Chapter 21: Mahadev and Sati in their home on Kailasa

समीचीनं वचस्तात सर्वज्ञस्य तवाऽनघ ।
महाद्भुतं श्रुतं नो वै चरितं शिवयोश्शुभम्

samīcīnaṃ vacastāta sarvajñasya tavā'nagha |
mahādbhutaṃ śrutaṃ no vai caritaṃ śivayośśubham

विवाहश्च श्रुतस्सम्यक् सर्वमोहापहारकः ।
परमज्ञानसंपन्नो मंगलालय उत्तमः

vivāhaśca śrutassamyak sarvamohāpahārakaḥ |
paramajñānasaṃpanno maṃgalālaya uttamaḥ

भूय एव विवित्सा मे चरितं शिवयोश्शुभम् ।
तद्वर्णय महाप्राज्ञ कृपां कृत्वाऽतुलामरम्

bhūya eva vivitsā me caritaṃ śivayośśubham |
tadvarṇaya mahāprājña kṛpāṃ kṛtvā'tulāmaram

सम्यक्कारुणिकस्यैव मुने ते विचिकित्सितम् ।
यदहं नोदितस्सौम्य शिवलीलानुवर्णने

samyakkāruṇikasyaiva mune te vicikitsitam |
yadahaṃ noditassaumya śivalīlānuvarṇane

विवाह्य दक्षजां देवीं सतीं त्रैलोक्यमातरम् ।
गत्वा स्वधाम सुप्रीत्या यदकार्षीन्निबोध मे

vivāhya dakṣajāṃ devīṃ satīṃ trailokyamātaram |
gatvā svadhāma suprītyā yadakārṣīnnibodha me

ततो हरस्स स्वगणस्स्वस्थानं प्राप्य मोदनम ।
देवर्षे तत्र वृषभादवातरदतिप्रियात्

tato harassa svagaṇassvasthānaṃ prāpya modanama |
devarṣe tatra vṛṣabhādavātaradatipriyāt

यथायोग्यं निजस्थानं प्रविश्य स सतीसखः ।
मुमुदेऽतीव देवर्षे भवाचारकरश्शिवः

yathāyogyaṃ nijasthānaṃ praviśya sa satīsakhaḥ |
mumude'tīva devarṣe bhavācārakaraśśivaḥ

ततो विरूपाक्ष इमां प्राप्य दाक्षायणीं गणान् ।
स्वीयानिर्यापयामास नद्यादीन् गिरिकंदरात्

tato virūpākṣa imāṃ prāpya dākṣāyaṇīṃ gaṇān |
svīyāniryāpayāmāsa nadyādīn girikaṃdarāt

उवाच चैतास्तान् सर्वान्नंद्यादीनतिसूनृतम् ।
लौकिकीं रीतिमाश्रित्य करुणासागरः प्रभुः

uvāca caitāstān sarvānnaṃdyādīnatisūnṛtam |
laukikīṃ rītimāśritya karuṇāsāgaraḥ prabhuḥ

यदाहं च स्मराम्यत्र स्मरणादरमानसाः ।
समागमिष्यथ तदा मत्पार्श्वं मे गणा द्रुतम्

yadāhaṃ ca smarāmyatra smaraṇādaramānasāḥ |
samāgamiṣyatha tadā matpārśvaṃ me gaṇā drutam

इत्युक्ते वामदेवेन नद्याद्यास्स्वगणाश्च ते ।
महावेगा महावीरा नानास्थानेषु संययुः

ityukte vāmadevena nadyādyāssvagaṇāśca te |
mahāvegā mahāvīrā nānāsthāneṣu saṃyayuḥ

ईश्वरोपि तया सार्द्धं तेषु यातेषु विभ्रमी ।
दाक्षायण्या समं रेमे रहस्ये मुदितो भृशम्

īśvaropi tayā sārddhaṃ teṣu yāteṣu vibhramī |
dākṣāyaṇyā samaṃ reme rahasye mudito bhṛśam

