Chapter 47: Shiva enters the mandapa; the bride and groom worship

ततः शैलवरः सोपि प्रीत्या दुर्गोपवीतकम् ।
कारयामास सोत्साहं वेदमन्त्रैश्शिवस्य च

tataḥ śailavaraḥ sopi prītyā durgopavītakam |
kārayāmāsa sotsāhaṃ vedamantraiśśivasya ca

अथ विष्ण्वादयो देवा मुनयस्सकुतू हलम् ।
हिमाचलप्रार्थनया विवेशान्तर्गृहं गिरेः

atha viṣṇvādayo devā munayassakutū halam |
himācalaprārthanayā viveśāntargṛhaṃ gireḥ

श्रुत्याचारं भवाचारं विधाय च यथार्थतः ।
शिवामलंकृतां चक्रुश्शिवदत्तविभूषणैः

śrutyācāraṃ bhavācāraṃ vidhāya ca yathārthataḥ |
śivāmalaṃkṛtāṃ cakruśśivadattavibhūṣaṇaiḥ

प्रथमं स्नापयित्वा तां भूषयित्वाथ सर्वशः ।
नीराजिता सखीभिश्च विप्रपत्नीभिरेव च

prathamaṃ snāpayitvā tāṃ bhūṣayitvātha sarvaśaḥ |
nīrājitā sakhībhiśca viprapatnībhireva ca

अहताम्बरयुग्मेन शोभिता वरवर्णिनी ।
विरराज महाशैलदुहिता शङ्करप्रिया

ahatāmbarayugmena śobhitā varavarṇinī |
virarāja mahāśailaduhitā śaṅkarapriyā

कंचुकी परमा दिव्या नानारत्नान्विताद्भुता ।
विधृता च तया देव्या विलसन्त्याधिकं मुने

kaṃcukī paramā divyā nānāratnānvitādbhutā |
vidhṛtā ca tayā devyā vilasantyādhikaṃ mune

सा बभार तथा हारं दिव्यरत्नसमन्वितम् ।
वलयानि महार्हाणि शुद्धचामीकराणि च

sā babhāra tathā hāraṃ divyaratnasamanvitam |
valayāni mahārhāṇi śuddhacāmīkarāṇi ca

स्थिता तत्रैव सुभगा ध्यायन्ती मनसा शिवम् ।
शुशुभेति महाशैलकन्यका त्रिजगत्प्रसूः

sthitā tatraiva subhagā dhyāyantī manasā śivam |
śuśubheti mahāśailakanyakā trijagatprasūḥ

तदोत्सवो महानासीदुभयत्र मुदा वहः ।
दानं बभूव विविधं ब्राह्मणेभ्यो विवर्णितम्

tadotsavo mahānāsīdubhayatra mudā vahaḥ |
dānaṃ babhūva vividhaṃ brāhmaṇebhyo vivarṇitam

अन्येषां द्रव्यदानं च बभूव विविधम्महत् ।
गीतवाद्यविनोदश्च तत्रोत्सवपुरस्सरम्

anyeṣāṃ dravyadānaṃ ca babhūva vividhammahat |
gītavādyavinodaśca tatrotsavapurassaram

अथ विष्णुरहं धाता शक्राद्या अमरास्तथा ।
मुनयश्च महाप्रीत्या निखिलास्सोत्सवा मुदा

atha viṣṇurahaṃ dhātā śakrādyā amarāstathā |
munayaśca mahāprītyā nikhilāssotsavā mudā

सुप्रणम्य शिवां भक्त्या स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् ।
सम्प्राप्य हिमगिर्य्याज्ञां स्वं स्वं स्थाने समाश्रिताः

supraṇamya śivāṃ bhaktyā smṛtvā śivapadāmbujam |
samprāpya himagiryyājñāṃ svaṃ svaṃ sthāne samāśritāḥ

एतस्मिन्नन्तरे तत्र ज्योतिःशास्त्र विशारदः ।
हिमवन्तं गिरीन्द्रं तं गर्गो वाक्यमभाषत

etasminnantare tatra jyotiḥśāstra viśāradaḥ |
himavantaṃ girīndraṃ taṃ gargo vākyamabhāṣata

हिमाचल धराधीश स्वामिन् कालीपतिः प्रभो ।
पाणिग्रहार्थं शंभुं चानय त्वं निजमंदिरम्

himācala dharādhīśa svāmin kālīpatiḥ prabho |
pāṇigrahārthaṃ śaṃbhuṃ cānaya tvaṃ nijamaṃdiram

