Sarga 113: Hanuman Brings Sita the News of Victory

इति प्रतिसमादिष्टो हनूमान् मारुतात्मजः ।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः

iti pratisamādiṣṭo hanūmān mārutātmajaḥ |
praviveśa purīṃ laṅkāṃ pūjyamāno niśācaraiḥ

प्रविश्य च पुरीं लङ्कामनुज्ञाप्य विभीषणम् ।
ततस्तेनाभ्यनुज्ञातो हनूमान् वृक्षवाटिकाम्

praviśya ca purīṃ laṅkāmanujñāpya vibhīṣaṇam |
tatastenābhyanujñāto hanūmān vṛkṣavāṭikām

सम्प्रविश्य यथान्यायं सीताया विदितो हरिः ।
ददर्श मृजया हीनां सातङ्कां रोहिणीमिव

sampraviśya yathānyāyaṃ sītāyā vidito hariḥ |
dadarśa mṛjayā hīnāṃ sātaṅkāṃ rohiṇīmiva

वृक्षमूले निरानन्दां राक्षसीभिः परीवृताम् ।
निभृतः प्रणतः प्रह्वः सोऽभिगम्याभिवाद्य च

vṛkṣamūle nirānandāṃ rākṣasībhiḥ parīvṛtām |
nibhṛtaḥ praṇataḥ prahvaḥ so'bhigamyābhivādya ca

दृष्ट्वा तमागतं देवी हनूमन्तं महाबलम् ।
तूष्णीमास्त तदा दृष्ट्वा स्मृत्वा हृष्टाभवत् तदा

dṛṣṭvā tamāgataṃ devī hanūmantaṃ mahābalam |
tūṣṇīmāsta tadā dṛṣṭvā smṛtvā hṛṣṭābhavat tadā

सौम्यं तस्या मुखं दृष्ट्वा हनूमान् प्लवगोत्तमः ।
रामस्य वचनं सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे

saumyaṃ tasyā mukhaṃ dṛṣṭvā hanūmān plavagottamaḥ |
rāmasya vacanaṃ sarvamākhyātumupacakrame

वैदेहि कुशली रामः सहसुग्रीवलक्ष्मणः ।
कुशलं चाह सिद्धार्थो हतशत्रुरमित्रजित्

vaidehi kuśalī rāmaḥ sahasugrīvalakṣmaṇaḥ |
kuśalaṃ cāha siddhārtho hataśatruramitrajit

विभीषणसहायेन रामेण हरिभिः सह ।
निहतो रावणो देवि लक्ष्मणेन च वीर्यवान्

vibhīṣaṇasahāyena rāmeṇa haribhiḥ saha |
nihato rāvaṇo devi lakṣmaṇena ca vīryavān

प्रियमाख्यामि ते देवि भूयश्च त्वां सभाजये ।
तव प्रभावाद् धर्मज्ञे महान् रामेण संयुगे

priyamākhyāmi te devi bhūyaśca tvāṃ sabhājaye |
tava prabhāvād dharmajñe mahān rāmeṇa saṃyuge

लब्धोऽयं विजयः सीते स्वस्था भव गतज्वरा ।
रावणश्च हतः शत्रुर्लङ्का चैव वशीकृता

labdho'yaṃ vijayaḥ sīte svasthā bhava gatajvarā |
rāvaṇaśca hataḥ śatrurlaṅkā caiva vaśīkṛtā

मया ह्यलब्धनिद्रेण धृतेन तव निर्जये ।
प्रतिज्ञैषा विनिस्तीर्णा बद्ध्वा सेतुं महोदधौ

mayā hyalabdhanidreṇa dhṛtena tava nirjaye |
pratijñaiṣā vinistīrṇā baddhvā setuṃ mahodadhau

सम्भ्रमश्च न कर्तव्यो वर्तन्त्या रावणालये ।
विभीषणविधेयं हि लङ्कैश्वर्यमिदं कृतम्

sambhramaśca na kartavyo vartantyā rāvaṇālaye |
vibhīṣaṇavidheyaṃ hi laṅkaiśvaryamidaṃ kṛtam

तदाश्वसिहि विस्रब्धं स्वगृहे परिवर्तसे ।
अयं चाभ्येति संहृष्टस्त्वद्दर्शनसमुत्सुकः

tadāśvasihi visrabdhaṃ svagṛhe parivartase |
ayaṃ cābhyeti saṃhṛṣṭastvaddarśanasamutsukaḥ