कदाचिद्वन्य पुष्पाणि समाहृत्य मनोहराम् ।
मालां विधाय सत्यास्तु हारस्थाने स योजयत्

kadācidvanya puṣpāṇi samāhṛtya manoharām |
mālāṃ vidhāya satyāstu hārasthāne sa yojayat

कदाचिद्दर्पणे चैव वीक्षतीमात्मनस्सतीम् ।
अनुगम्य हरो वक्त्रम् स्वीयमप्यवलोकयत

kadāciddarpaṇe caiva vīkṣatīmātmanassatīm |
anugamya haro vaktram svīyamapyavalokayata

कदाचित्कुंडलं तस्या उल्लास्योल्लास्य संगतः ।
बध्नाति मोचयत्येव सा स्वयं मार्जयत्यपि

kadācitkuṃḍalaṃ tasyā ullāsyollāsya saṃgataḥ |
badhnāti mocayatyeva sā svayaṃ mārjayatyapi

सरागौ चरणावस्याः पावकेनोज्ज्वलेन च ।
निसर्गरक्तौ कुरुते पूर्णरागौ वृषध्वजः

sarāgau caraṇāvasyāḥ pāvakenojjvalena ca |
nisargaraktau kurute pūrṇarāgau vṛṣadhvajaḥ

उच्चैरपि यदाख्येयमन्येषां पुरतो बहु ।
तत कर्णे कथयत्त्यस्याहरो द्रष्टुं तदाननम्

uccairapi yadākhyeyamanyeṣāṃ purato bahu |
tata karṇe kathayattyasyāharo draṣṭuṃ tadānanam

न दूरमपि गन्तासौ समागत्य प्रयत्नतः ।
अनुबध्नाति नामाक्षी पृष्ठदेशेन्यमानसाम्

na dūramapi gantāsau samāgatya prayatnataḥ |
anubadhnāti nāmākṣī pṛṣṭhadeśenyamānasām

अंतर्हितस्तु तत्रैव मायया वृषभध्वजः ।
तामालिलिंग भीत्या स्वं चकिता व्याकुलाऽभवत्

aṃtarhitastu tatraiva māyayā vṛṣabhadhvajaḥ |
tāmāliliṃga bhītyā svaṃ cakitā vyākulā'bhavat

सौवर्णपद्मकलिकातुल्ये तस्या कुचद्वये ।
चकार भ्रमराकारं मृगनाभिविशेषकम्

sauvarṇapadmakalikātulye tasyā kucadvaye |
cakāra bhramarākāraṃ mṛganābhiviśeṣakam

हारमस्याः कुचयुगाद्वियोज्य सहसा हरः ।
न्ययोजयच्च तत्रैव स्वकरस्पर्शनं मुहुः

hāramasyāḥ kucayugādviyojya sahasā haraḥ |
nyayojayacca tatraiva svakarasparśanaṃ muhuḥ

अंगदान्वलयानूर्मान्विश्लेष्य च पुनः पुनः ।
तत्स्थानात्पुनरेवासौ तत्स्थाने प्रत्ययोजयत्

aṃgadānvalayānūrmānviśleṣya ca punaḥ punaḥ |
tatsthānātpunarevāsau tatsthāne pratyayojayat

कालिकेति समायाति सवर्णा ते सखी त्विमाम् ।
यास्यत्वस्यास्तथेक्षंत्याः प्रोत्तुंगौ साहसं कुचौ

kāliketi samāyāti savarṇā te sakhī tvimām |
yāsyatvasyāstathekṣaṃtyāḥ prottuṃgau sāhasaṃ kucau

कदाचिन्मदनोन्मादचेतनः प्रमथाधिपः ।
चकार नर्म शर्माणि तथाकृत्प्रियया मुदा

kadācinmadanonmādacetanaḥ pramathādhipaḥ |
cakāra narma śarmāṇi tathākṛtpriyayā mudā

