Sarga 24: The rakshasis threaten Sita

ततः सीतां समस्तास्ता राक्षस्यो विकृताननाः ।
परुषं परुषानर्हामूचुस्तद्वाक्यमप्रियम्

tataḥ sītāṃ samastāstā rākṣasyo vikṛtānanāḥ |
paruṣaṃ paruṣānarhāmūcustadvākyamapriyam

किं त्वमन्तःपुरे सीते सर्वभूतमनोरमे ।
महार्हशयनोपेते न वासमनुमन्यसे

kiṃ tvamantaḥpure sīte sarvabhūtamanorame |
mahārhaśayanopete na vāsamanumanyase

मानुषी मानुषस्यैव भार्यात्वं बहु मन्यसे ।
प्रत्याहर मनो रामान्नैवं जातु भविष्यति

mānuṣī mānuṣasyaiva bhāryātvaṃ bahu manyase |
pratyāhara mano rāmānnaivaṃ jātu bhaviṣyati

त्रैलोक्यवसुभोक्तारं रावणं राक्षसेश्वरम् ।
भर्तारमुपसंगम्य विहरस्व यथासुखम्

trailokyavasubhoktāraṃ rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram |
bhartāramupasaṃgamya viharasva yathāsukham

मानुषी मानुषं तं तु राममिच्छसि शोभने ।
राज्याद् भ्रष्टमसिद्धार्थं विक्लवन्तमनिन्दिते

mānuṣī mānuṣaṃ taṃ tu rāmamicchasi śobhane |
rājyād bhraṣṭamasiddhārthaṃ viklavantamanindite

राक्षसीनां वचः श्रुत्वा सीता पद्मनिभेक्षणा ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत्

rākṣasīnāṃ vacaḥ śrutvā sītā padmanibhekṣaṇā |
netrābhyāmaśrupūrṇābhyāmidaṃ vacanamabravīt

यदिदं लोकविद्विष्टमुदाहरत संगताः ।
नैतन्मनसि वाक्यं मे किल्बिषं प्रतितिष्ठति

yadidaṃ lokavidviṣṭamudāharata saṃgatāḥ |
naitanmanasi vākyaṃ me kilbiṣaṃ pratitiṣṭhati

न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति ।
कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः

na mānuṣī rākṣasasya bhāryā bhavitumarhati |
kāmaṃ khādata māṃ sarvā na kariṣyāmi vo vacaḥ

दीनो वा राज्यहीनो वा यो मे भर्ता स मे गुरुः ।
तं नित्यमनुरक्तास्मि यथा सूर्यं सुवर्चला

dīno vā rājyahīno vā yo me bhartā sa me guruḥ |
taṃ nityamanuraktāsmi yathā sūryaṃ suvarcalā

यथा शची महाभागा शक्रं समुपतिष्ठति ।
अरुन्धती वसिष्ठं च रोहिणी शशिनं यथा

yathā śacī mahābhāgā śakraṃ samupatiṣṭhati |
arundhatī vasiṣṭhaṃ ca rohiṇī śaśinaṃ yathā

लोपामुद्रा यथागस्त्यं सुकन्या च्यवनं यथा ।
सावित्री सत्यवन्तं च कपिलं श्रीमती यथा

lopāmudrā yathāgastyaṃ sukanyā cyavanaṃ yathā |
sāvitrī satyavantaṃ ca kapilaṃ śrīmatī yathā

सौदासं मदयन्तीव केशिनी सगरं यथा ।
नैषधं दमयन्तीव भैमी पतिमनुव्रता

saudāsaṃ madayantīva keśinī sagaraṃ yathā |
naiṣadhaṃ damayantīva bhaimī patimanuvratā

तथाहमिक्ष्वाकुवरं रामं पतिमनुव्रता ।
सीताया वचनं श्रुत्वा राक्षस्यः क्रोधमूर्च्छिताः ।
भर्त्सयन्ति स्म परुषैर्वाक्यै रावणचोदिताः

tathāhamikṣvākuvaraṃ rāmaṃ patimanuvratā |
sītāyā vacanaṃ śrutvā rākṣasyaḥ krodhamūrcchitāḥ |
bhartsayanti sma paruṣairvākyai rāvaṇacoditāḥ

