasya pacanādvairathaṃ varam

ततोऽसौ नोदयामास मनोमारुतरंहसः ।
ब्रह्मा हयान्वेदमयान्नद्धान्रथवरे स्थितः

tato'sau nodayāmāsa manomārutaraṃhasaḥ |
brahmā hayānvedamayānnaddhānrathavare sthitaḥ

पुराण्युद्दिश्य वै त्रीणि तेषां खस्थानि तानि हि ।
अधिष्ठिते महेशे तु दानवानां तरस्विनाम्

purāṇyuddiśya vai trīṇi teṣāṃ khasthāni tāni hi |
adhiṣṭhite maheśe tu dānavānāṃ tarasvinām

अथाह भगवान्रुद्रो देवानालोक्य शंकरः ।
पशूनामाधिपत्यं मे धद्ध्वं हन्मि ततोऽसुरान्

athāha bhagavānrudro devānālokya śaṃkaraḥ |
paśūnāmādhipatyaṃ me dhaddhvaṃ hanmi tato'surān

पृथक्पशुत्वं देवानां तथान्येषां सुरोत्तमाः ।
कल्पयित्वैव वध्यास्ते नान्यथा दैत्यसत्तमाः

pṛthakpaśutvaṃ devānāṃ tathānyeṣāṃ surottamāḥ |
kalpayitvaiva vadhyāste nānyathā daityasattamāḥ

इति श्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य धीमतः ।
विषादमगमन्सर्वे पशुत्वं प्रतिशंकिताः

iti śrutvā vacastasya devadevasya dhīmataḥ |
viṣādamagamansarve paśutvaṃ pratiśaṃkitāḥ

तेषां भावमथ ज्ञात्वा देवदेवोऽम्बिकापतिः ।
विहस्य कृपया देवाञ्छंभुस्तानिदमब्रवीत्

teṣāṃ bhāvamatha jñātvā devadevo'mbikāpatiḥ |
vihasya kṛpayā devāñchaṃbhustānidamabravīt

मा वोऽस्तु पशुभावेऽपि पातो विबुधसत्तमाः ।
श्रूयतां पशुभावस्य विमोक्षः क्रियतां च सः

mā vo'stu paśubhāve'pi pāto vibudhasattamāḥ |
śrūyatāṃ paśubhāvasya vimokṣaḥ kriyatāṃ ca saḥ

यौ वै पाशुपतं दिव्यं चरिष्यति स मोक्ष्यति ।
पशुत्वादिति सत्यं वः प्रतिज्ञातं समाहिताः

yau vai pāśupataṃ divyaṃ cariṣyati sa mokṣyati |
paśutvāditi satyaṃ vaḥ pratijñātaṃ samāhitāḥ

ये चाप्यन्ये करिष्यंति व्रतं पाशुपतं मम ।
मोक्ष्यंति ते न संदेहः पशुत्वात्सुरसत्तमाः

ye cāpyanye kariṣyaṃti vrataṃ pāśupataṃ mama |
mokṣyaṃti te na saṃdehaḥ paśutvātsurasattamāḥ

नैष्ठिकं द्वादशाब्दं वा तदर्थं वर्षकत्रयम् ।
शुश्रूषां कारयेद्यस्तु स पशुत्वाद्विमुच्यते

naiṣṭhikaṃ dvādaśābdaṃ vā tadarthaṃ varṣakatrayam |
śuśrūṣāṃ kārayedyastu sa paśutvādvimucyate

तस्मात्परमिदं दिव्यं चरिष्यथ सुरोत्तमाः ।
पशुत्वान्मोक्ष्यथ तदा यूयमत्र न संशयः

tasmātparamidaṃ divyaṃ cariṣyatha surottamāḥ |
paśutvānmokṣyatha tadā yūyamatra na saṃśayaḥ

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य महेशस्य परात्मनः ।
तथेति चाब्रुवन्देवा हरिब्रह्मादयस्तथा

ityākarṇya vacastasya maheśasya parātmanaḥ |
tatheti cābruvandevā haribrahmādayastathā

