Sarga 101: Bharata conquers the gandharvas; Takshashila founded

श्रुत्वा सेनापतिं प्राप्तं भरतं केकयाधिपः ।
युधाजिद्गार्ग्यसहितं परां प्रीतिमुपागमत्

śrutvā senāpatiṃ prāptaṃ bharataṃ kekayādhipaḥ |
yudhājidgārgyasahitaṃ parāṃ prītimupāgamat

स निर्ययौ जनौघेन महता केकयाधिपः ।
त्वरमाणो ऽभिचक्राम गन्धर्वान्कामरूपिणः

sa niryayau janaughena mahatā kekayādhipaḥ |
tvaramāṇo 'bhicakrāma gandharvānkāmarūpiṇaḥ

भरतश्च युधाजिच्च समेतौ लघुविक्रमैः ।
गन्धर्वनगरं प्राप्तौ सबलौ सपदानुगौ

bharataśca yudhājicca sametau laghuvikramaiḥ |
gandharvanagaraṃ prāptau sabalau sapadānugau

श्रुत्वा तु भरतं प्राप्तं गन्धर्वास्ते समागताः ।
योद्धुकामा महावीर्या व्यनदन् वै समन्ततः

śrutvā tu bharataṃ prāptaṃ gandharvāste samāgatāḥ |
yoddhukāmā mahāvīryā vyanadan vai samantataḥ

ततः समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
सप्तरात्रं महाभीमं न चान्यतरयोर्जयः

tataḥ samabhavadyuddhaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam |
saptarātraṃ mahābhīmaṃ na cānyatarayorjayaḥ

खड्गशक्तिधनुर्ग्राहा नद्यः शोणितसंस्रवाः ।
नृकलेवरवाहिन्यः प्रवृत्ताः सर्वतोदिशम्

khaḍgaśaktidhanurgrāhā nadyaḥ śoṇitasaṃsravāḥ |
nṛkalevaravāhinyaḥ pravṛttāḥ sarvatodiśam

ततो रामानुजः क्रुद्धः कालस्यास्त्रं सुदारुणम् ।
संवर्तं नाम भरतो गन्धर्वेष्वभ्यचोदयत्

tato rāmānujaḥ kruddhaḥ kālasyāstraṃ sudāruṇam |
saṃvartaṃ nāma bharato gandharveṣvabhyacodayat

ते बद्धाः कालपाशेन संवर्तेन विदारिताः ।
क्षणेनाभिहतास्तेन तिस्रः कोट्यो महात्मनाम्

te baddhāḥ kālapāśena saṃvartena vidāritāḥ |
kṣaṇenābhihatāstena tisraḥ koṭyo mahātmanām

तं घातं घोरसङ्काशं न स्मरन्ति दिवौकसः ।
निमेषान्तरमात्रेण तादृशानां महात्मनाम्

taṃ ghātaṃ ghorasaṅkāśaṃ na smaranti divaukasaḥ |
nimeṣāntaramātreṇa tādṛśānāṃ mahātmanām

हतेषु तेषु सर्वेषु भरतः केकयीसुतः ।
निवेशयामास तदा समृद्धे द्वे पुरोत्तमे

hateṣu teṣu sarveṣu bharataḥ kekayīsutaḥ |
niveśayāmāsa tadā samṛddhe dve purottame

तक्षं तक्षशिलायां तु पुष्कलं पुष्कलावते । तक्ष-पुष्कलोपरि टिप्पणी
गन्धर्वदेशे रुचिरे गान्धारविषये च सः

takṣaṃ takṣaśilāyāṃ tu puṣkalaṃ puṣkalāvate | takṣa-puṣkalopari ṭippaṇī
gandharvadeśe rucire gāndhāraviṣaye ca saḥ

धनरत्नौघसङ्कीर्णे काननैरुपशोभिते ।
अन्योन्यसङ्घर्षकृते स्पर्धया गुणविस्तरैः

dhanaratnaughasaṅkīrṇe kānanairupaśobhite |
anyonyasaṅgharṣakṛte spardhayā guṇavistaraiḥ

उभे सुरुचिरप्रख्ये व्यवहारैरकिल्बिषैः ।
उद्यानयानसम्पूर्णे सुविभक्तान्तरापणे

ubhe suruciraprakhye vyavahārairakilbiṣaiḥ |
udyānayānasampūrṇe suvibhaktāntarāpaṇe

उभे पुरवरे रम्ये विस्तरैरुपशोभिते ।
गृहमुख्यैः सुरुचिरैर्विमानसमवर्णिभिः

ubhe puravare ramye vistarairupaśobhite |
gṛhamukhyaiḥ surucirairvimānasamavarṇibhiḥ

शोभिते शोभनीयैश्च देवायतनविस्तरैः ।
तालैस्तमालैस्तिलकैर्वकुलैरुपशोभिते

śobhite śobhanīyaiśca devāyatanavistaraiḥ |
tālaistamālaistilakairvakulairupaśobhite

निवेश्य पञ्चभिर्वर्षैर्भरतो राघवानुजः ।
पुनरायान्महाबाहुरयोध्यां केकयीसुतः

niveśya pañcabhirvarṣairbharato rāghavānujaḥ |
punarāyānmahābāhurayodhyāṃ kekayīsutaḥ

सो ऽभिवाद्य महात्मानं साक्षाद्धर्ममिवापरम् ।
राघवं भरतः श्रीमान्ब्रह्माणमिव वासवः

so 'bhivādya mahātmānaṃ sākṣāddharmamivāparam |
rāghavaṃ bharataḥ śrīmānbrahmāṇamiva vāsavaḥ

शशंस च यथावृत्तं गन्धर्ववधमुत्तमम् ।
निवेशनं च देशस्य श्रुत्वा प्रीतो ऽस्य राघवः

śaśaṃsa ca yathāvṛttaṃ gandharvavadhamuttamam |
niveśanaṃ ca deśasya śrutvā prīto 'sya rāghavaḥ