Sarga 30: Indrajit's boon and Ahalya's account

जिते महेन्द्रे ऽतिबले रावणस्य सुतेन वै ।
प्रजापतिं पुरस्कृत्य ययुर्लङ्कां सुरास्तदा

jite mahendre 'tibale rāvaṇasya sutena vai |
prajāpatiṃ puraskṛtya yayurlaṅkāṃ surāstadā

तत्र रावणमासाद्य पुत्रभ्रातृभिरावृतम् ।
अब्रवीद्गगने तिष्ठन्सामपूर्वं प्रजापतिः

tatra rāvaṇamāsādya putrabhrātṛbhirāvṛtam |
abravīdgagane tiṣṭhansāmapūrvaṃ prajāpatiḥ

वत्स रावण तुष्टो ऽस्मि पुत्रस्य तव संयुगे ।
अहो ऽस्य विक्रमौदार्यं तव तुल्यो ऽधिको ऽपि वा

vatsa rāvaṇa tuṣṭo 'smi putrasya tava saṃyuge |
aho 'sya vikramaudāryaṃ tava tulyo 'dhiko 'pi vā

जितं हि भवता सर्वं त्रैलोक्यं स्वेन तेजसा ।
कृता प्रतिज्ञा सफला प्रीतो ऽस्मि स्वसुतेन वै

jitaṃ hi bhavatā sarvaṃ trailokyaṃ svena tejasā |
kṛtā pratijñā saphalā prīto 'smi svasutena vai

अयं च पुत्रो ऽतिबलस्तव रावण वीर्यवान् ।
जगतीन्द्रजिदित्येव परिख्यातो भविष्यति

ayaṃ ca putro 'tibalastava rāvaṇa vīryavān |
jagatīndrajidityeva parikhyāto bhaviṣyati

बलवान्दुर्जयश्चैव भविष्यत्येव राक्षसः ।
यं समाश्रित्य ते राजन्स्थापितास्त्रिदशा वशे

balavāndurjayaścaiva bhaviṣyatyeva rākṣasaḥ |
yaṃ samāśritya te rājansthāpitāstridaśā vaśe

तन्मुच्यतां महाबाहो महेन्द्रः पाकशासनः ।
किञ्चास्य मोक्षणार्थाय प्रयच्छन्तु दिवौकसः

tanmucyatāṃ mahābāho mahendraḥ pākaśāsanaḥ |
kiñcāsya mokṣaṇārthāya prayacchantu divaukasaḥ

अथाब्रवीन्महातेजा इन्द्रजित्समितिञ्जयः ।
अमरत्वमहं देव वृणे यद्येष मुच्यते

athābravīnmahātejā indrajitsamitiñjayaḥ |
amaratvamahaṃ deva vṛṇe yadyeṣa mucyate

चतुष्पदां खेचराणामन्येषां वा महौजसाम् ।
वृक्षगुल्मक्षुपलतातृणोपलमहीभृताम्

catuṣpadāṃ khecarāṇāmanyeṣāṃ vā mahaujasām |
vṛkṣagulmakṣupalatātṛṇopalamahībhṛtām

सर्वे ऽपि जन्तवो ऽन्योन्यं भेतव्ये सति बिभ्यति ।
अतो ऽत्र लोके सर्वेषां सर्वस्माच्च भवेद्भयम्

sarve 'pi jantavo 'nyonyaṃ bhetavye sati bibhyati |
ato 'tra loke sarveṣāṃ sarvasmācca bhavedbhayam

ततो ऽब्रवीन्महातेजा मेघनादं प्रजापतिः ।
नास्ति सर्वामरत्वं हि कस्यचित्प्राणिनो भुवि ।
चतुष्पदः पक्षिणश्च भूतानां वा महौजसाम्

tato 'bravīnmahātejā meghanādaṃ prajāpatiḥ |
nāsti sarvāmaratvaṃ hi kasyacitprāṇino bhuvi |
catuṣpadaḥ pakṣiṇaśca bhūtānāṃ vā mahaujasām

श्रुत्वा पितामहेनोक्तमिन्द्रजित्प्रभुणाव्ययम् ्वं हि कस्यचित्प्राणिनो भुवि ।

śrutvā pitāmahenoktamindrajitprabhuṇāvyayam vaṃ hi kasyacitprāṇino bhuvi |

अथाब्रवीत्स तत्रस्थं मेघनादो महाबलः ।
श्रूयतां वा भवेत्सिद्धिः शतक्रतुविमोक्षणे

athābravītsa tatrasthaṃ meghanādo mahābalaḥ |
śrūyatāṃ vā bhavetsiddhiḥ śatakratuvimokṣaṇe