तस्माद्वै पशवस्सर्वे देवासुरवराः प्रभोः ।
रुद्रः पशुपतिश्चैव पशुपाशविमोचकः

tasmādvai paśavassarve devāsuravarāḥ prabhoḥ |
rudraḥ paśupatiścaiva paśupāśavimocakaḥ

तदा पक्षुपतीत्येतत्तस्य नाम महेशितुः ।
प्रसिद्धमभवद्वध्वा सर्वलोकेषु शर्मदम्

tadā pakṣupatītyetattasya nāma maheśituḥ |
prasiddhamabhavadvadhvā sarvalokeṣu śarmadam

मुदा जयेति भाषंतस्सर्वे देवर्षयस्तदा ।
अमुदंश्चाति देवेशो ब्रह्मा विष्णुः परेऽपि च

mudā jayeti bhāṣaṃtassarve devarṣayastadā |
amudaṃścāti deveśo brahmā viṣṇuḥ pare'pi ca

तस्मिंश्च समये यच्च रूपं तस्य महात्मनः ।
जातं तद्वर्णितुं शक्यं न हि वर्षशतैरपि

tasmiṃśca samaye yacca rūpaṃ tasya mahātmanaḥ |
jātaṃ tadvarṇituṃ śakyaṃ na hi varṣaśatairapi

एवं विधो महेशानो महेशान्यखिलेश्वरः ।
जगाम त्रिपुरं हंतुं सर्वेषां सुखदायकः

evaṃ vidho maheśāno maheśānyakhileśvaraḥ |
jagāma tripuraṃ haṃtuṃ sarveṣāṃ sukhadāyakaḥ

तं देवदेवं त्रिपुरं निहंतुं तदानु सर्वे तु रविप्रकाशाः ।
गजैर्हयैस्सिंहवरै रथैश्च वृषैर्ययुस्तेऽमरराजमुख्याः

taṃ devadevaṃ tripuraṃ nihaṃtuṃ tadānu sarve tu raviprakāśāḥ |
gajairhayaissiṃhavarai rathaiśca vṛṣairyayuste'mararājamukhyāḥ

हलैश्च शालैर्मुशलैर्भुशुण्डैर्गिरीन्द्रकल्पैर्गिरिसंनिभाश्च ।
नानायुधैस्संयुतबाहवस्ते ततो नु हृष्टाः प्रययुस्सुरेशाः

halaiśca śālairmuśalairbhuśuṇḍairgirīndrakalpairgirisaṃnibhāśca |
nānāyudhaissaṃyutabāhavaste tato nu hṛṣṭāḥ prayayussureśāḥ

नानायुधाढ्याः परमप्रकाशा महोत्सवश्शंभुजयं वदंतः ।
ययुः पुरस्तस्य महेश्वरस्य तदेन्द्रपद्मोद्भवविष्णुमुख्याः

nānāyudhāḍhyāḥ paramaprakāśā mahotsavaśśaṃbhujayaṃ vadaṃtaḥ |
yayuḥ purastasya maheśvarasya tadendrapadmodbhavaviṣṇumukhyāḥ

जहृषुर्मुनयस्सर्वे दंडहस्ता जटाधराः ।
ववृषुः पुष्पवर्षाणि खेचरा सिद्धचारणाः

jahṛṣurmunayassarve daṃḍahastā jaṭādharāḥ |
vavṛṣuḥ puṣpavarṣāṇi khecarā siddhacāraṇāḥ

पुत्रत्रयं च विप्रेन्द्रा व्रजन्सर्वे गणेश्वराः ।
तेषां संख्या च कः कर्तुं समर्थो वच्मि कांश्चन

putratrayaṃ ca viprendrā vrajansarve gaṇeśvarāḥ |
teṣāṃ saṃkhyā ca kaḥ kartuṃ samartho vacmi kāṃścana

गणेश्वरैर्देवगणैश्च भृङ्गी समावृतस्सर्वगणेन्द्रवर्यः ।
जगाम योगांस्त्रिपुरं निहंतुं विमानमारुह्य यथा महेन्द्रः

gaṇeśvarairdevagaṇaiśca bhṛṅgī samāvṛtassarvagaṇendravaryaḥ |
jagāma yogāṃstripuraṃ nihaṃtuṃ vimānamāruhya yathā mahendraḥ

