Chapter 10: Vishnu corrects Brahma and reveals Sati's coming

ब्रह्मन् विधे महाभाग धन्यस्त्वं शिवसक्तधीः ।
कथितं सुचरित्रं ते शंकरस्य परात्मनः

brahman vidhe mahābhāga dhanyastvaṃ śivasaktadhīḥ |
kathitaṃ sucaritraṃ te śaṃkarasya parātmanaḥ

निजाश्रमे गते कामे सगणे सरतौ ततः ।
किमासीत्किमकार्षीस्त्वं तश्चरित्रं वदाधुना

nijāśrame gate kāme sagaṇe saratau tataḥ |
kimāsītkimakārṣīstvaṃ taścaritraṃ vadādhunā

शृणु नारद सुप्रीत्या चरित्रं शशिमौलिनः ।
यस्य श्रवणमात्रेण निर्विकारो भवेन्नरः

śṛṇu nārada suprītyā caritraṃ śaśimaulinaḥ |
yasya śravaṇamātreṇa nirvikāro bhavennaraḥ

निजाश्रमं गते कामे परिवारसमन्विते ।
यद्बभूव तदा जातं तच्चरित्रं निबोध मे

nijāśramaṃ gate kāme parivārasamanvite |
yadbabhūva tadā jātaṃ taccaritraṃ nibodha me

नष्टोभून्नारद मदो विस्मयोऽभूच्च मे हृदि ।
निरानंदस्य च मुनेऽपूर्णो निजमनोरथे

naṣṭobhūnnārada mado vismayo'bhūcca me hṛdi |
nirānaṃdasya ca mune'pūrṇo nijamanorathe

अशोचं बहुधा चित्ते गृह्णीयात्स कथं स्त्रियम् ।
निर्विकारी जितात्मा स शंकरो योगतत्परः

aśocaṃ bahudhā citte gṛhṇīyātsa kathaṃ striyam |
nirvikārī jitātmā sa śaṃkaro yogatatparaḥ

इत्थं विचार्य बहुधा तदाहं विमदो मुने ।
हरिं तं सोऽस्मरं भक्त्या शिवात्मानं स्वदेहदम्

itthaṃ vicārya bahudhā tadāhaṃ vimado mune |
hariṃ taṃ so'smaraṃ bhaktyā śivātmānaṃ svadehadam

अस्तवं च शुभस्तोत्रैर्दीनवाक्यसमन्वितैः ।
तच्छ्रुत्वा भगवानाशु बभूवाविर्हि मे पुरा

astavaṃ ca śubhastotrairdīnavākyasamanvitaiḥ |
tacchrutvā bhagavānāśu babhūvāvirhi me purā

चतुर्भुजोरविंदाक्षः शंरववार्ज गदाधरः ।
लसत्पीत पटश्श्यामतनुर्भक्तप्रियो हरिः

caturbhujoraviṃdākṣaḥ śaṃravavārja gadādharaḥ |
lasatpīta paṭaśśyāmatanurbhaktapriyo hariḥ

तं दृष्ट्वा तादृशमहं सुशरण्यं मुहुर्मुहुः ।
अस्तवं च पुनः प्रेम्णा बाष्पगद्गदया गिरा

taṃ dṛṣṭvā tādṛśamahaṃ suśaraṇyaṃ muhurmuhuḥ |
astavaṃ ca punaḥ premṇā bāṣpagadgadayā girā

हरिराकर्ण्य तत्स्तोत्रं सुप्रसन्न उवाच माम् ।
दुःखहा निजभक्तानां ब्रह्माणं शरणं गतम्

harirākarṇya tatstotraṃ suprasanna uvāca mām |
duḥkhahā nijabhaktānāṃ brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gatam

विधे ब्रह्मन् महाप्राज्ञ धन्यस्त्वं लोककारक ।
किमर्थं स्मरणं मेऽद्य कृतं च क्रियते नुतिः

vidhe brahman mahāprājña dhanyastvaṃ lokakāraka |
kimarthaṃ smaraṇaṃ me'dya kṛtaṃ ca kriyate nutiḥ