अथ तं समयं ज्ञात्वा कन्यादानोचितं गिरिः ।
निवेदितं च गर्गेण मुसुदेऽतीव चेतसि

atha taṃ samayaṃ jñātvā kanyādānocitaṃ giriḥ |
niveditaṃ ca gargeṇa musude'tīva cetasi

महीधरान्द्विजांश्चैव परानपि तदा गिरिः ।
प्रेषयामास सुप्रीत्या शिवानयनकाम्यया

mahīdharāndvijāṃścaiva parānapi tadā giriḥ |
preṣayāmāsa suprītyā śivānayanakāmyayā

ते पर्वता द्विजाश्चैव सर्वमंगलपाणयः ।
संजग्मुस्सोत्सवाः प्रीत्या यत्र देवो महेश्वरः

te parvatā dvijāścaiva sarvamaṃgalapāṇayaḥ |
saṃjagmussotsavāḥ prītyā yatra devo maheśvaraḥ

तदा वादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा ।
महोत्साहोऽभवत्तत्र गीतनृत्यान्वितेन हि

tadā vāditraghoṣeṇa brahmaghoṣeṇa bhūyasā |
mahotsāho'bhavattatra gītanṛtyānvitena hi

श्रुत्वा वादित्रनिर्घोषं सर्वे शंकरसेवकाः ।
उत्थितास्त्वैकपद्येन सदेवर्षिगणा मुदा

śrutvā vāditranirghoṣaṃ sarve śaṃkarasevakāḥ |
utthitāstvaikapadyena sadevarṣigaṇā mudā

परस्परं समूचुस्ते हर्षनिर्भरमानसाः ।
अत्रागच्छंति गिरयश्शिवानयनकाम्यया

parasparaṃ samūcuste harṣanirbharamānasāḥ |
atrāgacchaṃti girayaśśivānayanakāmyayā

पाणिग्रहणकालो हि नूनं सद्यस्समागतः ।
महद्भाग्यं हि सर्वेषां संप्राप्तमहि मन्महे

pāṇigrahaṇakālo hi nūnaṃ sadyassamāgataḥ |
mahadbhāgyaṃ hi sarveṣāṃ saṃprāptamahi manmahe

धन्या वयं विशेषेण विवाहं शिवयोर्ध्रुवम् ।
द्रक्ष्यामः परमप्रीत्या जगतां मंगलालयम्

dhanyā vayaṃ viśeṣeṇa vivāhaṃ śivayordhruvam |
drakṣyāmaḥ paramaprītyā jagatāṃ maṃgalālayam

एवं यावदभूत्तेषां संवादस्तत्र चादरात् ।
तावत्सर्वे समायाताः पर्वतेंद्रस्य मंत्रिणः

evaṃ yāvadabhūtteṣāṃ saṃvādastatra cādarāt |
tāvatsarve samāyātāḥ parvateṃdrasya maṃtriṇaḥ

ते गत्वा प्रार्थयांचक्रुश्शिव विष्ण्वादिकानपि ।
कन्यादानोचितः कालो वर्तते गम्यतामिति

te gatvā prārthayāṃcakruśśiva viṣṇvādikānapi |
kanyādānocitaḥ kālo vartate gamyatāmiti

ते तच्छ्रुत्वा सुरास्सर्वे मुने विष्ण्वादयोऽखिलाः ।
मुमुदुश्चेतसातीव जयेत्यूचुर्गिरिं द्रुतम्

te tacchrutvā surāssarve mune viṣṇvādayo'khilāḥ |
mumuduścetasātīva jayetyūcurgiriṃ drutam

शिवोऽपि मुमुदेऽतीव कालीप्रापणलालसः ।
गुप्तं चकार तच्चिह्नं मनस्येवाद्भुताकृतिः

śivo'pi mumude'tīva kālīprāpaṇalālasaḥ |
guptaṃ cakāra taccihnaṃ manasyevādbhutākṛtiḥ

अथ स्नानं कृतन्तेन मङ्गलद्रव्यसंयुतम् ।
शूलिना सुप्रसन्नेन लोकानुग्रहकारिणा

atha snānaṃ kṛtantena maṅgaladravyasaṃyutam |
śūlinā suprasannena lokānugrahakāriṇā

स्नातस्सुवाससा युक्तस्सर्वैस्तैः परिवारितः ।
आरोपितो वृषस्कन्धे लोकपालैस्सुसेवितः

snātassuvāsasā yuktassarvaistaiḥ parivāritaḥ |
āropito vṛṣaskandhe lokapālaissusevitaḥ

