Chapter 17: Vishnu, pleased, comes to live with Jalandhara

निजघ्नुस्सर्वदेवांश्च भयव्याकुलमानसान्

nijaghnussarvadevāṃśca bhayavyākulamānasān

दैत्यायुधैः समाविद्धदेहा देवास्सवासवाः ।
रणाद्विदुद्रुवुस्सर्वे भयव्याकुलमानसाः

daityāyudhaiḥ samāviddhadehā devāssavāsavāḥ |
raṇādvidudruvussarve bhayavyākulamānasāḥ

पलायनपरान्दृष्ट्वा हृषीकेशस्सुरानथ ।
विष्णुर्वै गरुडारूढो योद्धुमभ्याययौ द्रुतम्

palāyanaparāndṛṣṭvā hṛṣīkeśassurānatha |
viṣṇurvai garuḍārūḍho yoddhumabhyāyayau drutam

सुदर्शनेन चक्रेण सर्वतः प्रस्फुरन्रुचा ।
सुशोभितकराब्जश्च रेजे भक्ताभयंकरः

sudarśanena cakreṇa sarvataḥ prasphuranrucā |
suśobhitakarābjaśca reje bhaktābhayaṃkaraḥ

शंखखड्गगदाशार्ङ्गधारी क्रोधसमन्वितः ।
कठोरास्त्रो महावीरस्सर्वयुद्धविशारदः

śaṃkhakhaḍgagadāśārṅgadhārī krodhasamanvitaḥ |
kaṭhorāstro mahāvīrassarvayuddhaviśāradaḥ

धनुषं शार्ङ्गनामानं विस्फूर्य्य विननाद ह ।
तस्य नादेन त्रैलोक्यं पूरितं महता मुने

dhanuṣaṃ śārṅganāmānaṃ visphūryya vinanāda ha |
tasya nādena trailokyaṃ pūritaṃ mahatā mune

शार्ङ्गनिस्सृतबाणैश्च दितिजानां शिरांसि वै ।
चकर्त्त भगवान् विष्णुः कोटिशो रुट् समाकुलः

śārṅganissṛtabāṇaiśca ditijānāṃ śirāṃsi vai |
cakartta bhagavān viṣṇuḥ koṭiśo ruṭ samākulaḥ

अथारुणानुजजवपक्षवातप्रपीडिताः ।
वात्याधिवर्त्तिता दैत्या बभ्रमुः खे यथा घनाः

athāruṇānujajavapakṣavātaprapīḍitāḥ |
vātyādhivarttitā daityā babhramuḥ khe yathā ghanāḥ

ततो जलंधरो दृष्ट्वा दैत्यान्वात्याप्रपीडितान् ।
चुक्रोधाति महादैत्यो देववृन्दभयंकरः

tato jalaṃdharo dṛṣṭvā daityānvātyāprapīḍitān |
cukrodhāti mahādaityo devavṛndabhayaṃkaraḥ

मर्द्दयंतं च तं दृष्ट्वा दैत्यान् प्रस्फुरिताधरः ।
योद्धुमभ्याययौ वीरो वेगेन हरिणा सह

marddayaṃtaṃ ca taṃ dṛṣṭvā daityān prasphuritādharaḥ |
yoddhumabhyāyayau vīro vegena hariṇā saha

स चकार महानादं देवासुरभयंकरम् ।
दैत्यानामधिपः कर्णा विदीर्णाः श्रवणात्ततः

sa cakāra mahānādaṃ devāsurabhayaṃkaram |
daityānāmadhipaḥ karṇā vidīrṇāḥ śravaṇāttataḥ

भयंङ्करेण दैत्यस्य नादेन पूरितं तदा ।
जलंधरस्य महता चकम्पे सकलं जगत्

bhayaṃṅkareṇa daityasya nādena pūritaṃ tadā |
jalaṃdharasya mahatā cakampe sakalaṃ jagat

ततस्समभवद्युद्धं विष्णुदैत्येन्द्रयोर्महत् ।
आकाशं कुर्वतोर्बाणैस्तदा निरवकाशवत्

tatassamabhavadyuddhaṃ viṣṇudaityendrayormahat |
ākāśaṃ kurvatorbāṇaistadā niravakāśavat