एवमुक्ता तु सा देवी सीता शशिनिभानना ।
प्रहर्षेणावरुद्धा सा व्याहर्तुं न शशाक ह

evamuktā tu sā devī sītā śaśinibhānanā |
praharṣeṇāvaruddhā sā vyāhartuṃ na śaśāka ha

ततोऽब्रवीद्धरिवरः सीतामप्रतिजल्पतीम् ।
किं त्वं चिन्तयसे देवि किं च मां नाभिभाषसे

tato'bravīddharivaraḥ sītāmapratijalpatīm |
kiṃ tvaṃ cintayase devi kiṃ ca māṃ nābhibhāṣase

एवमुक्ता हनुमता सीता धर्मपथे स्थिता ।
अब्रवीत् परमप्रीता बाष्पगद्गदया गिरा

evamuktā hanumatā sītā dharmapathe sthitā |
abravīt paramaprītā bāṣpagadgadayā girā

प्रियमेतदुपश्रुत्य भर्तुर्विजयसंश्रितम् ।
प्रहर्षवशमापन्ना निर्वाक्यास्मि क्षणान्तरम्

priyametadupaśrutya bharturvijayasaṃśritam |
praharṣavaśamāpannā nirvākyāsmi kṣaṇāntaram

नहि पश्यामि सदृशं चिन्तयन्ती प्लवंगम ।
आख्यानकस्य भवतो दातुं प्रत्यभिनन्दनम्

nahi paśyāmi sadṛśaṃ cintayantī plavaṃgama |
ākhyānakasya bhavato dātuṃ pratyabhinandanam

न हि पश्यामि तत् सौम्य पृथिव्यामपि वानर ।
सदृशं यत्प्रियाख्याने तव दत्त्वा भवेत् सुखम्

na hi paśyāmi tat saumya pṛthivyāmapi vānara |
sadṛśaṃ yatpriyākhyāne tava dattvā bhavet sukham

हिरण्यं वा सुवर्णं वा रत्नानि विविधानि च ।
राज्यं वा त्रिषु लोकेषु एतन्नार्हति भाषितम्

hiraṇyaṃ vā suvarṇaṃ vā ratnāni vividhāni ca |
rājyaṃ vā triṣu lokeṣu etannārhati bhāṣitam

एवमुक्तस्तु वैदेह्या प्रत्युवाच प्लवंगमः ।
प्रगृहीताञ्जलिर्हर्षात् सीतायाः प्रमुखे स्थितः

evamuktastu vaidehyā pratyuvāca plavaṃgamaḥ |
pragṛhītāñjalirharṣāt sītāyāḥ pramukhe sthitaḥ

भर्तुः प्रियहिते युक्ते भर्तुर्विजयकांक्षिणि ।
स्निग्धमेवंविधं वाक्यं त्वमेवार्हस्यनिन्दिते

bhartuḥ priyahite yukte bharturvijayakāṃkṣiṇi |
snigdhamevaṃvidhaṃ vākyaṃ tvamevārhasyanindite

तवैतद् वचनं सौम्ये सारवत् स्निग्धमेव च ।
रत्नौघाद् विविधाच्चापि देवराज्याद् विशिष्यते

tavaitad vacanaṃ saumye sāravat snigdhameva ca |
ratnaughād vividhāccāpi devarājyād viśiṣyate

अर्थतश्च मया प्राप्ता देवराज्यादयो गुणाः ।
हतशत्रुं विजयिनं रामं पश्यामि सुस्थितम्

arthataśca mayā prāptā devarājyādayo guṇāḥ |
hataśatruṃ vijayinaṃ rāmaṃ paśyāmi susthitam

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा मैथिली जनकात्मजा ।
ततः शुभतरं वाक्यमुवाच पवनात्मजम्

tasya tad vacanaṃ śrutvā maithilī janakātmajā |
tataḥ śubhataraṃ vākyamuvāca pavanātmajam

अतिलक्षणसम्पन्नं माधुर्यगुणभूषणम् ।
बुद्ध्या ह्यष्टाङ्गया युक्तं त्वमेवार्हसि भाषितुम्

atilakṣaṇasampannaṃ mādhuryaguṇabhūṣaṇam |
buddhyā hyaṣṭāṅgayā yuktaṃ tvamevārhasi bhāṣitum

श्लाघनीयोऽनिलस्य त्वं सुतः परमधार्मिकः ।
बलं शौर्यं श्रुतं सत्त्वं विक्रमो दाक्ष्यमुत्तमम्