केशो विगतवासश्च महाकेशो महाज्वरः ।
सोमवल्लीसवर्णश्च सोमदस्सनकस्तथा

keśo vigatavāsaśca mahākeśo mahājvaraḥ |
somavallīsavarṇaśca somadassanakastathā

सोमधृक् सूर्यवर्चाश्च सूर्यप्रेषणकस्तथा ।
सूर्याक्षस्सूरिनामा च सुरस्सुन्दर एव च

somadhṛk sūryavarcāśca sūryapreṣaṇakastathā |
sūryākṣassūrināmā ca surassundara eva ca

प्रस्कंदः कुन्दरश्चंडः कंपनश्चातिकंपनः ।
इन्द्रश्चेन्द्रजवश्चैव यंता हिमकरस्तथा

praskaṃdaḥ kundaraścaṃḍaḥ kaṃpanaścātikaṃpanaḥ |
indraścendrajavaścaiva yaṃtā himakarastathā

शताक्षश्चैव पंचाक्षः सहस्राक्षो महोदरः ।
सतीजहुश्शतास्यश्च रंकः कर्पूरपूतनः

śatākṣaścaiva paṃcākṣaḥ sahasrākṣo mahodaraḥ |
satījahuśśatāsyaśca raṃkaḥ karpūrapūtanaḥ

द्विशिखस्त्रिशिखश्चैव तथाहंकारकारकः ।
अजवक्त्रोऽष्टवक्त्रश्च हयवक्त्रोऽर्द्धवक्त्रकः

dviśikhastriśikhaścaiva tathāhaṃkārakārakaḥ |
ajavaktro'ṣṭavaktraśca hayavaktro'rddhavaktrakaḥ

इत्याद्या गणपा वीरा बहवोऽपरिमेयकाः ।
प्रययुः परिवार्येशं लक्ष्यलक्षणवर्जिताः

ityādyā gaṇapā vīrā bahavo'parimeyakāḥ |
prayayuḥ parivāryeśaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitāḥ

समावृत्य महादेवं तदापुस्ते पिनाकिनम् ।
दग्धुं समर्था मनसा क्षणेन सचराचरम्

samāvṛtya mahādevaṃ tadāpuste pinākinam |
dagdhuṃ samarthā manasā kṣaṇena sacarācaram

दग्धुं जगत्सर्वमिदं समर्थाः किंत्वत्र दग्धुं त्रिपुरं पिनाकी ।
रथेन किं चात्र शरेण तस्य गणैश्च किं देवगणैश्च शम्भोः

dagdhuṃ jagatsarvamidaṃ samarthāḥ kiṃtvatra dagdhuṃ tripuraṃ pinākī |
rathena kiṃ cātra śareṇa tasya gaṇaiśca kiṃ devagaṇaiśca śambhoḥ

स एव दग्धुं त्रिपुराणि तानि देवद्विषां व्यास पिनाकपाणिः ।
स्वयं गतस्तत्र गणैश्च सार्द्धं निजैस्सुराणामपि सोऽद्भुतोतिः

sa eva dagdhuṃ tripurāṇi tāni devadviṣāṃ vyāsa pinākapāṇiḥ |
svayaṃ gatastatra gaṇaiśca sārddhaṃ nijaissurāṇāmapi so'dbhutotiḥ

किं तत्र कारणं चान्यद्वच्मि ते ऋषिसत्तम ।
लोकेषु ख्यापनार्थं वै यशः परमलापहम्

kiṃ tatra kāraṇaṃ cānyadvacmi te ṛṣisattama |
lokeṣu khyāpanārthaṃ vai yaśaḥ paramalāpaham

अन्यच्च कारणं ह्येतद्दुष्टानां प्रत्ययाय वै ।
सर्वेष्वपि च देवेषु यस्मान्नान्यो विशिष्यते

anyacca kāraṇaṃ hyetadduṣṭānāṃ pratyayāya vai |
sarveṣvapi ca deveṣu yasmānnānyo viśiṣyate