Sarga 63: Shatrughna's consecration and Vishnu's arrow

एवमुक्तस्तु रामेण परां व्रीडामुपागमत् ।
शत्रुघ्नो वीर्यसम्पन्नो मन्दं मन्दमुवाच ह

evamuktastu rāmeṇa parāṃ vrīḍāmupāgamat |
śatrughno vīryasampanno mandaṃ mandamuvāca ha

अधर्मं विद्म काकुत्स्थ ह्यस्मिन्नर्थे नरेश्वर ।
कथं तिष्ठत्सु ज्येष्ठेषु कनीयानभिषिच्यते

adharmaṃ vidma kākutstha hyasminnarthe nareśvara |
kathaṃ tiṣṭhatsu jyeṣṭheṣu kanīyānabhiṣicyate

अवश्यं करणीयं च शासनं पुरुषर्षभ ।
तव चैव महाभाग शासनं दुरतिक्रमम्

avaśyaṃ karaṇīyaṃ ca śāsanaṃ puruṣarṣabha |
tava caiva mahābhāga śāsanaṃ duratikramam

त्वत्तो मया श्रुतं वीर श्रुतिभ्यश्च मया श्रुतम् ।
नोत्तरं हि मया वाच्यं मध्यमे प्रतिजानति

tvatto mayā śrutaṃ vīra śrutibhyaśca mayā śrutam |
nottaraṃ hi mayā vācyaṃ madhyame pratijānati

व्याहृतं दुर्वचो घोरं हन्तास्मि लवणं मृधे ।
तस्यैवं मे दुरुक्तस्य दुर्गतिः पुरुषर्षभ

vyāhṛtaṃ durvaco ghoraṃ hantāsmi lavaṇaṃ mṛdhe |
tasyaivaṃ me duruktasya durgatiḥ puruṣarṣabha

उत्तरं नहि वक्तव्यं ज्येष्ठेनाभिहिते पुनः ।
अधर्मसहितं चैव परलोकविवर्जितम्

uttaraṃ nahi vaktavyaṃ jyeṣṭhenābhihite punaḥ |
adharmasahitaṃ caiva paralokavivarjitam

सो ऽहं द्वितीयं काकुत्स्थ न वक्ष्यामि तवोत्तरम् ।
मा द्वितीयेन दण्डो वै निपतेन्मयि मानद

so 'haṃ dvitīyaṃ kākutstha na vakṣyāmi tavottaram |
mā dvitīyena daṇḍo vai nipatenmayi mānada

कामकारो ह्यहं राजंस्तवास्मि पुरुषर्षभ ।
अधर्मं जहि काकुत्स्थ मत्कृते रघुनन्दन

kāmakāro hyahaṃ rājaṃstavāsmi puruṣarṣabha |
adharmaṃ jahi kākutstha matkṛte raghunandana

एवमुक्ते तु शूरेण शत्रुघ्नेन महात्मना ।
उवाच रामः संहृष्टो भरतं लक्ष्मणं तथा

evamukte tu śūreṇa śatrughnena mahātmanā |
uvāca rāmaḥ saṃhṛṣṭo bharataṃ lakṣmaṇaṃ tathā

सम्भारानभिषेकस्य आनयध्वं समाहिताः ।
अद्यैव पुरुषव्याघ्रमभिषेक्ष्यामि राघवम्

sambhārānabhiṣekasya ānayadhvaṃ samāhitāḥ |
adyaiva puruṣavyāghramabhiṣekṣyāmi rāghavam

पुरोहितं च काकुत्स्थं नैगमानृत्विजस्तथा ।
मन्त्रिणश्चैव तान्सर्वानानयध्वं ममाज्ञया

purohitaṃ ca kākutsthaṃ naigamānṛtvijastathā |
mantriṇaścaiva tānsarvānānayadhvaṃ mamājñayā

राज्ञः शासनमाज्ञाय तथा ऽकुर्वन्महारथाः ।
अभिषेकसमारम्भं पुरस्कृत्य पुरोधसम् ।
प्रविष्टा राजभवनं राजानो ब्राह्मणास्तथा

rājñaḥ śāsanamājñāya tathā 'kurvanmahārathāḥ |
abhiṣekasamārambhaṃ puraskṛtya purodhasam |
praviṣṭā rājabhavanaṃ rājāno brāhmaṇāstathā

तथो ऽभिषेको ववृधे शत्रुघ्नस्य महात्मनः ।
सम्प्रहर्षकरः श्रीमान्राघवस्य पुरस्य च

tatho 'bhiṣeko vavṛdhe śatrughnasya mahātmanaḥ |
sampraharṣakaraḥ śrīmānrāghavasya purasya ca

अभिषिक्तस्तु शत्रुघ्नो बभौ चादित्यसन्निभः ।
अभिषिक्तः पुरा स्कन्दः सेन्द्रैरिव मरुद्गणैः

abhiṣiktastu śatrughno babhau cādityasannibhaḥ |
abhiṣiktaḥ purā skandaḥ sendrairiva marudgaṇaiḥ

अभिषिक्ते तु शत्रुघ्ने रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
पौराः प्रमुदिताश्चासन्ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः

abhiṣikte tu śatrughne rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
paurāḥ pramuditāścāsanbrāhmaṇāśca bahuśrutāḥ

