Chapter 40: Brahma, Vishnu and the devas go to Kailasa

नारद उचाच ।
विधे विधे महाप्राज्ञा शैवतत्त्वप्रदर्शक ।
श्राविता रमणीप्राया शिवलीला महाद्भुता

nārada ucāca |
vidhe vidhe mahāprājñā śaivatattvapradarśaka |
śrāvitā ramaṇīprāyā śivalīlā mahādbhutā

वीरेण वीरभद्रेण दक्षयज्ञं विनाश्य वै ।
कैलासाद्रौ गते तात किमभूत्तद्वदाधुना

vīreṇa vīrabhadreṇa dakṣayajñaṃ vināśya vai |
kailāsādrau gate tāta kimabhūttadvadādhunā

अथ देवगणास्सर्वे मुनयश्च पराजिताः ।
रुद्रानीकैर्विभिन्नांगा मम लोकं ययुस्तदा

atha devagaṇāssarve munayaśca parājitāḥ |
rudrānīkairvibhinnāṃgā mama lokaṃ yayustadā

स्वयंभुवे नमस्कृत्य मह्यं संस्तूय भूरिशः ।
तत्स्वक्लेशं विशेषेण कार्त्स्येनैव न्यवेदयन्

svayaṃbhuve namaskṛtya mahyaṃ saṃstūya bhūriśaḥ |
tatsvakleśaṃ viśeṣeṇa kārtsyenaiva nyavedayan

तदाकर्ण्य ततोहं वै पुत्रशोकेन पीडितः ।
अचिन्तयमतिव्यग्रो दूयमानेन चेतसा

tadākarṇya tatohaṃ vai putraśokena pīḍitaḥ |
acintayamativyagro dūyamānena cetasā

किं कार्य्यं कार्यमद्याशु मया देवसुखावहम् ।
येन जीवतु दक्षासौ मखः पूर्णो भवेत्सुरः

kiṃ kāryyaṃ kāryamadyāśu mayā devasukhāvaham |
yena jīvatu dakṣāsau makhaḥ pūrṇo bhavetsuraḥ

एवं विचार्य बहुधा नालभं शमहं मुने ।
विष्णुं तदा स्मरन् भक्त्या ज्ञानमाप्तं तदोचितम्

evaṃ vicārya bahudhā nālabhaṃ śamahaṃ mune |
viṣṇuṃ tadā smaran bhaktyā jñānamāptaṃ tadocitam

अथ देवैश्च मुनिभिर्विष्णोर्लोकमहं गतः ।
नत्वा नुत्वा च विविधैस्स्तवैर्दुःखं न्यवेदयम्

atha devaiśca munibhirviṣṇorlokamahaṃ gataḥ |
natvā nutvā ca vividhaisstavairduḥkhaṃ nyavedayam

यथाध्वरः प्रपूर्णः स्याद्देव यज्ञकरश्च सः ।
सुखिनस्स्युस्सुरास्सर्वे मुनयश्च तथा कुरु

yathādhvaraḥ prapūrṇaḥ syāddeva yajñakaraśca saḥ |
sukhinassyussurāssarve munayaśca tathā kuru

देव देव रमानाथ विष्णो देवसुखावह ।
वयं त्वच्छरणं प्राप्तास्सदेवमुनयो ध्रुवम्

deva deva ramānātha viṣṇo devasukhāvaha |
vayaṃ tvaccharaṇaṃ prāptāssadevamunayo dhruvam

इत्याकर्ण्य वचो मे हि ब्रह्मणस्स रमेश्वरः ।
प्रत्युवाच शिवं स्मृत्वा शिवात्मा दीनमानसः

ityākarṇya vaco me hi brahmaṇassa rameśvaraḥ |
pratyuvāca śivaṃ smṛtvā śivātmā dīnamānasaḥ

तेजीयसि न सा भूता कृतागसि बुभूषताम् ।
तत्र क्षेमाय बहुधा बुभूषा हि कृतागसाम्

tejīyasi na sā bhūtā kṛtāgasi bubhūṣatām |
tatra kṣemāya bahudhā bubhūṣā hi kṛtāgasām