आहृत्य पद्मपुष्पाणि रम्यपुष्पाणि शंकरः ।
सर्वांगेषु करोति स्म पुष्पाभरणमादरात्

āhṛtya padmapuṣpāṇi ramyapuṣpāṇi śaṃkaraḥ |
sarvāṃgeṣu karoti sma puṣpābharaṇamādarāt

गिरिकुंजेषु रम्येषु सत्या सह महेश्वरः ।
विजहार समस्तेषु प्रियया भक्तवत्सलः

girikuṃjeṣu ramyeṣu satyā saha maheśvaraḥ |
vijahāra samasteṣu priyayā bhaktavatsalaḥ

तया विना स्म नो याति नास्थितो न स्म चेष्टते ।
तया विना क्षममपि शर्म लेभे न शंकरः

tayā vinā sma no yāti nāsthito na sma ceṣṭate |
tayā vinā kṣamamapi śarma lebhe na śaṃkaraḥ

विहृत्य सुचिरं कालं कैलासगिरिकुंजरे ।
अगमद्धिमवत्प्रस्थं सस्मार स्वेच्छया स्मरन्

vihṛtya suciraṃ kālaṃ kailāsagirikuṃjare |
agamaddhimavatprasthaṃ sasmāra svecchayā smaran

तस्मिन्प्रविष्टे कामे तु वसंतश्शंकरांतिके ।
वितस्तार निजं भावं हार्दं विज्ञाय यत्प्रभो

tasminpraviṣṭe kāme tu vasaṃtaśśaṃkarāṃtike |
vitastāra nijaṃ bhāvaṃ hārdaṃ vijñāya yatprabho

सर्वे च पुष्पिता वृक्षा लताश्चान्याश्च पुष्पिताः ।
अंभांसि फुल्लपद्मानि पद्मास्सभ्रमरास्तथा

sarve ca puṣpitā vṛkṣā latāścānyāśca puṣpitāḥ |
aṃbhāṃsi phullapadmāni padmāssabhramarāstathā

प्रविष्टे तत्र सदृतौ ववौ स मलयो मरुत् ।
सुगंधिगंधपुष्पेण मोदकश्च सुगंधियुक्

praviṣṭe tatra sadṛtau vavau sa malayo marut |
sugaṃdhigaṃdhapuṣpeṇa modakaśca sugaṃdhiyuk

संध्यार्द्रचन्द्रसंकाशाः पलाशाश्च विरेजिरे ।
कामास्त्रवत्सुमनसः प्रमोदात्पादपाधरः

saṃdhyārdracandrasaṃkāśāḥ palāśāśca virejire |
kāmāstravatsumanasaḥ pramodātpādapādharaḥ

बभुः पंकजपुष्पाणि सरस्सु संकलाञ्जनान् ।
संमोहयितुमुद्युक्ता सुमुखी वायुदेवता

babhuḥ paṃkajapuṣpāṇi sarassu saṃkalāñjanān |
saṃmohayitumudyuktā sumukhī vāyudevatā

नागकेशरवृक्षाश्च स्वर्णवर्णैः प्रसूनकैः ।
बभुर्मदनकेत्वाभा मनोज्ञाश्शंकरांतिके

nāgakeśaravṛkṣāśca svarṇavarṇaiḥ prasūnakaiḥ |
babhurmadanaketvābhā manojñāśśaṃkarāṃtike

लवंगवल्लीसुरभिगंधेनोद्वास्य मारुतम् ।
मोहयामास चेतांसि भृशं कामिजने पुरा

lavaṃgavallīsurabhigaṃdhenodvāsya mārutam |
mohayāmāsa cetāṃsi bhṛśaṃ kāmijane purā

चारु पावकचर्चित्सु सुस्वराश्चूतशालिनः ।
बभुर्मदनबाणौघपर्यंकमदनावृताः

cāru pāvakacarcitsu susvarāścūtaśālinaḥ |
babhurmadanabāṇaughaparyaṃkamadanāvṛtāḥ

