Chapter 9: Taraka reviles the devas; Kumara takes the field

देवदेव गुह स्वामिञ्शांकरे पार्वतीसुत ।
न शोभते रणो विष्णु तारकासुरयोर्वृथा

devadeva guha svāmiñśāṃkare pārvatīsuta |
na śobhate raṇo viṣṇu tārakāsurayorvṛthā

विष्णुना न हि वध्योऽसौ तारको बलवानति ।
मया दत्तवरस्तस्मात्सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

viṣṇunā na hi vadhyo'sau tārako balavānati |
mayā dattavarastasmātsatyaṃ satyaṃ vadāmyaham

नान्यो हंतास्य पापस्य त्वां विना पार्वतीसुत ।
तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं वचनं मे महाप्रभो

nānyo haṃtāsya pāpasya tvāṃ vinā pārvatīsuta |
tasmāttvayā hi kartavyaṃ vacanaṃ me mahāprabho

सन्नद्धो भव दैत्यस्य वधायाशु परंतप ।
तद्वधार्थं समुत्पन्नः शंकरात्त्वं शिवासुत

sannaddho bhava daityasya vadhāyāśu paraṃtapa |
tadvadhārthaṃ samutpannaḥ śaṃkarāttvaṃ śivāsuta

रक्ष रक्ष महावीर त्रिदशान्व्यथितान्रणे ।
न बालस्त्वं युवा नैव किं तु सर्वेश्वरः प्रभुः

rakṣa rakṣa mahāvīra tridaśānvyathitānraṇe |
na bālastvaṃ yuvā naiva kiṃ tu sarveśvaraḥ prabhuḥ

शक्रं पश्य तथा विष्णुं व्याकुलं च सुरान् गणान् ।
एवं जहि महादैत्यं त्रैलोक्यं सुखिनं कुरु

śakraṃ paśya tathā viṣṇuṃ vyākulaṃ ca surān gaṇān |
evaṃ jahi mahādaityaṃ trailokyaṃ sukhinaṃ kuru

अनेन विजितश्चेन्द्रो लोकपालैः पुरा सह ।
विष्णुश्चापि महावीरो तर्जितस्तपसो बलात्

anena vijitaścendro lokapālaiḥ purā saha |
viṣṇuścāpi mahāvīro tarjitastapaso balāt

त्रैलोक्यं निर्जितं सर्वमसुरेण दुरात्मना ।
इदानीं तव सान्निध्यात्पुनर्युद्धं कृतं च तैः

trailokyaṃ nirjitaṃ sarvamasureṇa durātmanā |
idānīṃ tava sānnidhyātpunaryuddhaṃ kṛtaṃ ca taiḥ

तस्मात्त्वया निहंतव्यस्तारकः पापपूरुषः ।
अन्यवध्यो न चैवायं मद्वराच्छंकरात्मज

tasmāttvayā nihaṃtavyastārakaḥ pāpapūruṣaḥ |
anyavadhyo na caivāyaṃ madvarācchaṃkarātmaja

इति श्रुत्वा मम वचः कुमारः शंकरात्मजः ।
विजहास प्रसन्नात्मा तथास्त्विति वचोऽब्रवीत्

iti śrutvā mama vacaḥ kumāraḥ śaṃkarātmajaḥ |
vijahāsa prasannātmā tathāstviti vaco'bravīt

विनिश्चित्यासुरवधं शांकरिस्स महा प्रभुः ।
विमानादवतीर्याथ पदातिरभवत्तदा

viniścityāsuravadhaṃ śāṃkarissa mahā prabhuḥ |
vimānādavatīryātha padātirabhavattadā

पद्भ्यां तदासौ परिधावमानो रेजेऽतिवीरः शिवजः कुमारः ।
करे समादाय महाप्रभां तां शक्तिं महोल्कामिव दीप्तिदीप्ताम्

padbhyāṃ tadāsau paridhāvamāno reje'tivīraḥ śivajaḥ kumāraḥ |
kare samādāya mahāprabhāṃ tāṃ śaktiṃ maholkāmiva dīptidīptām

दृष्ट्वा तमायातमतिप्रचंडमव्याकुलं षण्मुखमप्रमेयम् ।
दैत्यो बभाषे सुरसत्तमान्स कुमार एष द्विषतां प्रहंता

dṛṣṭvā tamāyātamatipracaṃḍamavyākulaṃ ṣaṇmukhamaprameyam |
daityo babhāṣe surasattamānsa kumāra eṣa dviṣatāṃ prahaṃtā