तयोश्च तेन युद्धेन परस्परमभून्मुने ।
देवासुरर्षिसिद्धानां भीकरेणातिविस्मयः

tayośca tena yuddhena parasparamabhūnmune |
devāsurarṣisiddhānāṃ bhīkareṇātivismayaḥ

विष्णुर्दैत्यस्य बाणौघैर्ध्वजं छत्रं धनुश्शरान् ।
चिच्छेद तं च हृदये बाणेनैकेन ताडयन्

viṣṇurdaityasya bāṇaughairdhvajaṃ chatraṃ dhanuśśarān |
ciccheda taṃ ca hṛdaye bāṇenaikena tāḍayan

ततो दैत्यस्समुत्पत्य गदापाणिस्त्वरान्वितः ।
आहत्य गरुडं मूर्ध्नि पातयामास भूतले

tato daityassamutpatya gadāpāṇistvarānvitaḥ |
āhatya garuḍaṃ mūrdhni pātayāmāsa bhūtale

विष्णुं जघान शूलेन तीक्ष्णेन प्रस्फुरद्रुचा ।
हृदये क्रोधसंयुक्तो दैत्यः प्रस्फुरिताधरः

viṣṇuṃ jaghāna śūlena tīkṣṇena prasphuradrucā |
hṛdaye krodhasaṃyukto daityaḥ prasphuritādharaḥ

विष्णुर्गदां च खड्गेन चिच्छेद प्रहसन्निव ।
तं विव्याध शरैस्तीक्ष्णैश्शार्ङ्गं विस्फूर्य दैत्यहा

viṣṇurgadāṃ ca khaḍgena ciccheda prahasanniva |
taṃ vivyādha śaraistīkṣṇaiśśārṅgaṃ visphūrya daityahā

विष्णुर्जलंधरं दैत्यं भयदेन शरेण ह ।
क्रोधाविष्टोऽतितीक्ष्णेन जघानाशु सुरारिहा

viṣṇurjalaṃdharaṃ daityaṃ bhayadena śareṇa ha |
krodhāviṣṭo'titīkṣṇena jaghānāśu surārihā

आगतं तस्य तं बाणं दृष्ट्वा दैत्यो महाबलः ।
छित्त्वा बाणेन विष्णुं च जघान हृदये द्रुतम्

āgataṃ tasya taṃ bāṇaṃ dṛṣṭvā daityo mahābalaḥ |
chittvā bāṇena viṣṇuṃ ca jaghāna hṛdaye drutam

केशवोऽपि महाबाहुं विक्षिप्तमसुरेण तम् ।
शरं तिलप्रमाणेन च्छित्त्वा वीरो ननाद ह

keśavo'pi mahābāhuṃ vikṣiptamasureṇa tam |
śaraṃ tilapramāṇena cchittvā vīro nanāda ha

पुनर्बाण समाधत्त धनुषि क्रोधवेपितः ।
महाबलोऽथ बाणेन चिच्छेद स शिलीमुखम्

punarbāṇa samādhatta dhanuṣi krodhavepitaḥ |
mahābalo'tha bāṇena ciccheda sa śilīmukham

वासुदेवः पुनर्बाणं नाशाय विबुधद्विषः ।
क्रोधेनाधत्त धनुषि सिंहवद्विननाद ह

vāsudevaḥ punarbāṇaṃ nāśāya vibudhadviṣaḥ |
krodhenādhatta dhanuṣi siṃhavadvinanāda ha

जलंधरोऽथ दैत्येन्द्रः कोपच्छिन्नाधरो बली ।
शरेण श्वेन शार्ङ्गाख्यं धनुश्चिच्छेद वैष्णवम्

jalaṃdharo'tha daityendraḥ kopacchinnādharo balī |
śareṇa śvena śārṅgākhyaṃ dhanuściccheda vaiṣṇavam