अंभांसि मलहीनानि रेजुः फुल्लकुशाशयाः ।
मुनीनामिव चेतांसि प्रव्यक्तज्योतिरुद्गमम्

aṃbhāṃsi malahīnāni rejuḥ phullakuśāśayāḥ |
munīnāmiva cetāṃsi pravyaktajyotirudgamam

तुषारास्सूर्यरश्मीनां संगमादगमन् बहिः ।
प्रमत्वानीक्ष्यतेक्षाश्च सलिलीहृदयास्तदा

tuṣārāssūryaraśmīnāṃ saṃgamādagaman bahiḥ |
pramatvānīkṣyatekṣāśca salilīhṛdayāstadā

प्रसन्नास्सह चन्द्रेण ननिषारास्तदाऽभवन् ।
विभावर्यः प्रियेणैवं कामिन्यस्तु मनोहराः

prasannāssaha candreṇa naniṣārāstadā'bhavan |
vibhāvaryaḥ priyeṇaivaṃ kāminyastu manoharāḥ

तस्मिन्काले महादेवस्सह सत्या धरोत्तमे ।
रेमे स सुचिरं छन्दं निकुंजेषु नदीषु च

tasminkāle mahādevassaha satyā dharottame |
reme sa suciraṃ chandaṃ nikuṃjeṣu nadīṣu ca

तथा तेन समं रेजे तदा दाक्षायिणि मुने ।
यथा हरः क्षणमपि शांतिमाप तया विना

tathā tena samaṃ reje tadā dākṣāyiṇi mune |
yathā haraḥ kṣaṇamapi śāṃtimāpa tayā vinā

संभोगविषये देवी सती तस्य मनः प्रिया ।
विशतीव हरस्यांगे पाययन्निव तद्रसम्

saṃbhogaviṣaye devī satī tasya manaḥ priyā |
viśatīva harasyāṃge pāyayanniva tadrasam

तस्या कुसुममालाभिर्भूषयन्सकलां तनुम् ।
स्वहस्तरचिताभिस्तु नवशर्माकरोच्च सः

tasyā kusumamālābhirbhūṣayansakalāṃ tanum |
svahastaracitābhistu navaśarmākarocca saḥ

आलापैर्वीक्षितैर्हास्यैस्तथा संभाषणैर्हरः ।
तस्यादिदेश गिरिजां सपतीवात्मसंविदम्

ālāpairvīkṣitairhāsyaistathā saṃbhāṣaṇairharaḥ |
tasyādideśa girijāṃ sapatīvātmasaṃvidam

तद्वक्त्रचंद्र पीयूषपानस्थिरतनुर्हरः ।
नानावैशेषिकीं तन्वीमवस्थां स कदाचन

tadvaktracaṃdra pīyūṣapānasthiratanurharaḥ |
nānāvaiśeṣikīṃ tanvīmavasthāṃ sa kadācana

तद्वक्त्राम्बुजवासेन तत्सौन्दर्य्यैश्च नर्मभिः ।
गुणैरिव महादंती बद्धो नान्यविचेष्टितः

tadvaktrāmbujavāsena tatsaundaryyaiśca narmabhiḥ |
guṇairiva mahādaṃtī baddho nānyaviceṣṭitaḥ

इति हिमगिरिकुंजप्रस्थभागे दरीषु प्रतिदिनमभिरेमे दक्षपुत्र्या महेशः ।
क्रतुभुजपरिमाणैः क्रीडतस्तस्य जाता दश दश च सुरर्षे वत्सराः पंच चान्ये

iti himagirikuṃjaprasthabhāge darīṣu pratidinamabhireme dakṣaputryā maheśaḥ |
kratubhujaparimāṇaiḥ krīḍatastasya jātā daśa daśa ca surarṣe vatsarāḥ paṃca cānye