Chapter 7: The armies of devas and Taraka meet

हर्य्यादयस्सुरास्ते च दृष्ट्वा तच्चरितं विभोः ।
सुप्रसन्ना बभूवुर्हि विश्वासासक्तमानसाः

haryyādayassurāste ca dṛṣṭvā taccaritaṃ vibhoḥ |
suprasannā babhūvurhi viśvāsāsaktamānasāḥ

वल्गंतः कुर्वतो नादं भाविताश्शिवतेजसा ।
कुमारन्ते पुरस्कृत्य तारकं हंतुमाययुः

valgaṃtaḥ kurvato nādaṃ bhāvitāśśivatejasā |
kumārante puraskṛtya tārakaṃ haṃtumāyayuḥ

देवानामुद्यमं श्रुत्वा तारकोऽपि महाबलः ।
सैन्येन महता सद्यो ययौ योद्धुं सुरान् प्रति

devānāmudyamaṃ śrutvā tārako'pi mahābalaḥ |
sainyena mahatā sadyo yayau yoddhuṃ surān prati

देवा दृष्ट्वा समायांतं तारकस्य महाबलम् ।
बलेन बहुकुर्वन्तः सिंहनादं विसिस्मियुः

devā dṛṣṭvā samāyāṃtaṃ tārakasya mahābalam |
balena bahukurvantaḥ siṃhanādaṃ visismiyuḥ

तदा नभोऽऽङ्गना वाणीं जगादोपरि सत्वरम् ।
शङ्करप्रेरिता सद्यो हर्यादीनखिलान् सुरान्

tadā nabho''ṅganā vāṇīṃ jagādopari satvaram |
śaṅkarapreritā sadyo haryādīnakhilān surān

कुमारं च पुरस्कृत्य सुरा यूयं समुद्यताः ।
दैत्यान्विजित्य संग्रामे जयिनोऽथ भविष्यथ

kumāraṃ ca puraskṛtya surā yūyaṃ samudyatāḥ |
daityānvijitya saṃgrāme jayino'tha bhaviṣyatha

वाचं तु खेचरीं श्रुत्वा देवास्सर्वे समुत्सुकाः ।
वीरशब्दान् प्रकुर्वंतो निर्भया ह्यभवंस्तदा

vācaṃ tu khecarīṃ śrutvā devāssarve samutsukāḥ |
vīraśabdān prakurvaṃto nirbhayā hyabhavaṃstadā

कुमारं च पुरस्कृत्य सर्वे ते जातसाध्वसाः ।
योद्धुकामास्सुरा जग्मुर्महीसागरसंगमम्

kumāraṃ ca puraskṛtya sarve te jātasādhvasāḥ |
yoddhukāmāssurā jagmurmahīsāgarasaṃgamam

आजगाम द्रुतं तत्र यत्र देवास्स तारकः ।
सैन्येन महता सार्द्धं सुरै र्बहुभिरावृत्

ājagāma drutaṃ tatra yatra devāssa tārakaḥ |
sainyena mahatā sārddhaṃ surai rbahubhirāvṛt

रणदुंदुभयो नेदुः प्रलयांबुद्निस्स्वनाः ।
कर्कशानि च वाद्यानि पराणि च तदागमे

raṇaduṃdubhayo neduḥ pralayāṃbudnissvanāḥ |
karkaśāni ca vādyāni parāṇi ca tadāgame

गर्जमानास्तदा दैत्यास्तारकेणसुरेण ह ।
कंपयन्तो भुवं पादक्रमैर्वल्गुनकारकाः

garjamānāstadā daityāstārakeṇasureṇa ha |
kaṃpayanto bhuvaṃ pādakramairvalgunakārakāḥ

तच्छ्रुत्वा रवमत्युग्रं सर्वे देवा विनिर्भयाः ।
ऐकपद्येन चोत्तस्थुर्योद्धुकामाश्च तारकम्

tacchrutvā ravamatyugraṃ sarve devā vinirbhayāḥ |
aikapadyena cottasthuryoddhukāmāśca tārakam

गजमारोप्य देवेन्द्रः कुमारं त्यग्रतोऽभवत् ।
सुरसैन्येन महता लोकपालैस्समावृतः

gajamāropya devendraḥ kumāraṃ tyagrato'bhavat |
surasainyena mahatā lokapālaissamāvṛtaḥ

तदा दुंदुभयो नेदुर्भेरीतूर्याण्यनेकशः ।
वीणावेणुमृदंगानि तथा गंधर्वनिस्स्वनाः

tadā duṃdubhayo nedurbherītūryāṇyanekaśaḥ |
vīṇāveṇumṛdaṃgāni tathā gaṃdharvanissvanāḥ