अनेन साकं ह्यहमेकवीरो योत्स्ये च सर्वानहमेव वीरान् ।
गणांश्च सर्वानपि घातयामि सलोकपालान्हरिनायकांश्च

anena sākaṃ hyahamekavīro yotsye ca sarvānahameva vīrān |
gaṇāṃśca sarvānapi ghātayāmi salokapālānharināyakāṃśca

इत्येवमुक्त्वा स तदा महाबलः कुमारमुद्दिश्य ययौ च योद्धुम् ।
जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको देववरान्बभाषे

ityevamuktvā sa tadā mahābalaḥ kumāramuddiśya yayau ca yoddhum |
jagrāha śaktiṃ paramādbhutāṃ ca sa tārako devavarānbabhāṣe

कुमारो मेऽग्रतश्चाद्य भवद्भिश्च कथं कृतः ।
यूयं गतत्रपा देवा विशेषाच्छक्रमेश्वरौ

kumāro me'grataścādya bhavadbhiśca kathaṃ kṛtaḥ |
yūyaṃ gatatrapā devā viśeṣācchakrameśvarau

पुरैताभ्यां कृतं कर्म विरुद्धं वेदमार्गतः ।
तच्छृणुध्वं मया प्रोक्तं वर्णयामि विशेषतः

puraitābhyāṃ kṛtaṃ karma viruddhaṃ vedamārgataḥ |
tacchṛṇudhvaṃ mayā proktaṃ varṇayāmi viśeṣataḥ

तत्र विष्णुश्छली दोषी ह्यविवेकी विशे षतः ।
बलिर्येन पुरा बद्धश्छलमाश्रित्य पापतः

tatra viṣṇuśchalī doṣī hyavivekī viśe ṣataḥ |
baliryena purā baddhaśchalamāśritya pāpataḥ

तेनैव यत्नतः पूर्वमसुरौ मधुकैटभौ ।
शिरौहीनौ कृतौ धौर्त्याद्वेदमार्गो विवर्जितः

tenaiva yatnataḥ pūrvamasurau madhukaiṭabhau |
śirauhīnau kṛtau dhaurtyādvedamārgo vivarjitaḥ

मोहिनीरूपतोऽनेन पंक्तिभेदः कृतो हि वै ।
देवासुरसुधापाने वेदमार्गो विगर्हितः

mohinīrūpato'nena paṃktibhedaḥ kṛto hi vai |
devāsurasudhāpāne vedamārgo vigarhitaḥ

रामो भूत्वा हता नारी वाली विध्वंसितो हि सः ।
पुनर्वैश्रवणो विप्रौ हतो नीतिर्हता श्रुतेः

rāmo bhūtvā hatā nārī vālī vidhvaṃsito hi saḥ |
punarvaiśravaṇo viprau hato nītirhatā śruteḥ

पापं विना स्वकीया स्त्री त्यक्ता पापरतेन यत् ।
तत्रापि श्रुतिमार्गश्च ध्वंसितस्स्वार्थहेतवे

pāpaṃ vinā svakīyā strī tyaktā pāparatena yat |
tatrāpi śrutimārgaśca dhvaṃsitassvārthahetave

स्वजनन्याश्शिरश्छिन्नमवतारे रसाख्यके ।
गुरुपुत्रापमानश्च कृतोऽनेन दुरात्मना

svajananyāśśiraśchinnamavatāre rasākhyake |
guruputrāpamānaśca kṛto'nena durātmanā

कृष्णो भूत्वान्यनार्यश्च दूषिताः कुलधर्मतः ।
श्रुतिमार्गं परित्यज्य स्वविवाहाः कृतास्तथा

kṛṣṇo bhūtvānyanāryaśca dūṣitāḥ kuladharmataḥ |
śrutimārgaṃ parityajya svavivāhāḥ kṛtāstathā

पुनश्च वेदमार्गो हि निंदितो नवमे भवे ।
स्थापितं नास्तिकमतं वेदमार्गविरोधकृत्

punaśca vedamārgo hi niṃdito navame bhave |
sthāpitaṃ nāstikamataṃ vedamārgavirodhakṛt

एवं येन कृतं पापं वेदमार्गं विसृज्य वै ।
स कथं विजयेद्युद्धे भवेद्धर्मवतांवरः

evaṃ yena kṛtaṃ pāpaṃ vedamārgaṃ visṛjya vai |
sa kathaṃ vijayedyuddhe bhaveddharmavatāṃvaraḥ

भ्राता ज्येष्ठश्च यस्तस्य शक्रः पापी महान्मतः ।
तेन पापान्यनेकानि कृतानि निजहेतुतः

bhrātā jyeṣṭhaśca yastasya śakraḥ pāpī mahānmataḥ |
tena pāpānyanekāni kṛtāni nijahetutaḥ