ślāghanīyo'nilasya tvaṃ sutaḥ paramadhārmikaḥ |
balaṃ śauryaṃ śrutaṃ sattvaṃ vikramo dākṣyamuttamam

तेजः क्षमा धृतिः स्थैर्यं विनीतत्वं न संशयः ।
एते चान्ये च बहवो गुणास्त्वय्येव शोभनाः

tejaḥ kṣamā dhṛtiḥ sthairyaṃ vinītatvaṃ na saṃśayaḥ |
ete cānye ca bahavo guṇāstvayyeva śobhanāḥ

अथोवाच पुनः सीतामसम्भ्रान्तो विनीतवत् ।
प्रगृहीताञ्जलिर्हर्षात् सीतायाः प्रमुखे स्थितः

athovāca punaḥ sītāmasambhrānto vinītavat |
pragṛhītāñjalirharṣāt sītāyāḥ pramukhe sthitaḥ

इमास्तु खलु राक्षस्यो यदि त्वमनुमन्यसे ।
हन्तुमिच्छामि ताः सर्वा याभिस्त्वं तर्जिता पुरा

imāstu khalu rākṣasyo yadi tvamanumanyase |
hantumicchāmi tāḥ sarvā yābhistvaṃ tarjitā purā

क्लिश्यन्तीं पतिदेवां त्वामशोकवनिकां गताम् ।
घोररूपसमाचाराः क्रूराः क्रूरतरेक्षणाः

kliśyantīṃ patidevāṃ tvāmaśokavanikāṃ gatām |
ghorarūpasamācārāḥ krūrāḥ krūratarekṣaṇāḥ

इह श्रुता मया देवि राक्षस्यो विकृताननाः ।
असकृत्परुषैर्वाक्यैर्वदन्त्यो रावणाज्ञया

iha śrutā mayā devi rākṣasyo vikṛtānanāḥ |
asakṛtparuṣairvākyairvadantyo rāvaṇājñayā

विकृता विकृताकाराः क्रूराः क्रूरकचेक्षणाः ।
इच्छामि विविधैर्घातैर्हन्तुमेताः सुदारुणाः

vikṛtā vikṛtākārāḥ krūrāḥ krūrakacekṣaṇāḥ |
icchāmi vividhairghātairhantumetāḥ sudāruṇāḥ

राक्षस्यो दारुणकथा वरमेतत् प्रयच्छ मे ।
मुष्टिभिः पार्ष्णिघातैश्च विशालैश्चैव बाहुभिः

rākṣasyo dāruṇakathā varametat prayaccha me |
muṣṭibhiḥ pārṣṇighātaiśca viśālaiścaiva bāhubhiḥ

जङ्घाजानुप्रहारैश्च दन्तानां चैव पीडनैः ।
कर्तनैः कर्णनासानां केशानां लुञ्चनैस्तथा

jaṅghājānuprahāraiśca dantānāṃ caiva pīḍanaiḥ |
kartanaiḥ karṇanāsānāṃ keśānāṃ luñcanaistathā

निपात्य हन्तुमिच्छामि तव विप्रियकारिणीः ।
एवं प्रहारैर्बहुभिः सम्प्रहार्य यशस्विनि

nipātya hantumicchāmi tava vipriyakāriṇīḥ |
evaṃ prahārairbahubhiḥ samprahārya yaśasvini

घातये तीव्ररूपाभिर्याभिस्त्वं तर्जिता पुरा ।
इत्युक्ता सा हनुमता कृपणा दीनवत्सला

ghātaye tīvrarūpābhiryābhistvaṃ tarjitā purā |
ityuktā sā hanumatā kṛpaṇā dīnavatsalā

हनूमन्तमुवाचेदं चिन्तयित्वा विमृश्य च ।
राजसंश्रयवश्यानां कुर्वतीनां पराज्ञया

hanūmantamuvācedaṃ cintayitvā vimṛśya ca |
rājasaṃśrayavaśyānāṃ kurvatīnāṃ parājñayā

विधेयानां च दासीनां कः कुप्येद् वानरोत्तम ।
भाग्यवैषम्यदोषेण पुरस्ताद्दुष्कृतेन च

vidheyānāṃ ca dāsīnāṃ kaḥ kupyed vānarottama |
bhāgyavaiṣamyadoṣeṇa purastādduṣkṛtena ca

मयैतत् प्राप्यते सर्वं स्वकृतं ह्युपभुज्यते ।
मैवं वद महाबाहो दैवी ह्येषा परा गतिः

mayaitat prāpyate sarvaṃ svakṛtaṃ hyupabhujyate |
maivaṃ vada mahābāho daivī hyeṣā parā gatiḥ