पुरस्कृत्य प्रभुं सर्वे जग्मुर्हिमगिरेर्गृहम् ।
वाद्यानि वादयन्तश्च कृतवन्तः कुतूहलम्

puraskṛtya prabhuṃ sarve jagmurhimagirergṛham |
vādyāni vādayantaśca kṛtavantaḥ kutūhalam

हिमागप्रेषिता विप्रास्तथा ते पर्वतोत्तमाः ।
शम्भोरग्रचरा ह्यासन्कुतूहलसमन्विताः

himāgapreṣitā viprāstathā te parvatottamāḥ |
śambhoragracarā hyāsankutūhalasamanvitāḥ

बभौ छत्रेण महता ध्रियमाणो हि मूर्द्धनि ।
चामरैर्वीज्यमानोऽसौ सविता नो महेश्वरः

babhau chatreṇa mahatā dhriyamāṇo hi mūrddhani |
cāmarairvījyamāno'sau savitā no maheśvaraḥ

अहं विष्णुस्तथा चेन्द्रो लोकपाला स्तथैव च ।
अग्रगाः स्मातिशोभन्ते श्रिया परमया श्रिताः

ahaṃ viṣṇustathā cendro lokapālā stathaiva ca |
agragāḥ smātiśobhante śriyā paramayā śritāḥ

ततश्शङ्खाश्च भेर्य्यश्च पटहानकगोमुखाः ।
पुनः पुनरवाद्यन्त वादित्राणि महोत्सवे

tataśśaṅkhāśca bheryyaśca paṭahānakagomukhāḥ |
punaḥ punaravādyanta vāditrāṇi mahotsave

तथैव गायकास्सर्वे जगुः परममङ्गलम् ।
नर्तक्यो ननृतुस्सर्वा नानातालसमन्विताः

tathaiva gāyakāssarve jaguḥ paramamaṅgalam |
nartakyo nanṛtussarvā nānātālasamanvitāḥ

एभिस्समेतो जगदेकबन्धुर्ययौ तदानीं परमेशवर्चसा ।
सुसेव्यमानस्सकलैस्सुरेश्वरैर्विकीर्यमाणः कुसुमैश्च हर्षितैः

ebhissameto jagadekabandhuryayau tadānīṃ parameśavarcasā |
susevyamānassakalaissureśvarairvikīryamāṇaḥ kusumaiśca harṣitaiḥ

सम्पूजितस्तदा शम्भुः प्रविष्टो यज्ञमण्डपम् ।
संस्तूयमानो बह्वीभिः स्तुतिभिः परमेश्वरः

sampūjitastadā śambhuḥ praviṣṭo yajñamaṇḍapam |
saṃstūyamāno bahvībhiḥ stutibhiḥ parameśvaraḥ

वृषादुत्तारयामासुर्महेशम्पर्वतोत्तमाः ।
निन्युर्गृहान्तरम्प्रीत्या महोत्सवपुरस्सरम्

vṛṣāduttārayāmāsurmaheśamparvatottamāḥ |
ninyurgṛhāntaramprītyā mahotsavapurassaram

हिमालयोऽपि सम्प्राप्तं सदेवगणमीश्वरम् ।
प्रणम्य विधिवद्भक्त्या नीराजनमथाकरोत्

himālayo'pi samprāptaṃ sadevagaṇamīśvaram |
praṇamya vidhivadbhaktyā nīrājanamathākarot

सर्वान्सुरान्मुनीनन्यान्प्रणम्य समहोत्सवः ।
सम्मानमकरोत्तेषां प्रशंसन्स्वविधिम्मुदा

sarvānsurānmunīnanyānpraṇamya samahotsavaḥ |
sammānamakarotteṣāṃ praśaṃsansvavidhimmudā

सोऽगस्साच्युतमीशानं सुपाद्यार्घ्यपुरस्सरम् ।
सदेवमुख्यवर्गं च निनाय स्वालयान्तरम्

so'gassācyutamīśānaṃ supādyārghyapurassaram |
sadevamukhyavargaṃ ca nināya svālayāntaram

प्राङ्गणे स्थापयामास रत्नसिंहासनेषु तान् ।
सर्वान्विष्णु च मामीशं विशिष्टांश्च विशेषतः

prāṅgaṇe sthāpayāmāsa ratnasiṃhāsaneṣu tān |
sarvānviṣṇu ca māmīśaṃ viśiṣṭāṃśca viśeṣataḥ