निकृत्तो हि दितेर्गर्भस्स्वार्थ हेतोर्विशेषतः ।
धर्षिता गौतमस्त्री वै हतो वृत्रश्च विप्रजः

nikṛtto hi ditergarbhassvārtha hetorviśeṣataḥ |
dharṣitā gautamastrī vai hato vṛtraśca viprajaḥ

विश्वरूपद्विजातेर्वै भागिनेयस्य यद्गुरोः ।
निकृत्तानि च शीर्षाणि तदध्वाध्वंसितश्श्रुतेः

viśvarūpadvijātervai bhāgineyasya yadguroḥ |
nikṛttāni ca śīrṣāṇi tadadhvādhvaṃsitaśśruteḥ

कृत्वा बहूनि पापानि हरिश्शक्रः पुनःपुनः ।
तेजोभिर्विहतावेव नष्टवीर्यौ विशेषतः

kṛtvā bahūni pāpāni hariśśakraḥ punaḥpunaḥ |
tejobhirvihatāveva naṣṭavīryau viśeṣataḥ

तयोर्बलेन नो यूयं संग्रामे जयमाप्स्यथ ।
किमर्थं मूढतां प्राप्य प्राणांस्त्यक्तुमिहागताः

tayorbalena no yūyaṃ saṃgrāme jayamāpsyatha |
kimarthaṃ mūḍhatāṃ prāpya prāṇāṃstyaktumihāgatāḥ

जानन्तौ धर्ममेतौ न स्वार्थलंपटमानसौ ।
धर्मं विनाऽमराः कृत्यं निष्फलं सकलं भवेत्

jānantau dharmametau na svārthalaṃpaṭamānasau |
dharmaṃ vinā'marāḥ kṛtyaṃ niṣphalaṃ sakalaṃ bhavet

महाधृष्टाविमौ मेद्य कृतवंतौ पुरश्शिशुम् ।
अहं बालं वधिष्यामि तयोस्सोऽपि भविष्यति

mahādhṛṣṭāvimau medya kṛtavaṃtau puraśśiśum |
ahaṃ bālaṃ vadhiṣyāmi tayosso'pi bhaviṣyati

किं बाल इतो यायाद्दूरं प्राणपरीप्सया ।
इत्युक्तोद्दिश्य च हरी वीरभद्रमुवाच सः

kiṃ bāla ito yāyāddūraṃ prāṇaparīpsayā |
ityuktoddiśya ca harī vīrabhadramuvāca saḥ

पुरा हतास्त्वया विप्रा दक्षयज्ञे ह्यनेकशः ।
तत्कर्मणः फलं चाद्य दर्शयिष्यामि तेऽनघ

purā hatāstvayā viprā dakṣayajñe hyanekaśaḥ |
tatkarmaṇaḥ phalaṃ cādya darśayiṣyāmi te'nagha

इत्येवमुक्त्वा तु विधूय पुण्यं निजं स तन्निंदनकर्मणा वै ।
जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको युद्धवतां वरिष्ठः

ityevamuktvā tu vidhūya puṇyaṃ nijaṃ sa tanniṃdanakarmaṇā vai |
jagrāha śaktiṃ paramādbhutāṃ ca sa tārako yuddhavatāṃ variṣṭhaḥ

तं बालान्तिकमायातं तारकासुरमोजसा ।
आजघान च वज्रेण शक्रो गुहपुरस्सरः

taṃ bālāntikamāyātaṃ tārakāsuramojasā |
ājaghāna ca vajreṇa śakro guhapurassaraḥ

तेन वज्रप्रहारेण तारको जर्जरीकृतः ।
भूमौ पपात सहसा निंदाहतबलः क्षणम्

tena vajraprahāreṇa tārako jarjarīkṛtaḥ |
bhūmau papāta sahasā niṃdāhatabalaḥ kṣaṇam

पतितोऽपि समुत्थाय शक्त्या तं प्राहरद्रुषा ।
पुरंदरं गजस्थं हि पातयामास भूतले

patito'pi samutthāya śaktyā taṃ prāharadruṣā |
puraṃdaraṃ gajasthaṃ hi pātayāmāsa bhūtale

हाहाकारो महानासीत्पतिते च पुरंदरे ।
सेनायां निर्जराणां हि तद्दृष्ट्वा क्लेश आविशत्

hāhākāro mahānāsītpatite ca puraṃdare |
senāyāṃ nirjarāṇāṃ hi taddṛṣṭvā kleśa āviśat