ममेष्टं नित्यशो हर्व्यैर्मन्त्रैः सम्पूज्य पावकम् ।
सङ्ग्राममवतर्त्तुं च शत्रुनिर्जयकाङ्क्षिणः

mameṣṭaṃ nityaśo harvyairmantraiḥ sampūjya pāvakam |
saṅgrāmamavatarttuṃ ca śatrunirjayakāṅkṣiṇaḥ

अश्वयुक्तो रथो मह्यमुत्तिष्ठेत्तु विभावसोः ।
तत्स्थस्यामरता स्यान्मे एष मे निश्चयो वरः

aśvayukto ratho mahyamuttiṣṭhettu vibhāvasoḥ |
tatsthasyāmaratā syānme eṣa me niścayo varaḥ

तस्मिन्यद्यसमाप्ते च जप्यहोमे विभावसौ ।
युध्येयं देव सङ्ग्रामे तदा मे स्याद्विनाशनम्

tasminyadyasamāpte ca japyahome vibhāvasau |
yudhyeyaṃ deva saṅgrāme tadā me syādvināśanam

सर्वो हि तपसा देव वृणोत्यमरतां पुमान् ।
विक्रमेण मया त्वेतदमरत्वं प्रवर्तितम्

sarvo hi tapasā deva vṛṇotyamaratāṃ pumān |
vikrameṇa mayā tvetadamaratvaṃ pravartitam

एवमस्त्विति तं चाह वाक्यं देवः पितामहः ।
मुक्तश्चेन्द्रजिता शक्रो गताश्च त्रिदिवं सुराः

evamastviti taṃ cāha vākyaṃ devaḥ pitāmahaḥ |
muktaścendrajitā śakro gatāśca tridivaṃ surāḥ

एतस्मिन्नन्तरे राम दीनो भ्रष्टाम्बरद्युतिः ।
इन्द्रश्चिन्तापरीतात्मा ध्यानतत्परतां गतः

etasminnantare rāma dīno bhraṣṭāmbaradyutiḥ |
indraścintāparītātmā dhyānatatparatāṃ gataḥ

तं तु दृष्ट्वा तथाभूतं प्राह देवः प्रजापतिः ।
शतक्रतो किमु पुरा करोति स्म सुदुष्कृतम्

taṃ tu dṛṣṭvā tathābhūtaṃ prāha devaḥ prajāpatiḥ |
śatakrato kimu purā karoti sma suduṣkṛtam

अमरेन्द्र मया बह्व्यः प्रजाः सृष्टास्तथा प्रभो ।
एकवर्णाः समाभाषा एकरूपाश्च सर्वशः

amarendra mayā bahvyaḥ prajāḥ sṛṣṭāstathā prabho |
ekavarṇāḥ samābhāṣā ekarūpāśca sarvaśaḥ

तासां नास्ति विशेषो हि दर्शने लक्षणे ऽपि वा ।
ततो ऽहमेकाग्रमनास्ताः प्रजाः परिचिन्तयम्

tāsāṃ nāsti viśeṣo hi darśane lakṣaṇe 'pi vā |
tato 'hamekāgramanāstāḥ prajāḥ paricintayam

सो ऽहं तासां विशेषार्थं स्त्रियमेकां विनिर्ममे ।
यद्यत्प्रजानां प्रत्यङ्गं विशिष्टं तत्तदुद्धृतम्

so 'haṃ tāsāṃ viśeṣārthaṃ striyamekāṃ vinirmame |
yadyatprajānāṃ pratyaṅgaṃ viśiṣṭaṃ tattaduddhṛtam

ततो मया रूपगुणैरहल्या स्त्री विनिर्मिता ।
हलं नामेह वैरूपं हल्यं तत्प्रभवं भवेत्

tato mayā rūpaguṇairahalyā strī vinirmitā |
halaṃ nāmeha vairūpaṃ halyaṃ tatprabhavaṃ bhavet

यस्मान्न विद्यते हल्यं तेनाहल्येति विश्रुता ।
अहल्येति मया शक्र तस्या नाम प्रवर्तितम्

yasmānna vidyate halyaṃ tenāhalyeti viśrutā |
ahalyeti mayā śakra tasyā nāma pravartitam

निर्मितायां च देवेन्द्र तस्यां नार्यां सुरर्षभ ।
भविष्यतीति कस्यैषा मम चिन्ता ततो ऽभवत्

nirmitāyāṃ ca devendra tasyāṃ nāryāṃ surarṣabha |
bhaviṣyatīti kasyaiṣā mama cintā tato 'bhavat

त्वं तु शक्र तदा नारीं जानीषे मनसा प्रभो ।
स्थानाधिकतया पत्नी ममैषेति पुरन्दर

tvaṃ tu śakra tadā nārīṃ jānīṣe manasā prabho |
sthānādhikatayā patnī mamaiṣeti purandara