प्राप्तव्यं तु दशायोगान्मयैतदिति निश्चितम् ।
दासीनां रावणस्याहं मर्षयामीह दुर्बला

prāptavyaṃ tu daśāyogānmayaitaditi niścitam |
dāsīnāṃ rāvaṇasyāhaṃ marṣayāmīha durbalā

आज्ञप्ता राक्षसेनेह राक्षस्यस्तर्जयन्ति माम् ।
हते तस्मिन् न कुर्वन्ति तर्जनं मारुतात्मज

ājñaptā rākṣaseneha rākṣasyastarjayanti mām |
hate tasmin na kurvanti tarjanaṃ mārutātmaja

अयं व्याघ्रसमीपे तु पुराणो धर्मसंहितः ।
ऋक्षेण गीतः श्लोकोऽस्ति तं निबोध प्लवंगम

ayaṃ vyāghrasamīpe tu purāṇo dharmasaṃhitaḥ |
ṛkṣeṇa gītaḥ śloko'sti taṃ nibodha plavaṃgama

न परः पापमादत्ते परेषां पापकर्मणाम् ।
समयो रक्षितव्यस्तु सन्तश्चारित्रभूषणाः

na paraḥ pāpamādatte pareṣāṃ pāpakarmaṇām |
samayo rakṣitavyastu santaścāritrabhūṣaṇāḥ

पापानां वा शुभानां वा वधार्हाणामथापि वा ।
कार्यं कारुण्यमार्येण न कश्चिन्नापराध्यति

pāpānāṃ vā śubhānāṃ vā vadhārhāṇāmathāpi vā |
kāryaṃ kāruṇyamāryeṇa na kaścinnāparādhyati

लोकहिंसाविहाराणां क्रूराणां पापकर्मणाम् ।
कुर्वतामपि पापानि नैव कार्यमशोभनम्

lokahiṃsāvihārāṇāṃ krūrāṇāṃ pāpakarmaṇām |
kurvatāmapi pāpāni naiva kāryamaśobhanam

एवमुक्तस्तु हनुमान् सीतया वाक्यकोविदः ।
प्रत्युवाच ततः सीतां रामपत्नीमनिन्दिताम्

evamuktastu hanumān sītayā vākyakovidaḥ |
pratyuvāca tataḥ sītāṃ rāmapatnīmaninditām

युक्ता रामस्य भवती धर्मपत्नी गुणान्विता ।
प्रतिसंदिश मां देवि गमिष्ये यत्र राघवः

yuktā rāmasya bhavatī dharmapatnī guṇānvitā |
pratisaṃdiśa māṃ devi gamiṣye yatra rāghavaḥ

एवमुक्ता हनुमता वैदेही जनकात्मजा ।
साब्रवीद् द्रष्टुमिच्छामि भर्तारं भक्तवत्सलम्

evamuktā hanumatā vaidehī janakātmajā |
sābravīd draṣṭumicchāmi bhartāraṃ bhaktavatsalam

तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा हनूमान् मारुतात्मजः ।
हर्षयन् मैथिलीं वाक्यमुवाचेदं महामतिः

tasyāstad vacanaṃ śrutvā hanūmān mārutātmajaḥ |
harṣayan maithilīṃ vākyamuvācedaṃ mahāmatiḥ

पूर्णचन्द्रमुखं रामं द्रक्ष्यस्यद्य सलक्ष्मणम् ।
स्थितमित्रं हतामित्रं शचीवेन्द्रं सुरेश्वरम्

pūrṇacandramukhaṃ rāmaṃ drakṣyasyadya salakṣmaṇam |
sthitamitraṃ hatāmitraṃ śacīvendraṃ sureśvaram

तामेवमुक्त्वा भ्राजन्तीं सीतां साक्षादिव श्रियम् ।
आजगाम महातेजा हनूमान् यत्र राघवः

tāmevamuktvā bhrājantīṃ sītāṃ sākṣādiva śriyam |
ājagāma mahātejā hanūmān yatra rāghavaḥ

सपदि हरिवरस्ततो हनूमान्
प्रतिवचनं जनकेश्वरात्मजायाः ।
कथितमकथयद् यथाक्रमेण
त्रिदशवरप्रतिमाय राघवाय

sapadi harivarastato hanūmān
prativacanaṃ janakeśvarātmajāyāḥ |
kathitamakathayad yathākrameṇa
tridaśavarapratimāya rāghavāya