किं जातं ते महद्दुःखं मदग्रे तद्वदाधुना ।
शमयिष्यामि तत्सर्वं नात्र कार्य्या विचारणा

kiṃ jātaṃ te mahadduḥkhaṃ madagre tadvadādhunā |
śamayiṣyāmi tatsarvaṃ nātra kāryyā vicāraṇā

इति विष्णोर्वचश्श्रुत्वा किंचिदुच्छवसिताननः ।
अवोच वचनं विष्णुं प्रणम्य सुकृतांजलिः

iti viṣṇorvacaśśrutvā kiṃciducchavasitānanaḥ |
avoca vacanaṃ viṣṇuṃ praṇamya sukṛtāṃjaliḥ

देवदेव रमानाथ मद्वार्तां शृणु मानद ।
श्रुत्वा च करुणां कृत्वा हर दुःखं कमावह

devadeva ramānātha madvārtāṃ śṛṇu mānada |
śrutvā ca karuṇāṃ kṛtvā hara duḥkhaṃ kamāvaha

रुद्रसंमोहनार्थं हि कामं प्रेषितवानहम् ।
परिवारयुतं विष्णो समारमधुबांधवम्

rudrasaṃmohanārthaṃ hi kāmaṃ preṣitavānaham |
parivārayutaṃ viṣṇo samāramadhubāṃdhavam

चक्रुस्ते विविधोपायान् निष्फला अभवंश्च ते ।
अभवत्तस्य संमोहो योगिनस्समदर्शिनः

cakruste vividhopāyān niṣphalā abhavaṃśca te |
abhavattasya saṃmoho yoginassamadarśinaḥ

इत्याकर्ण्य वचो मे स हरिर्मां प्राह विस्मितः ।
विज्ञाताखिलदज्ञानी शिवतत्त्वविशारदः

ityākarṇya vaco me sa harirmāṃ prāha vismitaḥ |
vijñātākhiladajñānī śivatattvaviśāradaḥ

कस्माद्धेतोरिति मतिस्तव जाता पितामह ।
सर्वं विचार्य सुधिया ब्रह्मन् सत्यं हि तद्वद

kasmāddhetoriti matistava jātā pitāmaha |
sarvaṃ vicārya sudhiyā brahman satyaṃ hi tadvada

शृणु तात चरित्रं तत् तव माया विमोहिनी ।
तदधीनं जगत्सर्वं सुखदुःखादितत्परम्

śṛṇu tāta caritraṃ tat tava māyā vimohinī |
tadadhīnaṃ jagatsarvaṃ sukhaduḥkhāditatparam

ययैव प्रेषितश्चाहं पापं कर्तुं समुद्यतः ।
आसं तच्छृणु देवेश वदामि तव शासनात्

yayaiva preṣitaścāhaṃ pāpaṃ kartuṃ samudyataḥ |
āsaṃ tacchṛṇu deveśa vadāmi tava śāsanāt

सृष्टिप्रारंभसमये दश पुत्रा हि जज्ञिरे ।
दक्षाद्यास्तनया चैका वाग्भवाप्यतिसुन्दरी

sṛṣṭiprāraṃbhasamaye daśa putrā hi jajñire |
dakṣādyāstanayā caikā vāgbhavāpyatisundarī

धर्मो वक्षःस्थलात्कामो मनसोन्योपि देहतः ।
जातास्तत्र सुतां दृष्ट्वा मम मोहो भवद्धरे

dharmo vakṣaḥsthalātkāmo manasonyopi dehataḥ |
jātāstatra sutāṃ dṛṣṭvā mama moho bhavaddhare

कुदृष्ट्या तां समद्राक्ष तव मायाविमोहितः ।
तत्क्षणाद्धर आगत्य मामनिन्दत्सुतानपि

kudṛṣṭyā tāṃ samadrākṣa tava māyāvimohitaḥ |
tatkṣaṇāddhara āgatya māmanindatsutānapi

धिक्कारं कृतवान् सर्वान्निजं मत्वा परप्रभुम् ।
ज्ञानिनं योगिनं नाथाभोगिनं विजितेन्द्रियम्

dhikkāraṃ kṛtavān sarvānnijaṃ matvā paraprabhum |
jñāninaṃ yoginaṃ nāthābhoginaṃ vijitendriyam