अवलीनः स निर्वाक्यो हनुमान् शिंशपाद्रुमे ।
सीतां संतर्जयन्तीस्ता राक्षसीरशृणोत् कपिः

avalīnaḥ sa nirvākyo hanumān śiṃśapādrume |
sītāṃ saṃtarjayantīstā rākṣasīraśṛṇot kapiḥ

तामभिक्रम्य संरब्धा वेपमानां समन्ततः ।
भृशं संलिलिहुर्दीप्तान् प्रलम्बान् दशनच्छदान्

tāmabhikramya saṃrabdhā vepamānāṃ samantataḥ |
bhṛśaṃ saṃlilihurdīptān pralambān daśanacchadān

ऊचुश्च परमक्रुद्धाः प्रगृह्याशु परश्वधान् ।
नेयमर्हति भर्तारं रावणं राक्षसाधिपम्

ūcuśca paramakruddhāḥ pragṛhyāśu paraśvadhān |
neyamarhati bhartāraṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam

सा भर्त्स्यमाना भीमाभी राक्षसीभिर्वरांगना ।
सा बाष्पमपमार्जन्ती शिंशपां तामुपागमत्

sā bhartsyamānā bhīmābhī rākṣasībhirvarāṃganā |
sā bāṣpamapamārjantī śiṃśapāṃ tāmupāgamat

ततस्तां शिंशपां सीता राक्षसीभिः समावृता ।
अभिगम्य विशालाक्षी तस्थौ शोकपरिप्लुता

tatastāṃ śiṃśapāṃ sītā rākṣasībhiḥ samāvṛtā |
abhigamya viśālākṣī tasthau śokapariplutā

तां कृशां दीनवदनां मलिनाम्बरवासिनीम् ।
भर्त्सयाञ्चक्रिरे भीमा राक्षस्यस्ताः समन्ततः

tāṃ kṛśāṃ dīnavadanāṃ malināmbaravāsinīm |
bhartsayāñcakrire bhīmā rākṣasyastāḥ samantataḥ

ततस्तु विनता नाम राक्षसी भीमदर्शना ।
अब्रवीत् कुपिताकारा कराला निर्णतोदरी

tatastu vinatā nāma rākṣasī bhīmadarśanā |
abravīt kupitākārā karālā nirṇatodarī

सीते पर्याप्तमेतावद् भर्तुः स्नेहः प्रदर्शितः ।
सर्वत्रातिकृतं भद्रे व्यसनायोपकल्पते

sīte paryāptametāvad bhartuḥ snehaḥ pradarśitaḥ |
sarvatrātikṛtaṃ bhadre vyasanāyopakalpate

परितुष्टास्मि भद्रं ते मानुषस्ते कृतो विधिः ।
ममापि तु वचः पथ्यं ब्रुवन्त्याः कुरु मैथिलि

parituṣṭāsmi bhadraṃ te mānuṣaste kṛto vidhiḥ |
mamāpi tu vacaḥ pathyaṃ bruvantyāḥ kuru maithili

रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम् ।
विक्रान्तमापतन्तं च सुरेशमिव वासवम्

rāvaṇaṃ bhaja bhartāraṃ bhartāraṃ sarvarakṣasām |
vikrāntamāpatantaṃ ca sureśamiva vāsavam

दक्षिणं त्यागशीलं च सर्वस्य प्रियवादिनम् ।
मानुषं कृपणं रामं त्यक्त्वा रावणमाश्रय

dakṣiṇaṃ tyāgaśīlaṃ ca sarvasya priyavādinam |
mānuṣaṃ kṛpaṇaṃ rāmaṃ tyaktvā rāvaṇamāśraya

दिव्यांगरागा वैदेहि दिव्याभरणभूषिता ।
अद्यप्रभृति लोकानां सर्वेषामीश्वरी भव

divyāṃgarāgā vaidehi divyābharaṇabhūṣitā |
adyaprabhṛti lokānāṃ sarveṣāmīśvarī bhava

अग्नेः स्वाहा यथा देवी शची वेन्द्रस्य शोभने ।
किं ते रामेण वैदेहि कृपणेन गतायुषा

agneḥ svāhā yathā devī śacī vendrasya śobhane |
kiṃ te rāmeṇa vaidehi kṛpaṇena gatāyuṣā

