Chapter 28: Shankhachuda's boon and marriage to Tulasi

ततश्च शंखचूडोऽसौ जैगीषव्योपदेशतः ।
तपश्चकार सुप्रीत्या ब्रह्मणः पुष्करे चिरम्

tataśca śaṃkhacūḍo'sau jaigīṣavyopadeśataḥ |
tapaścakāra suprītyā brahmaṇaḥ puṣkare ciram

गुरुदत्तां ब्रह्मविद्यां जजाप नियतेन्द्रियः ।
स एकाग्रमना भूत्वा करणानि निगृह्य च

gurudattāṃ brahmavidyāṃ jajāpa niyatendriyaḥ |
sa ekāgramanā bhūtvā karaṇāni nigṛhya ca

तपंतं पुष्करे तं वै शंखचूडं च दानवम् ।
वरं दातुं जगामाशु ब्रह्मालोकगुरुर्विभुः

tapaṃtaṃ puṣkare taṃ vai śaṃkhacūḍaṃ ca dānavam |
varaṃ dātuṃ jagāmāśu brahmālokagururvibhuḥ

वरं ब्रूहीति प्रोवाच दानवेन्द्रं विधिस्तदा ।
स दृष्ट्वा तं ननामाति नम्रस्तुष्टाव सद्गिरा

varaṃ brūhīti provāca dānavendraṃ vidhistadā |
sa dṛṣṭvā taṃ nanāmāti namrastuṣṭāva sadgirā

वरं ययाचे ब्रह्माणमजेयत्वं दिवौकसाम् ।
तथेत्याह विधिस्तं वै सुप्रसन्नेन चेतसा

varaṃ yayāce brahmāṇamajeyatvaṃ divaukasām |
tathetyāha vidhistaṃ vai suprasannena cetasā

श्रीकृष्णकवचं दिव्यं जगन्मंगलमंगलम् ।
दत्तवाञ्शंखचूडाय सर्वत्र विजयप्रदम्

śrīkṛṣṇakavacaṃ divyaṃ jaganmaṃgalamaṃgalam |
dattavāñśaṃkhacūḍāya sarvatra vijayapradam

बदरीं संप्रयाहि त्वं तुलस्या सह तत्र वै ।
विवाहं कुरु तत्रैव सा तपस्यति कामतः

badarīṃ saṃprayāhi tvaṃ tulasyā saha tatra vai |
vivāhaṃ kuru tatraiva sā tapasyati kāmataḥ

धर्मध्वजसुता सेति संदिदेश च तं विधिः ।
अन्तर्धानं जगामाशु पश्यतस्तस्य तत्क्षणात्

dharmadhvajasutā seti saṃdideśa ca taṃ vidhiḥ |
antardhānaṃ jagāmāśu paśyatastasya tatkṣaṇāt

ततस्स शंखचूडो हि तपःसिद्धोऽतिपुष्करे ।
गले बबंध कवचं जगन्मंगलमंगलम्

tatassa śaṃkhacūḍo hi tapaḥsiddho'tipuṣkare |
gale babaṃdha kavacaṃ jaganmaṃgalamaṃgalam

आज्ञया ब्राह्मणस्सोऽपि तपःसिद्धमनोरथः ।
समाययौ प्रहृष्टास्यस्तूर्णं बदरिकाश्रमम्

ājñayā brāhmaṇasso'pi tapaḥsiddhamanorathaḥ |
samāyayau prahṛṣṭāsyastūrṇaṃ badarikāśramam

यदृच्छयाऽऽगतस्तत्र शंखचूडश्च दानवः ।
तपश्चरन्ती तुलसी यत्र धर्मध्वजात्मजा

yadṛcchayā''gatastatra śaṃkhacūḍaśca dānavaḥ |
tapaścarantī tulasī yatra dharmadhvajātmajā

सुरूपा सुस्मिता तन्वी शुभभूषणभूषिता ।
सकटाक्षं ददर्शासौ तमेव पुरुषं परम्

surūpā susmitā tanvī śubhabhūṣaṇabhūṣitā |
sakaṭākṣaṃ dadarśāsau tameva puruṣaṃ param

दृष्ट्वा तां ललिता रम्यां सुशीलां सुन्दरीं सतीम् ।
उवास तत्समीपे तु मधुरं तामुवाच सः

dṛṣṭvā tāṃ lalitā ramyāṃ suśīlāṃ sundarīṃ satīm |
uvāsa tatsamīpe tu madhuraṃ tāmuvāca saḥ