तारकेणाऽपि तत्रैव यत्कृतं कर्म दुःखदम् ।
स्वनाशकारणं धर्मविरुदं तन्निबोध मे

tārakeṇā'pi tatraiva yatkṛtaṃ karma duḥkhadam |
svanāśakāraṇaṃ dharmavirudaṃ tannibodha me

पतितं च पदाक्रम्य हस्ताद्वज्रं प्रगृह्य वै ।
पुनरुद्वज्रघातेन शक्रमाताडयद्भृशम्

patitaṃ ca padākramya hastādvajraṃ pragṛhya vai |
punarudvajraghātena śakramātāḍayadbhṛśam

एवं तिरस्कृतं दृष्ट्वा शक्रविष्णुप्रतापवान् ।
चक्रमुद्यस्य भगवांस्तारकं स जघान ह

evaṃ tiraskṛtaṃ dṛṣṭvā śakraviṣṇupratāpavān |
cakramudyasya bhagavāṃstārakaṃ sa jaghāna ha

चक्रप्रहाराभितो निपपात क्षितौ हि सः ।
पुनरुत्थाय दैत्येन्द्रशक्त्या विष्णुं जघान तम्

cakraprahārābhito nipapāta kṣitau hi saḥ |
punarutthāya daityendraśaktyā viṣṇuṃ jaghāna tam

तेन शक्तिप्रहारेण पतितो भुवि चाच्युतः ।
करो महानासीच्चुक्रुशुश्चाऽतिनिर्जराः

tena śaktiprahāreṇa patito bhuvi cācyutaḥ |
karo mahānāsīccukruśuścā'tinirjarāḥ

निमेषेण पुनर्विष्णुर्यावदुत्तिष्ठते स्वयम् ।
तावत्स वीरभद्रो हि तत्क्षणादागतोऽसुरम्

nimeṣeṇa punarviṣṇuryāvaduttiṣṭhate svayam |
tāvatsa vīrabhadro hi tatkṣaṇādāgato'suram

त्रिशूलं च समुद्यम्य वीरभद्रः प्रतापवान् ।
तारकं दितिजाधीशं जघान प्रसभं बली

triśūlaṃ ca samudyamya vīrabhadraḥ pratāpavān |
tārakaṃ ditijādhīśaṃ jaghāna prasabhaṃ balī

तत्त्रिशूलप्रहारेण स पपात क्षितौ तदा ।
पतितोऽपि महातेजास्तारकः पुनरुत्थितः

tattriśūlaprahāreṇa sa papāta kṣitau tadā |
patito'pi mahātejāstārakaḥ punarutthitaḥ

कृत्वा क्रोधं महावीरस्सकलासुरनायकः ।
जघान परया शक्त्या वीरभद्रं तदोरसि

kṛtvā krodhaṃ mahāvīrassakalāsuranāyakaḥ |
jaghāna parayā śaktyā vīrabhadraṃ tadorasi

वीरभद्रोऽपि पतितो भूतले मूर्छितः क्षणम् ।
तच्छक्त्या परया क्रोधान्निहतो वक्षसि धुवम्

vīrabhadro'pi patito bhūtale mūrchitaḥ kṣaṇam |
tacchaktyā parayā krodhānnihato vakṣasi dhuvam

सगणश्चैव देवास्ते गंधर्वोरगराक्षसाः ।
हाहाकारेण महता चुक्रुशुश्च मुहुर्मुहुः

sagaṇaścaiva devāste gaṃdharvoragarākṣasāḥ |
hāhākāreṇa mahatā cukruśuśca muhurmuhuḥ

निमेषमात्रात्सहसा महौजास्स वीरभद्रो द्विषतां निहंता ।
त्रिशूलमुद्यम्य तडित्प्रकाशं जाज्वल्यमानं प्रभया विरेजे

nimeṣamātrātsahasā mahaujāssa vīrabhadro dviṣatāṃ nihaṃtā |
triśūlamudyamya taḍitprakāśaṃ jājvalyamānaṃ prabhayā vireje

स्वरोचिषा भासितदिग्वितानं सूर्येन्दुबिम्बाग्निसमानमंडलम् ।
महाप्रभं वीरभयावहं परं कालाख्यमत्यंतकरं महोज्ज्वलम्

svarociṣā bhāsitadigvitānaṃ sūryendubimbāgnisamānamaṃḍalam |
mahāprabhaṃ vīrabhayāvahaṃ paraṃ kālākhyamatyaṃtakaraṃ mahojjvalam

यावत्त्रिशूलेन तदा हंतुकामो महाबलः ।
वीरभद्रोऽसुरं यावत्कुमारेण निवारितः

yāvattriśūlena tadā haṃtukāmo mahābalaḥ |
vīrabhadro'suraṃ yāvatkumāreṇa nivāritaḥ