पुनर्बाणैस्सुतीक्ष्णैश्च जघान मधुसूदनम् ।
उग्रवीर्यो महावीरो देवानां भयकारकः

punarbāṇaissutīkṣṇaiśca jaghāna madhusūdanam |
ugravīryo mahāvīro devānāṃ bhayakārakaḥ

स च्छिन्नधन्वा भगवान्केशवो लोकरक्ष कः ।
जलंधरस्य नाशाय चिक्षेप स्वगदां पराम्

sa cchinnadhanvā bhagavānkeśavo lokarakṣa kaḥ |
jalaṃdharasya nāśāya cikṣepa svagadāṃ parām

सा गदा हरिणा क्षिप्ता ज्वलज्ज्वलनसन्निभा ।
अमोघगतिका शीघ्रं तस्य देहे ललाग ह

sā gadā hariṇā kṣiptā jvalajjvalanasannibhā |
amoghagatikā śīghraṃ tasya dehe lalāga ha

तया हतो महादैत्यो न चचालापि किंचन ।
जलंधरो मदोन्मत्तः पुष्पमालाहतो यथा

tayā hato mahādaityo na cacālāpi kiṃcana |
jalaṃdharo madonmattaḥ puṣpamālāhato yathā

ततो जलंधरः क्रोधी देवत्रासकरोऽक्षिपत् ।
त्रिशूलमनलाकारं हरये रणदुर्म्मदः

tato jalaṃdharaḥ krodhī devatrāsakaro'kṣipat |
triśūlamanalākāraṃ haraye raṇadurmmadaḥ

अथ विष्णुस्तत्त्रिशूलं चिच्छेद तरसा द्रुतम् ।
नंदकाख्येन खड्गेन स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्

atha viṣṇustattriśūlaṃ ciccheda tarasā drutam |
naṃdakākhyena khaḍgena smṛtvā śivapadāmbujam

छिन्ने त्रिशूले दैत्येन्द्र उत्प्लुत्य सहसा द्रुतम् ।
आगत्य हृदये विष्णुं जघान दृढमुष्टिना

chinne triśūle daityendra utplutya sahasā drutam |
āgatya hṛdaye viṣṇuṃ jaghāna dṛḍhamuṣṭinā

सोपि विष्णुर्महावीरोऽविगणय्य च तद्व्यथाम ।
जलंधरं च हृदये जघान दृढमुष्टिना

sopi viṣṇurmahāvīro'vigaṇayya ca tadvyathāma |
jalaṃdharaṃ ca hṛdaye jaghāna dṛḍhamuṣṭinā

ततस्तौ बाहुयुद्धेन युयुधाते महाबलौ ।
बाहुभिर्मुष्टिभिश्चैव जानुभिर्नादयन्महीम्

tatastau bāhuyuddhena yuyudhāte mahābalau |
bāhubhirmuṣṭibhiścaiva jānubhirnādayanmahīm

एवं हि सुचिरं युद्धं कृत्वा तेनासुरेण वै ।
विस्मितोऽभून्मुनिश्रेष्ठ हृदि ग्लानिमवाप ह

evaṃ hi suciraṃ yuddhaṃ kṛtvā tenāsureṇa vai |
vismito'bhūnmuniśreṣṭha hṛdi glānimavāpa ha

अथ प्रसन्नो भगवान्मायी मायाविदां वरः ।
उवाच दैत्यराजानं मेघगंभीरया गिरा

atha prasanno bhagavānmāyī māyāvidāṃ varaḥ |
uvāca daityarājānaṃ meghagaṃbhīrayā girā

भोभो दैत्यवरश्रेष्ठ धन्यस्त्वं रणदुर्मदः ।
महायुधवरैर्यत्त्वं न भीतो हि महाप्रभुः

bhobho daityavaraśreṣṭha dhanyastvaṃ raṇadurmadaḥ |
mahāyudhavarairyattvaṃ na bhīto hi mahāprabhuḥ

एभिरेवायुधैरुग्रैर्दैत्या हि बहवो हताः ।
महाजौ दुर्मदा वीराश्छिन्नदेहा मृतिं गताः

ebhirevāyudhairugrairdaityā hi bahavo hatāḥ |
mahājau durmadā vīrāśchinnadehā mṛtiṃ gatāḥ