का त्वं कस्य सुता त्वं हि किं करोषि स्थितात्र किम् ।
मौनीभूता किंकरं मां संभावितुमिहार्हसि

kā tvaṃ kasya sutā tvaṃ hi kiṃ karoṣi sthitātra kim |
maunībhūtā kiṃkaraṃ māṃ saṃbhāvitumihārhasi

इत्येवं वचनं श्रुत्वा सकामं तमुवाच सा

ityevaṃ vacanaṃ śrutvā sakāmaṃ tamuvāca sā

धर्मध्वजसुताहं च तपस्यामि तपस्विनी ।
तपोवने च तिष्ठामि कस्त्वं गच्छ यथासुखम्

dharmadhvajasutāhaṃ ca tapasyāmi tapasvinī |
tapovane ca tiṣṭhāmi kastvaṃ gaccha yathāsukham

नारीजातिर्मोहिनी च ब्रह्मादीनां विषोपमा ।
निन्द्या दोषकरी माया शृंखला ह्यनुशायिनाम्

nārījātirmohinī ca brahmādīnāṃ viṣopamā |
nindyā doṣakarī māyā śṛṃkhalā hyanuśāyinām

इत्युक्त्वा तुलसी तं च सरसं विरराम ह ।
दृष्ट्वा तां सस्मितां सोपि प्रवक्तुमुपचक्रमे

ityuktvā tulasī taṃ ca sarasaṃ virarāma ha |
dṛṣṭvā tāṃ sasmitāṃ sopi pravaktumupacakrame

त्वया यत्कथितं देवि न च सर्वमलीककम् ।
किञ्चित्सत्यमलीकं च किंचिन्मत्तो निशामय

tvayā yatkathitaṃ devi na ca sarvamalīkakam |
kiñcitsatyamalīkaṃ ca kiṃcinmatto niśāmaya

पतिव्रताः स्त्रियो याश्च तासां मध्ये त्वमग्रणीः ।
न चाहं पापदृक्कामी तथा त्वं नेति धीर्मम

pativratāḥ striyo yāśca tāsāṃ madhye tvamagraṇīḥ |
na cāhaṃ pāpadṛkkāmī tathā tvaṃ neti dhīrmama

आगच्छामि त्वत्समीपमाज्ञया ब्रह्मणोऽधुना ।
गांधर्वेण विवाहेन त्वां ग्रहीष्यामि शोभने

āgacchāmi tvatsamīpamājñayā brahmaṇo'dhunā |
gāṃdharveṇa vivāhena tvāṃ grahīṣyāmi śobhane

शंखचूडोऽहमेवास्मि देवविद्रावकारकः ।
मां न जानासि किं भद्रे न श्रुतोऽहं कदाचन

śaṃkhacūḍo'hamevāsmi devavidrāvakārakaḥ |
māṃ na jānāsi kiṃ bhadre na śruto'haṃ kadācana

दनुवंश्यो विशेषेण मन्द पुत्रश्च दानवः ।
सुदामा नाम गोपोहं पार्षदश्च हरेः पुरा

danuvaṃśyo viśeṣeṇa manda putraśca dānavaḥ |
sudāmā nāma gopohaṃ pārṣadaśca hareḥ purā

अधुना दानवेन्द्रोऽहं राधिकायाश्च शापतः ।
जातिस्मरोऽहं जानामि सर्वं कृष्णप्रभावतः

adhunā dānavendro'haṃ rādhikāyāśca śāpataḥ |
jātismaro'haṃ jānāmi sarvaṃ kṛṣṇaprabhāvataḥ

एवमुक्त्वा शंखचूडो विरराम च तत्पुरः ।
दानवेंद्रेण सेत्युक्ता वचनं सत्यमादरात् ।
सस्मितं तुलसी तुष्टा प्रवक्तुमुपचक्रमे

evamuktvā śaṃkhacūḍo virarāma ca tatpuraḥ |
dānaveṃdreṇa setyuktā vacanaṃ satyamādarāt |
sasmitaṃ tulasī tuṣṭā pravaktumupacakrame

त्वयाहमधुना ॥ सत्त्वविचारेण पराजिता ।
स धन्यः पुरुषो लोके न स्त्रिया यः पराजितः

tvayāhamadhunā || sattvavicāreṇa parājitā |
sa dhanyaḥ puruṣo loke na striyā yaḥ parājitaḥ

सत्क्रियोप्यशुचिर्नित्यं स पुमान्यः स्त्रिया जितः ।
निन्दंति पितरो देवा मानवास्सकलाश्च तम्

satkriyopyaśucirnityaṃ sa pumānyaḥ striyā jitaḥ |
nindaṃti pitaro devā mānavāssakalāśca tam

