Sarga 61: Madhu's trident and Lavana's terror

एवं ब्रुवद्भिर्ऋषिभिः काकुत्स्थो वाक्यमब्रवीत् ।
किं कार्यं ब्रूत मुनयो भयं तावदपैतु वः

evaṃ bruvadbhirṛṣibhiḥ kākutstho vākyamabravīt |
kiṃ kāryaṃ brūta munayo bhayaṃ tāvadapaitu vaḥ

तथा ब्रुवति काकुत्स्थे भार्गवो वाक्यमब्रवीत् ।
भयानां शृणु यन्मूलं देशस्य च नरेश्वर

tathā bruvati kākutsthe bhārgavo vākyamabravīt |
bhayānāṃ śṛṇu yanmūlaṃ deśasya ca nareśvara

पूर्वं कृतयुगे राजन्दैतेयः सुमहाबलः ।
लोलापुत्रो ऽभवज्ज्येष्ठो मधुर्नाम महासुरः

pūrvaṃ kṛtayuge rājandaiteyaḥ sumahābalaḥ |
lolāputro 'bhavajjyeṣṭho madhurnāma mahāsuraḥ

ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च बुद्ध्या च परिनिष्ठितः ।
सुरैश्च परमोदारैः प्रीतिस्तस्यातुला ऽभवत्

brahmaṇyaśca śaraṇyaśca buddhyā ca pariniṣṭhitaḥ |
suraiśca paramodāraiḥ prītistasyātulā 'bhavat

स मधुर्वीर्यसम्पन्नो धर्मे च सुसमाहितः ।
बहुवर्षसहस्राणि रुद्रप्रीत्या ऽकरोत्तपः

sa madhurvīryasampanno dharme ca susamāhitaḥ |
bahuvarṣasahasrāṇi rudraprītyā 'karottapaḥ

रुद्रः प्रीतो ऽभवत्तस्मै वरं दातुं ययौ च सः ।
बहुमानाच्च रुद्रेण दत्तस्तस्याद्भुतो वरः

rudraḥ prīto 'bhavattasmai varaṃ dātuṃ yayau ca saḥ |
bahumānācca rudreṇa dattastasyādbhuto varaḥ

शूलं शूलाद्विनिष्कृष्य महावीर्यं महाप्रभम् ।
ददौ महात्मा सुप्रीतो वाक्यं चैतदुवाच ह

śūlaṃ śūlādviniṣkṛṣya mahāvīryaṃ mahāprabham |
dadau mahātmā suprīto vākyaṃ caitaduvāca ha

त्वयायमतुलो धर्मो मत्प्रसादकरः कृतः ।
प्रीत्या परमया युक्तो ददाम्यायुधमुत्तमम्

tvayāyamatulo dharmo matprasādakaraḥ kṛtaḥ |
prītyā paramayā yukto dadāmyāyudhamuttamam

यावत्सुरैश्च विप्रैश्च न विरुध्येर्महासुर ।
तावच्छूलं तवेदं स्यादन्यथा नाशमेप्यति

yāvatsuraiśca vipraiśca na virudhyermahāsura |
tāvacchūlaṃ tavedaṃ syādanyathā nāśamepyati

यश्च त्वामभियुञ्जीत युद्धाय विगतज्वरः ।
तं शूलो भस्मसात्कृत्वा पुनरेष्यति ते करम्

yaśca tvāmabhiyuñjīta yuddhāya vigatajvaraḥ |
taṃ śūlo bhasmasātkṛtvā punareṣyati te karam

एवं रुद्राद्वरं लब्ध्वा भूय एव महासुरः ।
प्रणिपत्य महादेवं वाक्यमेतदुवाच ह

evaṃ rudrādvaraṃ labdhvā bhūya eva mahāsuraḥ |
praṇipatya mahādevaṃ vākyametaduvāca ha

भगवन्मम वंशस्य शूलमेतदनुत्तमम् ।
भवेत्तु सततं देव सुराणामीश्वरो ह्यसि

bhagavanmama vaṃśasya śūlametadanuttamam |
bhavettu satataṃ deva surāṇāmīśvaro hyasi

तं ब्रुवाणं मधुं देवः सर्वभूतपतिः शिवः ।
प्रत्युवाच महातेजा नैतदेवं भविष्यति

taṃ bruvāṇaṃ madhuṃ devaḥ sarvabhūtapatiḥ śivaḥ |
pratyuvāca mahātejā naitadevaṃ bhaviṣyati