युद्धेन ते महादैत्य प्रसन्नोऽस्मि महान्भवान् ।
न दृष्टस्त्वत्समो वीरस्त्रैलोक्ये सचराचरे

yuddhena te mahādaitya prasanno'smi mahānbhavān |
na dṛṣṭastvatsamo vīrastrailokye sacarācare

वरं वरय दैत्येन्द्र प्रीतोऽस्मि तव विक्रमात् ।
अदेयमपि ते दद्मि यत्ते मनसि वर्तते

varaṃ varaya daityendra prīto'smi tava vikramāt |
adeyamapi te dadmi yatte manasi vartate

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य विष्णोर्मायाविनो हरेः ।
प्रत्युवाच महाबुद्धिर्दैत्यराजो जलंधरः

ityākarṇya vacastasya viṣṇormāyāvino hareḥ |
pratyuvāca mahābuddhirdaityarājo jalaṃdharaḥ

यदि भावुक तुष्टोऽसि वरमे तन्ददस्व मे ।
मद्भगिन्या मया सार्धं मद्गेहे सगणो वस

yadi bhāvuka tuṣṭo'si varame tandadasva me |
madbhaginyā mayā sārdhaṃ madgehe sagaṇo vasa

तदाकर्ण्य वचस्तस्य महादैत्यस्य खिन्नधीः ।
तथास्त्विति च देवेशो जगाद भगवान् हरिः

tadākarṇya vacastasya mahādaityasya khinnadhīḥ |
tathāstviti ca deveśo jagāda bhagavān hariḥ

उवास स ततो विष्णुस्सर्वदेवगणैस्सह ।
जलंधरं नाम पुरमागत्य रमया सह

uvāsa sa tato viṣṇussarvadevagaṇaissaha |
jalaṃdharaṃ nāma puramāgatya ramayā saha

अथो जलंधरो दैत्यस्स्वभगिन्या च विष्णुना ।
उवास स्वालयं प्राप्तो हर्षाकुलितमानसः

atho jalaṃdharo daityassvabhaginyā ca viṣṇunā |
uvāsa svālayaṃ prāpto harṣākulitamānasaḥ

जलंधरोऽथ देवानामधिकारेषु दानवान् ।
स्थापयित्वा सहर्षस्सन्पुनरागान्महीतलम्

jalaṃdharo'tha devānāmadhikāreṣu dānavān |
sthāpayitvā saharṣassanpunarāgānmahītalam

देवगंधर्वसिद्धेषु यत्किंचिद्रत्नसंचि तम् ।
तदात्मवशगं कृत्वाऽतिष्ठत्सागरनंदनः

devagaṃdharvasiddheṣu yatkiṃcidratnasaṃci tam |
tadātmavaśagaṃ kṛtvā'tiṣṭhatsāgaranaṃdanaḥ

पातालभवने दैत्यं निशुंभं सुमहाबलम् ।
स्थापयित्वा स शेषादीनानय द्भूतलं बली

pātālabhavane daityaṃ niśuṃbhaṃ sumahābalam |
sthāpayitvā sa śeṣādīnānaya dbhūtalaṃ balī

देवगंधर्वसिद्धौघान् सर्पराक्षसमानुषान् ।
स्वपुरे नागरान्कृत्वा शशास भुवनत्रयम्

devagaṃdharvasiddhaughān sarparākṣasamānuṣān |
svapure nāgarānkṛtvā śaśāsa bhuvanatrayam

एवं जलंधरः कृत्वा देवान्स्ववशवर्तिनः ।
धर्मेण पालयामास प्रजाः पुत्रानिवौरसान्

evaṃ jalaṃdharaḥ kṛtvā devānsvavaśavartinaḥ |
dharmeṇa pālayāmāsa prajāḥ putrānivaurasān

न कश्चिद्व्याधितो नैव दुःखितो न कृशस्तथा ।
न दीनो दृश्यते तस्मिन्धर्माद्राज्यं प्रशासति

na kaścidvyādhito naiva duḥkhito na kṛśastathā |
na dīno dṛśyate tasmindharmādrājyaṃ praśāsati