पुत्रो भूत्वा मम हरेऽनिन्दन्मां च समक्षतः ।
इति दुःखं महन्मे हि तदुक्तं तव सन्निधौ

putro bhūtvā mama hare'nindanmāṃ ca samakṣataḥ |
iti duḥkhaṃ mahanme hi taduktaṃ tava sannidhau

गृह्णीयाद्यदि पत्नीं स स्यां सुखी नष्टदुःखधी ।
एतदर्थं समायातुश्शरणं तव केशव

gṛhṇīyādyadi patnīṃ sa syāṃ sukhī naṣṭaduḥkhadhī |
etadarthaṃ samāyātuśśaraṇaṃ tava keśava

इत्याकर्ण्य वचो मे हि ब्रह्मणो मधुसूदनः ।
विहस्य मां द्रुतं प्राह हर्षयन्भवकारकम्

ityākarṇya vaco me hi brahmaṇo madhusūdanaḥ |
vihasya māṃ drutaṃ prāha harṣayanbhavakārakam

विधे शृणु हि मद्वाक्यं सर्वं भ्रमनिवारणम् ।
सर्वं वेदागमादीनां संमतं परमार्थतः

vidhe śṛṇu hi madvākyaṃ sarvaṃ bhramanivāraṇam |
sarvaṃ vedāgamādīnāṃ saṃmataṃ paramārthataḥ

महामूढमतिश्चाद्य संजातोसि कथं विधे ।
वेदवक्तापि निखिललोककर्त्ता हि दुर्मतिः

mahāmūḍhamatiścādya saṃjātosi kathaṃ vidhe |
vedavaktāpi nikhilalokakarttā hi durmatiḥ

जडतां त्यज मन्दात्मन् कुरु त्वं नेदृशीं मतिम् ।
किं ब्रुवंत्यखिला वेदाः स्तुत्या तत्स्मर सद्धिया

jaḍatāṃ tyaja mandātman kuru tvaṃ nedṛśīṃ matim |
kiṃ bruvaṃtyakhilā vedāḥ stutyā tatsmara saddhiyā

रुद्रं जानासि दुर्बुद्धे स्वसुतं परमेश्वरम् ।
वेदवक्तापि विज्ञानं विस्मृतं तेखिलं विधे

rudraṃ jānāsi durbuddhe svasutaṃ parameśvaram |
vedavaktāpi vijñānaṃ vismṛtaṃ tekhilaṃ vidhe

शंकरं सुरसामान्यं मत्वा द्रोहं करोषि हि ।
सुबुद्धिर्विगता तेद्याविर्भूता कुमतिस्तथा

śaṃkaraṃ surasāmānyaṃ matvā drohaṃ karoṣi hi |
subuddhirvigatā tedyāvirbhūtā kumatistathā

तत्त्वसिद्धांतमाख्यातं शृणु सद्बुद्धिमावह ।
यथार्थं निगमाख्यातं निर्णीय भवकारकम्

tattvasiddhāṃtamākhyātaṃ śṛṇu sadbuddhimāvaha |
yathārthaṃ nigamākhyātaṃ nirṇīya bhavakārakam

शिवस्सर्वस्वकर्ता हि भर्ता हर्ता परात्परः ।
परब्रह्म परेशश्च निर्गुणो नित्य एव च

śivassarvasvakartā hi bhartā hartā parātparaḥ |
parabrahma pareśaśca nirguṇo nitya eva ca

अनिर्देश्यो निर्विकारी परमात्माऽद्वयोऽच्युतः ।
अनंतोंतकरः स्वामी व्यापकः परमेश्वरः

anirdeśyo nirvikārī paramātmā'dvayo'cyutaḥ |
anaṃtoṃtakaraḥ svāmī vyāpakaḥ parameśvaraḥ

सृष्टिस्थितिविनाशानां कर्त्ता त्रिगुणभाग्विभुः ।
ब्रह्मविष्णुमहेशाख्यो रजस्सत्त्व तमःपरः

sṛṣṭisthitivināśānāṃ karttā triguṇabhāgvibhuḥ |
brahmaviṣṇumaheśākhyo rajassattva tamaḥparaḥ