गजं दत्त्वा महेन्द्राय कुमारो यानमारुहत् ।
अनेकाश्चर्यसंभूतं नानारत्नसमन्वितम्

gajaṃ dattvā mahendrāya kumāro yānamāruhat |
anekāścaryasaṃbhūtaṃ nānāratnasamanvitam

विमानमारुह्य तदा महायशास्स शांकरिस्सर्वगुणैरुपेतः ।
श्रिया समेतः परया बभौ महान् संवीज्यमानश्चमरैर्महाग्रभैः

vimānamāruhya tadā mahāyaśāssa śāṃkarissarvaguṇairupetaḥ |
śriyā sametaḥ parayā babhau mahān saṃvījyamānaścamarairmahāgrabhaiḥ

प्राचेतसं छत्रमतीवसुप्रभं रत्नैरुपेतं विविधैर्विराजितम् ।
धृतं तदा तच्च कुमारमूर्ध्नि वै ह्यनन्तचान्द्रैः किरणैर्महाप्रभैः

prācetasaṃ chatramatīvasuprabhaṃ ratnairupetaṃ vividhairvirājitam |
dhṛtaṃ tadā tacca kumāramūrdhni vai hyanantacāndraiḥ kiraṇairmahāprabhaiḥ

मिलितास्ते तदा सर्वे देवाश्शक्रपुरोगमा ।
स्वैःस्वैर्बलैः परिवृता युद्धकामा महाबलाः

militāste tadā sarve devāśśakrapurogamā |
svaiḥsvairbalaiḥ parivṛtā yuddhakāmā mahābalāḥ

एवं देवाश्च दैत्याश्च योद्धुकामाः स्थिता भुवि ।
सैन्येन महता तेन व्यूहं कृत्वा पृथक् पृथक्

evaṃ devāśca daityāśca yoddhukāmāḥ sthitā bhuvi |
sainyena mahatā tena vyūhaṃ kṛtvā pṛthak pṛthak

ते सेने सुरदैत्यानां शुशुभाते परस्परम् ।
हंतुकामे तदान्योन्यं स्तूयमाने च बन्दिभिः

te sene suradaityānāṃ śuśubhāte parasparam |
haṃtukāme tadānyonyaṃ stūyamāne ca bandibhiḥ

उभे सेनं तदा तेषामगर्जेतां वनोपमे ।
भयंकरेऽत्यवीराणामितरेषां सुखावहे

ubhe senaṃ tadā teṣāmagarjetāṃ vanopame |
bhayaṃkare'tyavīrāṇāmitareṣāṃ sukhāvahe

एतस्मिन्नन्तरे तत्र बलोन्मत्ताः परस्परम् ।
दैत्या देवा महावीरा युयुधुः क्रोधविह्वलाः

etasminnantare tatra balonmattāḥ parasparam |
daityā devā mahāvīrā yuyudhuḥ krodhavihvalāḥ

आसीत्सुतुमुलं युद्धं देवदैत्यसमाकुलम् ।
रुण्डमुंडांकितं सर्वं क्षणेन समपद्यत

āsītsutumulaṃ yuddhaṃ devadaityasamākulam |
ruṇḍamuṃḍāṃkitaṃ sarvaṃ kṣaṇena samapadyata

भूमौ निपतितास्तत्र शतशोऽथ सहस्रशः ।
निकृत्तांगा महाशस्त्रैर्निहता वीरसंमताः

bhūmau nipatitāstatra śataśo'tha sahasraśaḥ |
nikṛttāṃgā mahāśastrairnihatā vīrasaṃmatāḥ

केषांचिद्बाहवश्छिन्ना खड्पातैस्सुदारुणैः ।
केषांचिदूरवश्छिन्ना वीराणां मानिनां मृधे

keṣāṃcidbāhavaśchinnā khaḍpātaissudāruṇaiḥ |
keṣāṃcidūravaśchinnā vīrāṇāṃ mānināṃ mṛdhe

केचिन्मथितसर्वांगा गदाभिर्मुद्गरैस्तथा ।
केचिन्निर्भिन्नहृदयाः पाशैर्भल्लैश्च पातिताः

kecinmathitasarvāṃgā gadābhirmudgaraistathā |
kecinnirbhinnahṛdayāḥ pāśairbhallaiśca pātitāḥ

केचिद्विदारिताः पृष्ठे कुंतैर्ऋष्टिभिरंकुशैः ।
छिन्नान्यपि शिरांस्येव पतितानि च भूतले

kecidvidāritāḥ pṛṣṭhe kuṃtairṛṣṭibhiraṃkuśaiḥ |
chinnānyapi śirāṃsyeva patitāni ca bhūtale

बहूनि च कबंधानि नृत्यमानानि तत्र वै ।
वल्गमानानि शतशो उद्यतास्त्रकराणि च

bahūni ca kabaṃdhāni nṛtyamānāni tatra vai |
valgamānāni śataśo udyatāstrakarāṇi ca