शुध्येद्विप्रो दशाहेन जातके मृतसूतके ।
क्षत्रियो द्वादशाहेन वैश्यः पञ्चदशाहतः

śudhyedvipro daśāhena jātake mṛtasūtake |
kṣatriyo dvādaśāhena vaiśyaḥ pañcadaśāhataḥ

शूद्रो मासेन शुध्येत्तु हीति वेदानुशासनम् ।
न शुचिः स्त्रीजितः क्वापि चितादाहं विना पुमान्

śūdro māsena śudhyettu hīti vedānuśāsanam |
na śuciḥ strījitaḥ kvāpi citādāhaṃ vinā pumān

न गृह्णतीच्छया तस्मात्पितरः पिण्डतर्पणम् ।
न गृह्णन्ति सुरास्तेन दत्तं पुष्पफलादिकम्

na gṛhṇatīcchayā tasmātpitaraḥ piṇḍatarpaṇam |
na gṛhṇanti surāstena dattaṃ puṣpaphalādikam

तस्य किं ज्ञानसुतपो जपहोम प्रपूजनैः ।
विद्यया दानतः किं वा स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम्

tasya kiṃ jñānasutapo japahoma prapūjanaiḥ |
vidyayā dānataḥ kiṃ vā strībhiryasya mano hṛtam

विद्याप्रभावज्ञानार्थं मया त्वं च परीक्षितः ।
कृत्वा कांतपरीक्षां वै वृणुयात्कामिनी वरम्

vidyāprabhāvajñānārthaṃ mayā tvaṃ ca parīkṣitaḥ |
kṛtvā kāṃtaparīkṣāṃ vai vṛṇuyātkāminī varam

इत्येवं प्रवदंत्यां तु तुलस्यां तत्क्षणे विधिः ।
तत्राजगाम संसृष्टा प्रोवाच वचनं ततः

ityevaṃ pravadaṃtyāṃ tu tulasyāṃ tatkṣaṇe vidhiḥ |
tatrājagāma saṃsṛṣṭā provāca vacanaṃ tataḥ

किं करोषि शंखचूड संवादमनया सह ।
गांधर्वेण विवाहेन त्वमस्या ग्रहणं कुरु

kiṃ karoṣi śaṃkhacūḍa saṃvādamanayā saha |
gāṃdharveṇa vivāhena tvamasyā grahaṇaṃ kuru

त्वं वै पुरुषरत्नं च स्त्रीरत्नं च त्वियं सती ।
विदग्धाया विदग्धेन संगमो गुणवान् भवेत्

tvaṃ vai puruṣaratnaṃ ca strīratnaṃ ca tviyaṃ satī |
vidagdhāyā vidagdhena saṃgamo guṇavān bhavet

निर्विरोधं सुखं राजन् को वा त्यजति दुर्लभम् ।
योऽविरोधसुखत्यागी स पशुर्नात्र संशयः

nirvirodhaṃ sukhaṃ rājan ko vā tyajati durlabham |
yo'virodhasukhatyāgī sa paśurnātra saṃśayaḥ

किं त्वं परीक्षसे कांतमीदृशं गुणिनं सति ।
देवानामसुराणां च दानवानां विमर्दकम्

kiṃ tvaṃ parīkṣase kāṃtamīdṛśaṃ guṇinaṃ sati |
devānāmasurāṇāṃ ca dānavānāṃ vimardakam

अनेन सार्द्धं सुचिरं विहारं कुरु सर्वदा ।
स्थानेस्थाने यथेच्छं च सर्वलोकेषु सुन्दरि

anena sārddhaṃ suciraṃ vihāraṃ kuru sarvadā |
sthānesthāne yathecchaṃ ca sarvalokeṣu sundari

अंते प्राप्स्यति गोलोके श्रीकृष्णं पुनरेव सः ।
चतुर्भुजं च वैकुण्ठे मृते तस्मिंस्त्वमाप्स्यसि

aṃte prāpsyati goloke śrīkṛṣṇaṃ punareva saḥ |
caturbhujaṃ ca vaikuṇṭhe mṛte tasmiṃstvamāpsyasi

इत्येवमाशिषं दत्त्वा स्वालयं तु ययौ विधिः ।
गांधर्वेण विवाहेन जगृहे तां च दानवः

ityevamāśiṣaṃ dattvā svālayaṃ tu yayau vidhiḥ |
gāṃdharveṇa vivāhena jagṛhe tāṃ ca dānavaḥ

एवं विवाह्य तुलसीं पितुः स्थानं जगाम ह ।
स रेमे रमया सार्द्धं वासगेहे मनोरमे

evaṃ vivāhya tulasīṃ pituḥ sthānaṃ jagāma ha |
sa reme ramayā sārddhaṃ vāsagehe manorame