सा मया न्यासभूता तु गौतमस्य महात्मनः ।
न्यस्ता बहूनि वर्षाणि तेन निर्यातिता च ह

sā mayā nyāsabhūtā tu gautamasya mahātmanaḥ |
nyastā bahūni varṣāṇi tena niryātitā ca ha

ततस्तस्य परिज्ञाय महास्थैर्यं महामुनेः ।
ज्ञात्वा तपसि सिद्धिं च पत्न्यर्थं स्पर्शिता तदा

tatastasya parijñāya mahāsthairyaṃ mahāmuneḥ |
jñātvā tapasi siddhiṃ ca patnyarthaṃ sparśitā tadā

सङ्क्रुद्धस्त्वं हि धर्मात्मन् गत्वा तस्याश्रमं मुनेः ।
दृष्टवांश्च तदा तां स्त्रीं दीप्तामग्निशिखामिव

saṅkruddhastvaṃ hi dharmātman gatvā tasyāśramaṃ muneḥ |
dṛṣṭavāṃśca tadā tāṃ strīṃ dīptāmagniśikhāmiva

सा त्वया धर्षिता शक्र कामार्तेन समन्युना ।
दृष्टस्त्वं च तदा तेन ह्याश्रमे परमर्षिणा

sā tvayā dharṣitā śakra kāmārtena samanyunā |
dṛṣṭastvaṃ ca tadā tena hyāśrame paramarṣiṇā

ततः क्रुद्धेन तेना ऽसि शप्तः परमतेजसा ।
गतो ऽसि येन देवेन्द्र दशाभागविपर्ययम्

tataḥ kruddhena tenā 'si śaptaḥ paramatejasā |
gato 'si yena devendra daśābhāgaviparyayam

यस्मान्मे धर्षिता पत्नी त्वया वासव निर्भयम् ।
तस्मात्त्वं समरे राजञ्छत्रुहस्तं गमिष्यसि

yasmānme dharṣitā patnī tvayā vāsava nirbhayam |
tasmāttvaṃ samare rājañchatruhastaṃ gamiṣyasi

अयं तु भावो दुर्बुद्धे यस्त्वयेह प्रवर्तितः ।
मानुषेष्वपि लोकेषु भविष्यति न संशयः

ayaṃ tu bhāvo durbuddhe yastvayeha pravartitaḥ |
mānuṣeṣvapi lokeṣu bhaviṣyati na saṃśayaḥ

तत्रार्धं तस्य यः कर्ता त्वय्यर्धं निपतिष्यति ।
न च ते स्थावरं स्थानं भविष्यति न संशयः

tatrārdhaṃ tasya yaḥ kartā tvayyardhaṃ nipatiṣyati |
na ca te sthāvaraṃ sthānaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

यश्च यश्च सुरेन्द्रः स्याद्ध्रुवः स न भविष्यति ।
एष शापो मया मुक्त इत्यसौ त्वां तदा ऽब्रवीत्

yaśca yaśca surendraḥ syāddhruvaḥ sa na bhaviṣyati |
eṣa śāpo mayā mukta ityasau tvāṃ tadā 'bravīt

तां तु भार्यां स निर्भर्त्स्य सो ऽब्रवीत्सुमहातपाः ।
दुर्विनीते विनिध्वंस ममाश्रमसमीपतः

tāṃ tu bhāryāṃ sa nirbhartsya so 'bravītsumahātapāḥ |
durvinīte vinidhvaṃsa mamāśramasamīpataḥ

रूपयौवनसम्पन्ना यस्मात्त्वमनवस्थिता ।
तस्माद्रूपवती लोके न त्वमेका भविष्यति

rūpayauvanasampannā yasmāttvamanavasthitā |
tasmādrūpavatī loke na tvamekā bhaviṣyati

रूपं च ते प्रजाः सर्वा गमिष्यन्ति न संशयः ।
यत्तदेकं समाश्रित्य विभ्रमो ऽयमुपस्थितः

rūpaṃ ca te prajāḥ sarvā gamiṣyanti na saṃśayaḥ |
yattadekaṃ samāśritya vibhramo 'yamupasthitaḥ

तदाप्रभृति भूयिष्ठं प्रजा रूपसमन्विताः ।
सा तं प्रसादयामास महर्षिं गौतमं तदा

tadāprabhṛti bhūyiṣṭhaṃ prajā rūpasamanvitāḥ |
sā taṃ prasādayāmāsa maharṣiṃ gautamaṃ tadā

अज्ञानाद्धर्षिता विप्र त्वद्रूपेण दिवौकसा ।
न कामकाराद्विप्रर्षे प्रसादं कर्तुमर्हसि

ajñānāddharṣitā vipra tvadrūpeṇa divaukasā |
na kāmakārādviprarṣe prasādaṃ kartumarhasi