नद्यः प्रवर्तितास्तत्र शतशोऽसृङ्वहास्तदा ।
भूतप्रेतादयस्तत्र शतशश्च समागताः

nadyaḥ pravartitāstatra śataśo'sṛṅvahāstadā |
bhūtapretādayastatra śataśaśca samāgatāḥ

गोमायवश्शिवा तत्र भक्षयन्तः पलं बहु ।
तथा गृध्रवटाश्येना वायसा मांसभक्षकाः ।
बुभुजुः पतितानां च पलानि सुबहूनि वै

gomāyavaśśivā tatra bhakṣayantaḥ palaṃ bahu |
tathā gṛdhravaṭāśyenā vāyasā māṃsabhakṣakāḥ |
bubhujuḥ patitānāṃ ca palāni subahūni vai

एतस्मिन्नन्तरे तत्र तारकाख्यो महाबलः ।
सैन्येन महता सद्यो ययौ योद्धुं सुरान् प्रति

etasminnantare tatra tārakākhyo mahābalaḥ |
sainyena mahatā sadyo yayau yoddhuṃ surān prati

देवा दृष्ट्वा समायान्तं तारकं युद्धदुर्मदम् ।
योद्धुकामं तदा सद्यो ययुश्शक्रादयस्तदा ।
बभूवाथ महोन्नादस्सेनयोरुभयोरपि

devā dṛṣṭvā samāyāntaṃ tārakaṃ yuddhadurmadam |
yoddhukāmaṃ tadā sadyo yayuśśakrādayastadā |
babhūvātha mahonnādassenayorubhayorapi

अथाभूद्द्वंद्वयुद्धं हि सुरासुरविमर्दनम् ।
यं दृष्ट्वा हर्षिता वीराः क्लीबाश्च भयमागता

athābhūddvaṃdvayuddhaṃ hi surāsuravimardanam |
yaṃ dṛṣṭvā harṣitā vīrāḥ klībāśca bhayamāgatā

तारको युयुधे युद्धे शक्रेण दितिजो बली ।
अग्निना सह संह्रादो जंभेनैव यमः स्वयम्

tārako yuyudhe yuddhe śakreṇa ditijo balī |
agninā saha saṃhrādo jaṃbhenaiva yamaḥ svayam

महाप्रभुर्नैर्ऋतेन पाशी सह बलेन च ।
सुवीरो वायुना सार्धं पवमानेन गुह्यराट्

mahāprabhurnairṛtena pāśī saha balena ca |
suvīro vāyunā sārdhaṃ pavamānena guhyarāṭ

ईशानेन समं शंभुर्युयुधे रणवित्तमः ।
शुंभश्शेषेण युयुधे कुंभश्चन्द्रेण दानवः

īśānena samaṃ śaṃbhuryuyudhe raṇavittamaḥ |
śuṃbhaśśeṣeṇa yuyudhe kuṃbhaścandreṇa dānavaḥ

कुंबरो मिहिरेणाजौ महाबल पराक्रमः ।
युयुधे परमास्त्रैश्च नानायुद्धविशारदः

kuṃbaro mihireṇājau mahābala parākramaḥ |
yuyudhe paramāstraiśca nānāyuddhaviśāradaḥ

एवं द्वन्द्वेन युद्धेन महता च सुरासुराः ।
संगरे युयुधुस्सर्वे बलेन कृतनिश्च याः

evaṃ dvandvena yuddhena mahatā ca surāsurāḥ |
saṃgare yuyudhussarve balena kṛtaniśca yāḥ

अन्योन्यं स्पर्द्धमानास्तेऽमरा दैत्या महाबलाः ।
तस्मिन्देवासुरे युद्धे दुर्जया अभवन्मुने

anyonyaṃ sparddhamānāste'marā daityā mahābalāḥ |
tasmindevāsure yuddhe durjayā abhavanmune

तदा च तेषां सुरदानवानां बभूव युद्धं तुमुलं जयैषिणाम् ।
सुखावहं वीरमनस्विनां वै भयावहं चैव तथेतरेषाम्

tadā ca teṣāṃ suradānavānāṃ babhūva yuddhaṃ tumulaṃ jayaiṣiṇām |
sukhāvahaṃ vīramanasvināṃ vai bhayāvahaṃ caiva tathetareṣām

मही महारौद्रतरा विनष्टकैस्सुरासुरैर्वै पतितैरनेकशः ।
तस्मिन्नगम्यातिभयानका तदा जाता महासौख्यवहा मनस्विनाम्

mahī mahāraudratarā vinaṣṭakaissurāsurairvai patitairanekaśaḥ |
tasminnagamyātibhayānakā tadā jātā mahāsaukhyavahā manasvinām