कृतपापास्सुरा सर्वे शिवे हि परमेश्वरे ।
पराददुर्यज्ञभागं तस्य शंभोर्विधे यतः

kṛtapāpāssurā sarve śive hi parameśvare |
parādaduryajñabhāgaṃ tasya śaṃbhorvidhe yataḥ

प्रसादयध्यं सर्वे हि यूयं शुद्धेन चेतसा ।
अथापरप्रसादं तं गृहीतांघ्रियुगं शिवम्

prasādayadhyaṃ sarve hi yūyaṃ śuddhena cetasā |
athāparaprasādaṃ taṃ gṛhītāṃghriyugaṃ śivam

यस्मिन् प्रकुपिते देवे विनश्यत्यखिलं जगत् ।
सलोकपालयज्ञस्य शासनाज्जीवितं द्रुतम्

yasmin prakupite deve vinaśyatyakhilaṃ jagat |
salokapālayajñasya śāsanājjīvitaṃ drutam

तमाशु देवं प्रियया विहीनं च दुरुक्तिभिः ।
क्षमापयध्वं हृद्विद्धं दक्षेण सुदुरात्मना

tamāśu devaṃ priyayā vihīnaṃ ca duruktibhiḥ |
kṣamāpayadhvaṃ hṛdviddhaṃ dakṣeṇa sudurātmanā

अयमेव महोपायस्तच्छांत्यै केवलं विधे ।
शंभोस्संतुष्टये मन्ये सत्यमेवोदितं मया

ayameva mahopāyastacchāṃtyai kevalaṃ vidhe |
śaṃbhossaṃtuṣṭaye manye satyamevoditaṃ mayā

नाहं न त्वं सुराश्चान्ये मुनयोपि तनूभृतः ।
यस्य तत्त्वं प्रमाणं च न विदुर्बलवीर्ययोः

nāhaṃ na tvaṃ surāścānye munayopi tanūbhṛtaḥ |
yasya tattvaṃ pramāṇaṃ ca na vidurbalavīryayoḥ

आत्मतंत्रस्य तस्यापि परस्य परमात्मनः ।
क उपायं विधित्सेद्वै परं मूढं विरोधिनम्

ātmataṃtrasya tasyāpi parasya paramātmanaḥ |
ka upāyaṃ vidhitsedvai paraṃ mūḍhaṃ virodhinam

चलिष्येहमपि ब्रह्मन् सर्वैः सार्द्ध शिवालयम् ।
क्षमापयामि गिरिशं कृतागाश्च शिवे धुवम्

caliṣyehamapi brahman sarvaiḥ sārddha śivālayam |
kṣamāpayāmi giriśaṃ kṛtāgāśca śive dhuvam

इत्थमादिश्य विष्णुर्मां ब्रह्माणं सामरादिकम् ।
सार्द्धं देवेर्मतिं चक्रे तद्गिरौ गमनाय सः

itthamādiśya viṣṇurmāṃ brahmāṇaṃ sāmarādikam |
sārddhaṃ devermatiṃ cakre tadgirau gamanāya saḥ

ययौ स्वधिष्ण्य निलयं शिवस्याद्रिवरं शुभम् ।
कैलासं सामरमुनिप्रजेशादिमयो हरिः

yayau svadhiṣṇya nilayaṃ śivasyādrivaraṃ śubham |
kailāsaṃ sāmaramuniprajeśādimayo hariḥ

अतिप्रियं प्रभोर्नित्यं सुजुष्टं किन्नरादिभिः ।
नरेतरैरप्सरोभिर्योगसिद्धैमहोन्नतम्

atipriyaṃ prabhornityaṃ sujuṣṭaṃ kinnarādibhiḥ |
naretarairapsarobhiryogasiddhaimahonnatam