मायाभिन्नो निरीहश्च मायो मायाविशारदः ।
सगुणोपि स्वतंत्रश्च निजानंदो विकल्पकः

māyābhinno nirīhaśca māyo māyāviśāradaḥ |
saguṇopi svataṃtraśca nijānaṃdo vikalpakaḥ

आत्मा रामो हि निर्द्वन्द्वो भक्ताधीनस्सुविग्रहः ।
योगी योगरतो नित्यं योगमार्गप्रदर्शकः

ātmā rāmo hi nirdvandvo bhaktādhīnassuvigrahaḥ |
yogī yogarato nityaṃ yogamārgapradarśakaḥ

गर्वापहारी लोकेशस्सर्वदा दीनवत्सलः ।
एतादृशो हि यः स्वामी स्वपुत्रं मन्यसे हि तम्

garvāpahārī lokeśassarvadā dīnavatsalaḥ |
etādṛśo hi yaḥ svāmī svaputraṃ manyase hi tam

ईदृशं त्यज कुज्ञानं शरणं व्रज तस्य वै ।
भज सर्वात्मना शम्भुं सन्तुष्टश्शं विधास्यति

īdṛśaṃ tyaja kujñānaṃ śaraṇaṃ vraja tasya vai |
bhaja sarvātmanā śambhuṃ santuṣṭaśśaṃ vidhāsyati

गृह्णीयाच्छंकरः पत्नीं विचारो हृदि चेत्तव ।
शिवामुद्दिश्य सुतपः कुरु ब्रह्मन् शिवं स्मरन्

gṛhṇīyācchaṃkaraḥ patnīṃ vicāro hṛdi cettava |
śivāmuddiśya sutapaḥ kuru brahman śivaṃ smaran

कुरु ध्यानं शिवायात्स्वं काममुद्दिश्य तं हृदि ।
सा चेत्प्रसन्ना देवेशी सर्वं कार्यं विधास्यति

kuru dhyānaṃ śivāyātsvaṃ kāmamuddiśya taṃ hṛdi |
sā cetprasannā deveśī sarvaṃ kāryaṃ vidhāsyati

कृत्वावतारं सगुणा यदि स्यान्मानुषी शिवा ।
कस्यचित्तनया लोके सा तत्पत्नी भवेद्ध्रुवम्

kṛtvāvatāraṃ saguṇā yadi syānmānuṣī śivā |
kasyacittanayā loke sā tatpatnī bhaveddhruvam

दक्षमाज्ञापय ब्रह्मन् तपः कुर्य्यात्प्रयत्नतः ।
तामुत्पादयितुं पत्नीं शिवार्थं भक्तितत्स्वतः

dakṣamājñāpaya brahman tapaḥ kuryyātprayatnataḥ |
tāmutpādayituṃ patnīṃ śivārthaṃ bhaktitatsvataḥ

भक्ताधीनौ च तौ तात सुविज्ञेयौ शिवाशिवौ ।
स्वेच्छया सगुणौ जातौ परब्रह्मस्वरूपिणौ

bhaktādhīnau ca tau tāta suvijñeyau śivāśivau |
svecchayā saguṇau jātau parabrahmasvarūpiṇau

इत्युक्त्वा तत्क्षणं मेशश्शिवं सस्मार स्वप्रभुम् ।
कृपया तस्य संप्राप्य ज्ञानमूचे च मां ततः

ityuktvā tatkṣaṇaṃ meśaśśivaṃ sasmāra svaprabhum |
kṛpayā tasya saṃprāpya jñānamūce ca māṃ tataḥ

विधे स्मर पुरोक्तं यद्वचनं शंकरेण च ।
प्रार्थितेन यदावाभ्यामुत्पन्नाभ्यां तदिच्छया

vidhe smara puroktaṃ yadvacanaṃ śaṃkareṇa ca |
prārthitena yadāvābhyāmutpannābhyāṃ tadicchayā

विस्मृतं तव तत्सर्वं धन्या या शांभवी परा ।
तया संमोहितं सर्वं दुर्विज्ञेया शिवं विना

vismṛtaṃ tava tatsarvaṃ dhanyā yā śāṃbhavī parā |
tayā saṃmohitaṃ sarvaṃ durvijñeyā śivaṃ vinā