कौसल्या च सुमित्रा च मङ्गलं केकयी तथा ।
चक्रुस्ता राजभवने याश्चान्या राजयोषितः

kausalyā ca sumitrā ca maṅgalaṃ kekayī tathā |
cakrustā rājabhavane yāścānyā rājayoṣitaḥ

ऋषयश्च महात्मानो यमुनातीरवासिनः ।
हतं लवणमाशंसुः शत्रुघ्नस्याभिषेचनात्

ṛṣayaśca mahātmāno yamunātīravāsinaḥ |
hataṃ lavaṇamāśaṃsuḥ śatrughnasyābhiṣecanāt

ततो ऽभिषिक्तं शत्रुघ्नमङ्कमारोप्य राघवः ।
उवाच मधुरां वाणीं तेजस्तस्याभिपूरयन्

tato 'bhiṣiktaṃ śatrughnamaṅkamāropya rāghavaḥ |
uvāca madhurāṃ vāṇīṃ tejastasyābhipūrayan

अयं शरस्त्वमोघस्ते दिव्यः परपुरञ्जयः ।
अनेन लवणं सौम्य हन्ता ऽसि रघुनन्दन

ayaṃ śarastvamoghaste divyaḥ parapurañjayaḥ |
anena lavaṇaṃ saumya hantā 'si raghunandana

सृष्टः शरो ऽयं काकुत्स्थ यदा शेते महार्णवे

sṛṣṭaḥ śaro 'yaṃ kākutstha yadā śete mahārṇave

स्वयम्भूरजितो देवो यन्नापश्यन्सुरासुराः ।
अदृश्यः सर्वभूतानां तेनायं तु शरोत्तमः

svayambhūrajito devo yannāpaśyansurāsurāḥ |
adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ tenāyaṃ tu śarottamaḥ

सृष्टः क्रोधाभिभूतेन विनाशार्थं दुरात्मनोः ।
मधुकैटभयोर्वीर विघाते वर्तमानयोः ।
स्रष्टुकामेन लोकांस्त्रींस्तौ चानेन हतौ युधि

sṛṣṭaḥ krodhābhibhūtena vināśārthaṃ durātmanoḥ |
madhukaiṭabhayorvīra vighāte vartamānayoḥ |
sraṣṭukāmena lokāṃstrīṃstau cānena hatau yudhi

तौ हत्वा जनभोगार्थं कैटभं तु मधुं तथा ।
अनेन शरमुख्येन ततो लोकांश्चकार सः

tau hatvā janabhogārthaṃ kaiṭabhaṃ tu madhuṃ tathā |
anena śaramukhyena tato lokāṃścakāra saḥ

नायं मया शरः पूर्वं रावणस्य वधार्थिना ।
मुक्तः शत्रुघ्न भूतानां महांस्त्रासो भवेदिति

nāyaṃ mayā śaraḥ pūrvaṃ rāvaṇasya vadhārthinā |
muktaḥ śatrughna bhūtānāṃ mahāṃstrāso bhavediti

यच्च तस्य महच्छूलं त्र्यम्बकेण महात्मना ।
दत्तं शत्रुविनाशाय मधोरायुधमुत्तमम्

yacca tasya mahacchūlaṃ tryambakeṇa mahātmanā |
dattaṃ śatruvināśāya madhorāyudhamuttamam

स तं निक्षिप्य भवने पूज्यमान पुनः पुनः ।
दिशः सर्वाः समासाद्य प्राप्नोत्याहारमुत्तमम्

sa taṃ nikṣipya bhavane pūjyamāna punaḥ punaḥ |
diśaḥ sarvāḥ samāsādya prāpnotyāhāramuttamam

यदा तु युद्धमाकाङ्क्षन् कश्चिदेनं समाह्वयेत् ।
तदा शूलं गहीत्वा तं भस्म रक्षः करोति हि

yadā tu yuddhamākāṅkṣan kaścidenaṃ samāhvayet |
tadā śūlaṃ gahītvā taṃ bhasma rakṣaḥ karoti hi

स त्वं पुरुषशार्दूल तमायुधविनाकृतम् ।
अप्रविष्टं पुरं पूर्वं द्वारि तिष्ठ धृतायुधः

sa tvaṃ puruṣaśārdūla tamāyudhavinākṛtam |
apraviṣṭaṃ puraṃ pūrvaṃ dvāri tiṣṭha dhṛtāyudhaḥ

अप्रविष्टं च भवनं युद्धाय पुरुषर्षभ ।
आह्वयेथा महाबाहो ततो हन्तासि राक्षसम्

apraviṣṭaṃ ca bhavanaṃ yuddhāya puruṣarṣabha |
āhvayethā mahābāho tato hantāsi rākṣasam

अन्यथा क्रियमाणे तु अवध्यः स भविष्यति ।
यदि त्वेवं कृते वीर विनाशमुपयास्यति

anyathā kriyamāṇe tu avadhyaḥ sa bhaviṣyati |
yadi tvevaṃ kṛte vīra vināśamupayāsyati

एतत्ते सर्वमाख्यातं शूलस्य च विपर्ययः ।
श्रीमतः शितिकण्ठस्य कृत्यं हि दुरतिक्रमम्

etatte sarvamākhyātaṃ śūlasya ca viparyayaḥ |
śrīmataḥ śitikaṇṭhasya kṛtyaṃ hi duratikramam