सखीभिर्मेनया प्रीत्या ब्राह्मणस्त्रीभिरेव च ।
अन्याभिश्च पुरन्धीभिश्चक्रे नीराजनम्मुदा

sakhībhirmenayā prītyā brāhmaṇastrībhireva ca |
anyābhiśca purandhībhiścakre nīrājanammudā

पुरोधसा कृत्यविदा शंकराय महात्मने ।
मधुपर्कादिकं यद्यत्कृत्यं तत्तत्कृतं मुदा

purodhasā kṛtyavidā śaṃkarāya mahātmane |
madhuparkādikaṃ yadyatkṛtyaṃ tattatkṛtaṃ mudā

मया स नोदितस्तत्र पुरोधाः कृतवाँस्तदा ।
सुमंगलं च यत्कर्म प्रस्तावसदृशम्मुने

mayā sa noditastatra purodhāḥ kṛtavām̐stadā |
sumaṃgalaṃ ca yatkarma prastāvasadṛśammune

अन्तर्वेद्यां महाप्रीत्या सम्प्रविश्य हिमाद्रिणा ।
यत्र सा पार्वती कन्या सर्वाभरणभूषिता

antarvedyāṃ mahāprītyā sampraviśya himādriṇā |
yatra sā pārvatī kanyā sarvābharaṇabhūṣitā

वेदिकोपरि तन्वंगी संस्थिता सुविराजिता ।
तत्र नीतो मद्दादेवो विष्णुना च मया सह

vedikopari tanvaṃgī saṃsthitā suvirājitā |
tatra nīto maddādevo viṣṇunā ca mayā saha

लग्नन्निरीक्षमाणास्ते वाचस्पतिपुरोगमाः ।
कन्यादानोचितन्तत्र बभूवुः परमोत्सवाः

lagnannirīkṣamāṇāste vācaspatipurogamāḥ |
kanyādānocitantatra babhūvuḥ paramotsavāḥ

तत्रोपविष्टो गर्गश्च यत्रास्ति घटिकालयम् ।
यावच्छेषा घटी तावत्कृतम्प्रणवभाषणम्

tatropaviṣṭo gargaśca yatrāsti ghaṭikālayam |
yāvaccheṣā ghaṭī tāvatkṛtampraṇavabhāṣaṇam

पुण्याहम्प्रवदन्गर्गस्समाध्रेऽञ्जलिम्मुदा ।
पार्व्वत्यक्षतपूर्णं च ववृषे च शिवोपरि

puṇyāhampravadangargassamādhre'ñjalimmudā |
pārvvatyakṣatapūrṇaṃ ca vavṛṣe ca śivopari

तया सम्पूजितो रुद्रो दध्यक्षतकुशाम्बुभिः ।
परमोदाढ्यया तत्र पार्वत्या रुचिरास्यया

tayā sampūjito rudro dadhyakṣatakuśāmbubhiḥ |
paramodāḍhyayā tatra pārvatyā rucirāsyayā

विलोकयन्ती तं शम्भुं यस्यार्थे परमन्तपः ।
कृतम्पुरा महाप्रीत्या विरराज शिवाति सा

vilokayantī taṃ śambhuṃ yasyārthe paramantapaḥ |
kṛtampurā mahāprītyā virarāja śivāti sā

मया मुने तदोक्तस्तु गर्गादिमुनिभिश्च सः ।
समानर्च शिवां शम्भुर्लौकिकाचारसंरतः

mayā mune tadoktastu gargādimunibhiśca saḥ |
samānarca śivāṃ śambhurlaukikācārasaṃrataḥ

एवं परस्परं तौ वै पार्व्वतीपरमेश्वरौ ।
अर्चयन्तौ तदानीञ्च शुशुभाते जगन्मयौ

evaṃ parasparaṃ tau vai pārvvatīparameśvarau |
arcayantau tadānīñca śuśubhāte jaganmayau

त्रैलोक्यलक्ष्म्या संवीतौ निरीक्षन्तौ परस्परम् ।
तदा नीराजितौ लक्ष्म्यादिभिस्स्त्रीभिर्विशेषतः

trailokyalakṣmyā saṃvītau nirīkṣantau parasparam |
tadā nīrājitau lakṣmyādibhisstrībhirviśeṣataḥ

तथा परा वै द्विजयोषितश्च नीराजयामासुरथो पुरस्त्रियः ।
शिवाञ्च शम्भुञ्च विलोकयन्त्योऽवापुर्म्मुदन्तास्सकला महोत्सवम्

tathā parā vai dvijayoṣitaśca nīrājayāmāsuratho purastriyaḥ |
śivāñca śambhuñca vilokayantyo'vāpurmmudantāssakalā mahotsavam