अहल्यया त्वेवमुक्तः प्रत्युवाच स गौतमः ।
उत्पत्स्यति महातेजा इक्ष्वाकूणां महारथः

ahalyayā tvevamuktaḥ pratyuvāca sa gautamaḥ |
utpatsyati mahātejā ikṣvākūṇāṃ mahārathaḥ

रामो नाम श्रुतो लोके वनं चाप्युपयास्यति ।
ब्राह्मणार्थे महाबाहुर्विष्णुर्मानुषविग्रहः ।
तं द्रक्ष्यसि यदा भद्रे ततः पूता भविष्यसि

rāmo nāma śruto loke vanaṃ cāpyupayāsyati |
brāhmaṇārthe mahābāhurviṣṇurmānuṣavigrahaḥ |
taṃ drakṣyasi yadā bhadre tataḥ pūtā bhaviṣyasi

स हि पावयितुं शक्तस्त्वया यद्दुष्कृतं कृतम् ।
तस्यातिथ्यं च कृत्वा वै मत्समीपं गमिष्यसि

sa hi pāvayituṃ śaktastvayā yadduṣkṛtaṃ kṛtam |
tasyātithyaṃ ca kṛtvā vai matsamīpaṃ gamiṣyasi

वत्स्यसि त्वं मया सार्धं तदा हि वरवर्णिनि ।
एवमुक्त्वा स विप्रर्षिराजगाम स्वमाश्रमम्

vatsyasi tvaṃ mayā sārdhaṃ tadā hi varavarṇini |
evamuktvā sa viprarṣirājagāma svamāśramam

तपश्चाचार सुमहत्सा पत्नी ब्रह्मवादिनः ।
शापोत्सर्गाद्धि तस्येदं मुनेः सर्वमुपस्थितम्

tapaścācāra sumahatsā patnī brahmavādinaḥ |
śāpotsargāddhi tasyedaṃ muneḥ sarvamupasthitam

तत्स्मर त्वं महाबाहो दुष्कृतं यत्त्वया कृतम् ।
तेन त्वं ग्रहणं शत्रोर्यातो नान्येन वासव

tatsmara tvaṃ mahābāho duṣkṛtaṃ yattvayā kṛtam |
tena tvaṃ grahaṇaṃ śatroryāto nānyena vāsava

शीघ्रं वै यज यज्ञं त्वं वैष्णवं सुसमाहितः ।
पावितस्तेन यज्ञेन यास्यसे त्रिदिवं ततः

śīghraṃ vai yaja yajñaṃ tvaṃ vaiṣṇavaṃ susamāhitaḥ |
pāvitastena yajñena yāsyase tridivaṃ tataḥ

पुत्रश्च तव देवेन्द्र न विनष्टो महारणे ।
नीतः सन्निहितश्चैव आर्यकेण महोदधौ

putraśca tava devendra na vinaṣṭo mahāraṇe |
nītaḥ sannihitaścaiva āryakeṇa mahodadhau

एतच्छ्रुत्वा महेन्द्रस्तु यज्ञमिष्ट्वा च वैष्णवम् ।
पुनस्त्रिदिवमाक्रामदन्वशासच्च देवराट्

etacchrutvā mahendrastu yajñamiṣṭvā ca vaiṣṇavam |
punastridivamākrāmadanvaśāsacca devarāṭ

एतदिन्द्रजितो नाम बलं यत्कीर्तितं मया ।
निर्जितस्तेन देवेन्द्रः प्राणिनो ऽन्ये तु किं पुनः

etadindrajito nāma balaṃ yatkīrtitaṃ mayā |
nirjitastena devendraḥ prāṇino 'nye tu kiṃ punaḥ

आश्चर्यमिति रामश्च लक्ष्मणश्चाब्रवीत्तदा ।
अगस्त्यवचनं श्रुत्वा वानरा राक्षसास्तदा

āścaryamiti rāmaśca lakṣmaṇaścābravīttadā |
agastyavacanaṃ śrutvā vānarā rākṣasāstadā

विभीषणस्तु रामस्य पार्श्वस्थो वाक्यमब्रवीत् ।
आश्चर्यं स्मारितो ऽस्म्यद्य यत्तद्दृष्टं पुरातनम्

vibhīṣaṇastu rāmasya pārśvastho vākyamabravīt |
āścaryaṃ smārito 'smyadya yattaddṛṣṭaṃ purātanam

अगस्त्यं त्वब्रवीद्रामः सत्यमेतच्छ्रुतं च मे

agastyaṃ tvabravīdrāmaḥ satyametacchrutaṃ ca me

एवं राम समुद्भूतो रावणो लोककण्टकः ।
सपुत्रो येन सङ्ग्रामे जितः शक्रः सुरेश्वरः

evaṃ rāma samudbhūto rāvaṇo lokakaṇṭakaḥ |
saputro yena saṅgrāme jitaḥ śakraḥ sureśvaraḥ