नानामणिमयैश्शृंगैः शोभमानं समंततः ।
नानाधातुविचित्रं वै नानाद्रुमलताकुलम्

nānāmaṇimayaiśśṛṃgaiḥ śobhamānaṃ samaṃtataḥ |
nānādhātuvicitraṃ vai nānādrumalatākulam

नानामृगगणाकीर्णं नानापक्षिसमन्वितम् ।
नानाजलप्रस्रवणैरमरैस्सिद्धयोषिताम्

nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ nānāpakṣisamanvitam |
nānājalaprasravaṇairamaraissiddhayoṣitām

रमणैवाहरंतीनां नानाकंदर सानुभिः ।
द्रुमजातिभिरन्याभी राजितं राजतप्रभम्

ramaṇaivāharaṃtīnāṃ nānākaṃdara sānubhiḥ |
drumajātibhiranyābhī rājitaṃ rājataprabham

व्याघ्रादिभिर्महासत्त्वैर्निर्घुष्टं क्रूरतोज्झितम् ।
सर्वशोभान्वितं दिव्यं महाविस्मयकारकम्

vyāghrādibhirmahāsattvairnirghuṣṭaṃ krūratojjhitam |
sarvaśobhānvitaṃ divyaṃ mahāvismayakārakam

पर्यस्तं गंगया सत्या स्थानपुण्यतरोदया ।
सर्वपावनसंकर्त्र्या विष्णुपद्या सुनिर्मलम्

paryastaṃ gaṃgayā satyā sthānapuṇyatarodayā |
sarvapāvanasaṃkartryā viṣṇupadyā sunirmalam

एवंविधं गिरिं दृष्ट्वा कैलासाख्यं शिवप्रियम् ।
ययुस्ते विस्मयं देवा विष्ण्वाद्यास्समुनीश्वराः

evaṃvidhaṃ giriṃ dṛṣṭvā kailāsākhyaṃ śivapriyam |
yayuste vismayaṃ devā viṣṇvādyāssamunīśvarāḥ

तस्समीपेऽलकां रम्यां ददृशुर्नाम ते पुरीम् ।
कुबेरस्य महादिव्यां रुद्रमित्रस्य निर्जराः

tassamīpe'lakāṃ ramyāṃ dadṛśurnāma te purīm |
kuberasya mahādivyāṃ rudramitrasya nirjarāḥ

वनं सौगंधिकं चापि ददृशुस्तत्समीपतः ।
सर्वद्रुमान्वितं दिव्यं यत्र तन्नादमद्रुतम्

vanaṃ saugaṃdhikaṃ cāpi dadṛśustatsamīpataḥ |
sarvadrumānvitaṃ divyaṃ yatra tannādamadrutam

तद्बाह्यतस्तस्य दिव्ये सरितावतिपावने ।
नंदा चालकनंदा च दर्शनात्पापहारिके

tadbāhyatastasya divye saritāvatipāvane |
naṃdā cālakanaṃdā ca darśanātpāpahārike

पपुः सुरस्त्रियो नित्यमवगूह्य स्वलोकतः ।
विगाह्य पुंभिस्तास्तत्र क्रीडंति रतिकर्शिताः

papuḥ surastriyo nityamavagūhya svalokataḥ |
vigāhya puṃbhistāstatra krīḍaṃti ratikarśitāḥ

हित्वा यक्षेश्वरपुरीं वनं सौगंधिकं च यत् ।
गच्छंतस्ते सुरा आराद्ददृशुश्शांकरं वटम्

hitvā yakṣeśvarapurīṃ vanaṃ saugaṃdhikaṃ ca yat |
gacchaṃtaste surā ārāddadṛśuśśāṃkaraṃ vaṭam

पर्यक् कृताचलच्छायं पादोन विटपाय तम् ।
शतयोजन कोत्सेधं निर्नीडं तापवर्ज्जितम्

paryak kṛtācalacchāyaṃ pādona viṭapāya tam |
śatayojana kotsedhaṃ nirnīḍaṃ tāpavarjjitam