मा भूत्ते विफला वाणी मत्प्रसादकृता शुभा ।
भवतः पुत्रमेकं तु शूलमेतद्भजिष्यते

mā bhūtte viphalā vāṇī matprasādakṛtā śubhā |
bhavataḥ putramekaṃ tu śūlametadbhajiṣyate

यावत्करस्थः शूलो ऽयं भविष्यति सुतस्य ते ।
अवध्यः सर्वभूतानां शूलहस्तो भविष्यति

yāvatkarasthaḥ śūlo 'yaṃ bhaviṣyati sutasya te |
avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ śūlahasto bhaviṣyati

एवं मधुर्वरं लब्ध्वा देवात्सुमहदद्भुतम् ।
भवनं सो ऽसुरश्रेष्ठः कारयामास सुप्रभम्

evaṃ madhurvaraṃ labdhvā devātsumahadadbhutam |
bhavanaṃ so 'suraśreṣṭhaḥ kārayāmāsa suprabham

तस्य पत्नी महाभागा प्रिया कुम्भीनसीति या ।
विश्वावसोरपत्यं सा ह्यनलायां महाप्रभा

tasya patnī mahābhāgā priyā kumbhīnasīti yā |
viśvāvasorapatyaṃ sā hyanalāyāṃ mahāprabhā

तस्याः पुत्रो महावीर्यो लवणो नाम दारुणः ।
बाल्यात्प्रभृति दुष्टात्मा पापान्येव समाचरत्

tasyāḥ putro mahāvīryo lavaṇo nāma dāruṇaḥ |
bālyātprabhṛti duṣṭātmā pāpānyeva samācarat

तं पुत्रं दुर्विनीतं तु दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः ।
मधुः स शोकमापेदे न चैनं किञ्चिदब्रवीत्

taṃ putraṃ durvinītaṃ tu dṛṣṭvā krodhasamanvitaḥ |
madhuḥ sa śokamāpede na cainaṃ kiñcidabravīt

स विहाय त्विमं लोकं प्रविष्टो वरुणालयम् ।
शूलं निवेश्य लवणे वरं तस्मै न्यवेदयत्

sa vihāya tvimaṃ lokaṃ praviṣṭo varuṇālayam |
śūlaṃ niveśya lavaṇe varaṃ tasmai nyavedayat

स प्रभावेण शूलस्य दौरात्म्येनात्मनस्तथा ।
सन्तापयति लोकांस्त्रीन्विशेषेण च तापसान्

sa prabhāveṇa śūlasya daurātmyenātmanastathā |
santāpayati lokāṃstrīnviśeṣeṇa ca tāpasān

एवंप्रभावो लवणः शूलं चैव तथाविधम् ।
श्रुत्वा प्रमाणं काकुत्स्थ त्वं हि नः परमा गतिः

evaṃprabhāvo lavaṇaḥ śūlaṃ caiva tathāvidham |
śrutvā pramāṇaṃ kākutstha tvaṃ hi naḥ paramā gatiḥ

बहवः पार्थिवा राम भयार्तैर्ऋषिभिः पुरा ।
अभयं याचिता वीर त्रातारं न च विद्महे

bahavaḥ pārthivā rāma bhayārtairṛṣibhiḥ purā |
abhayaṃ yācitā vīra trātāraṃ na ca vidmahe

ते वयं रावणं श्रुत्वा हतं सबलवाहनम् ।
त्रातारं विद्महे तात नान्यं भुवि नराधिपम् ।
तत्परित्रातुमिच्छामो लवणाद्भयपीडितान्

te vayaṃ rāvaṇaṃ śrutvā hataṃ sabalavāhanam |
trātāraṃ vidmahe tāta nānyaṃ bhuvi narādhipam |
tatparitrātumicchāmo lavaṇādbhayapīḍitān

इति राम निवेदितं तु ते भयजं कारणमुत्थितं च यत् ।
विनिवारयितुं भवान्क्षमः कुरु तं काममहीनविक्रम

iti rāma niveditaṃ tu te bhayajaṃ kāraṇamutthitaṃ ca yat |
vinivārayituṃ bhavānkṣamaḥ kuru taṃ kāmamahīnavikrama