यदा हि सगुणो जातस्स्वेच्छया निर्गुणश्शिवः ।
मामुत्पाद्य ततस्त्वां च स्वशक्त्या सुविहारकृत्

yadā hi saguṇo jātassvecchayā nirguṇaśśivaḥ |
māmutpādya tatastvāṃ ca svaśaktyā suvihārakṛt

उपादिदेश त्वां शम्भुस्सृष्टिकार्यं तदा प्रभुः ।
तत्पालनं च मां ब्रह्मन् सोमस्सूतिकरोऽव्ययः

upādideśa tvāṃ śambhussṛṣṭikāryaṃ tadā prabhuḥ |
tatpālanaṃ ca māṃ brahman somassūtikaro'vyayaḥ

तदा वां वेश्म संप्राप्तौ सांजली नतमस्तकौ ।
भव त्वमपि सर्वेशोऽवतारी गुणरूपधृक्

tadā vāṃ veśma saṃprāptau sāṃjalī natamastakau |
bhava tvamapi sarveśo'vatārī guṇarūpadhṛk

इत्युक्तः प्राह स स्वामी विहस्य करुणान्वितः ।
दिवमुद्वीक्ष्य सुप्रीत्या नानालीलाविशारदः

ityuktaḥ prāha sa svāmī vihasya karuṇānvitaḥ |
divamudvīkṣya suprītyā nānālīlāviśāradaḥ

मद्रूपं परमं विष्णो ईदृशं ह्यंगतो विधेः ।
प्रकटीभविता लोके नाम्ना रुद्रः प्रकीर्तितः

madrūpaṃ paramaṃ viṣṇo īdṛśaṃ hyaṃgato vidheḥ |
prakaṭībhavitā loke nāmnā rudraḥ prakīrtitaḥ

पूर्णरूपस्स मे पूज्यस्सदा वां सर्वकामकृत् ।
लयकर्त्ता गुणाध्यक्षो निर्विशेषः सुयोगकृत्

pūrṇarūpassa me pūjyassadā vāṃ sarvakāmakṛt |
layakarttā guṇādhyakṣo nirviśeṣaḥ suyogakṛt

त्रिदेवा अपि मे रूपं हरः पूर्णो विशेषतः ।
उमाया अपि रूपाणि भविष्यंति त्रिधा सुताः

tridevā api me rūpaṃ haraḥ pūrṇo viśeṣataḥ |
umāyā api rūpāṇi bhaviṣyaṃti tridhā sutāḥ

लक्ष्मीर्नाम हरेः पत्नी ब्रह्मपत्नी सरस्वती ।
पूर्णरूपा सती नाम रुद्रपत्नी भविष्यति

lakṣmīrnāma hareḥ patnī brahmapatnī sarasvatī |
pūrṇarūpā satī nāma rudrapatnī bhaviṣyati

इत्युक्त्वांतर्हितो जातः कृपां कृत्वा महेश्वरः ।
अभूतां सुखिनावावां स्वस्वकार्यपरायणौ

ityuktvāṃtarhito jātaḥ kṛpāṃ kṛtvā maheśvaraḥ |
abhūtāṃ sukhināvāvāṃ svasvakāryaparāyaṇau

समयं प्राप्य सस्त्रीकावावां ब्रह्मन्न शंकरः ।
अवतीर्णस्स्वयं रुद्रनामा कैलाससंश्रयः

samayaṃ prāpya sastrīkāvāvāṃ brahmanna śaṃkaraḥ |
avatīrṇassvayaṃ rudranāmā kailāsasaṃśrayaḥ

अवतीर्णा शिवा स्यात्सा सतीनाम प्रजेश्वर ।
तदुत्पादनहेतोर्हि यत्नोतः कार्य एव वै

avatīrṇā śivā syātsā satīnāma prajeśvara |
tadutpādanahetorhi yatnotaḥ kārya eva vai

इत्युक्त्वांतर्दधे विष्णुः कृत्वा स करुणां परम् ।
प्राप्नुवं प्रमुदं चाथ ह्यधिकं गतमत्सरः

ityuktvāṃtardadhe viṣṇuḥ kṛtvā sa karuṇāṃ param |
prāpnuvaṃ pramudaṃ cātha hyadhikaṃ gatamatsaraḥ