महापुण्यवतां दृश्यं सुरम्यं चातिपावनम् ।
शंभुयोगस्थलं दिव्यं योगिसेव्यं महोत्तमम्

mahāpuṇyavatāṃ dṛśyaṃ suramyaṃ cātipāvanam |
śaṃbhuyogasthalaṃ divyaṃ yogisevyaṃ mahottamam

मुमुक्षुशरणे तस्मिन् महायोगमये वटे ।
आसीनं ददृशुस्सर्वे शिवं विष्ण्वादयस्सुराः

mumukṣuśaraṇe tasmin mahāyogamaye vaṭe |
āsīnaṃ dadṛśussarve śivaṃ viṣṇvādayassurāḥ

विधिपुत्रैर्महासिद्धैश्शिव भक्तिरतैस्सदा ।
उपास्यमानं सुमुदा शांतैस्संशांतविग्रहैः

vidhiputrairmahāsiddhaiśśiva bhaktirataissadā |
upāsyamānaṃ sumudā śāṃtaissaṃśāṃtavigrahaiḥ

तथा सख्या कुबेरेण भर्त्रा गुह्यकरक्षसाम् ।
सेव्यमानं विशेषेण स्वगणैर्ज्ञातिभिस्सदा

tathā sakhyā kubereṇa bhartrā guhyakarakṣasām |
sevyamānaṃ viśeṣeṇa svagaṇairjñātibhissadā

तापसाभीष्टसद्रूपं बिभ्रतं परमेश्वरम् ।
वात्सल्याद्विश्वसुहृदं भस्मादिसुविराजितम्

tāpasābhīṣṭasadrūpaṃ bibhrataṃ parameśvaram |
vātsalyādviśvasuhṛdaṃ bhasmādisuvirājitam

मुने तुभ्यं प्रवोचंतं पृच्छते ज्ञानमुत्तमम् ।
कुशासने सूपविष्टं सर्वेषां शृण्वतां सताम्

mune tubhyaṃ pravocaṃtaṃ pṛcchate jñānamuttamam |
kuśāsane sūpaviṣṭaṃ sarveṣāṃ śṛṇvatāṃ satām

कृत्वोरौ दक्षिणे सव्यं चरणं चैव जानुनि ।
बाहुप्रकोष्ठाक्षमालं स्थितं सत्तर्कमुद्रया

kṛtvorau dakṣiṇe savyaṃ caraṇaṃ caiva jānuni |
bāhuprakoṣṭhākṣamālaṃ sthitaṃ sattarkamudrayā

एवंविधं शिवं दृष्ट्वा तदा विष्ण्वादयस्सुराः ।
प्रणेमुस्त्वरितं सर्वे करौ बध्वा विनम्रकाः

evaṃvidhaṃ śivaṃ dṛṣṭvā tadā viṣṇvādayassurāḥ |
praṇemustvaritaṃ sarve karau badhvā vinamrakāḥ

उपलभ्यागतं रुद्रो मया विष्णुं सतां गतिः ।
उत्थाय चक्रे शिरसाभिवंदनमपि प्रभुः

upalabhyāgataṃ rudro mayā viṣṇuṃ satāṃ gatiḥ |
utthāya cakre śirasābhivaṃdanamapi prabhuḥ

वंदितांघ्रिस्तदा सर्वैर्दिव्यैर्विष्ण्वादिभिश्शिवः ।
ननामाथ यथा विष्णुं कश्यपं लोकसद्गतिः

vaṃditāṃghristadā sarvairdivyairviṣṇvādibhiśśivaḥ |
nanāmātha yathā viṣṇuṃ kaśyapaṃ lokasadgatiḥ

सुरसिद्धगणाधीशमहर्षिसु नमस्कृतम् ।
समुवाच सुरैर्विष्णुं कृतसन्नतिमादरात्

surasiddhagaṇādhīśamaharṣisu namaskṛtam |
samuvāca surairviṣṇuṃ kṛtasannatimādarāt