एतदुक्तं च मे वाक्यं यदि त्वं न करिष्यसि ।
अस्मिन् मुहूर्ते सर्वास्त्वां भक्षयिष्यामहे वयम्

etaduktaṃ ca me vākyaṃ yadi tvaṃ na kariṣyasi |
asmin muhūrte sarvāstvāṃ bhakṣayiṣyāmahe vayam

अन्या तु विकटा नाम लम्बमानपयोधरा ।
अब्रवीत् कुपिता सीतां मुष्टिमुद्यम्य तर्जती

anyā tu vikaṭā nāma lambamānapayodharā |
abravīt kupitā sītāṃ muṣṭimudyamya tarjatī

बहून्यप्रतिरूपाणि वचनानि सुदुर्मते ।
अनुक्रोशान्मृदुत्वाच्च सोढानि तव मैथिलि

bahūnyapratirūpāṇi vacanāni sudurmate |
anukrośānmṛdutvācca soḍhāni tava maithili

न च नः कुरुषे वाक्यं हितं कालपुरस्कृतम् ।
आनीतासि समुद्रस्य पारमन्यैर्दुरासदम्

na ca naḥ kuruṣe vākyaṃ hitaṃ kālapuraskṛtam |
ānītāsi samudrasya pāramanyairdurāsadam

रावणान्तःपुरे घोरे प्रविष्टा चासि मैथिलि ।
रावणस्य गृहे रुद्धा अस्माभिस्त्वभिरक्षिता

rāvaṇāntaḥpure ghore praviṣṭā cāsi maithili |
rāvaṇasya gṛhe ruddhā asmābhistvabhirakṣitā

न त्वां शक्तः परित्रातुमपि साक्षात् पुरंदरः ।
कुरुष्व हितवादिन्या वचनं मम मैथिलि

na tvāṃ śaktaḥ paritrātumapi sākṣāt puraṃdaraḥ |
kuruṣva hitavādinyā vacanaṃ mama maithili

अलमश्रुनिपातेन त्यज शोकमनर्थकम् ।
भज प्रीतिं प्रहर्षं च त्यजन्ती नित्यदैन्यताम्

alamaśrunipātena tyaja śokamanarthakam |
bhaja prītiṃ praharṣaṃ ca tyajantī nityadainyatām

सीते राक्षसराजेन परिक्रीड यथासुखम् ।
जानीमहे यथा भीरु स्त्रीणां यौवनमध्रुवम्

sīte rākṣasarājena parikrīḍa yathāsukham |
jānīmahe yathā bhīru strīṇāṃ yauvanamadhruvam

यावन्न ते व्यतिक्रामेत् तावत् सुखमवाप्नुहि ।
उद्यानानि च रम्याणि पर्वतोपवनानि च

yāvanna te vyatikrāmet tāvat sukhamavāpnuhi |
udyānāni ca ramyāṇi parvatopavanāni ca

सह राक्षसराजेन चर त्वं मदिरेक्षणे ।
स्त्रीसहस्राणि ते देवि वशे स्थास्यन्ति सुन्दरि

saha rākṣasarājena cara tvaṃ madirekṣaṇe |
strīsahasrāṇi te devi vaśe sthāsyanti sundari

रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम् ।
उत्पाट्य वा ते हृदयं भक्षयिष्यामि मैथिलि

rāvaṇaṃ bhaja bhartāraṃ bhartāraṃ sarvarakṣasām |
utpāṭya vā te hṛdayaṃ bhakṣayiṣyāmi maithili

यदि मे व्याहृतं वाक्यं न यथावत् करिष्यसि ।
ततश्चण्डोदरी नाम राक्षसी क्रूरदर्शना

yadi me vyāhṛtaṃ vākyaṃ na yathāvat kariṣyasi |
tataścaṇḍodarī nāma rākṣasī krūradarśanā

भ्रामयन्ती महच्छूलमिदं वचनमब्रवीत् ।
इमां हरिणशावाक्षीं त्रासोत्कम्पपयोधराम्

bhrāmayantī mahacchūlamidaṃ vacanamabravīt |
imāṃ hariṇaśāvākṣīṃ trāsotkampapayodharām

रावणेन हृतां दृष्ट्वा दौर्हृदो मे महानयम् ।
यकृत्प्लीहं महत् क्रोडं हृदयं च सबन्धनम्

rāvaṇena hṛtāṃ dṛṣṭvā daurhṛdo me mahānayam |
yakṛtplīhaṃ mahat kroḍaṃ hṛdayaṃ ca sabandhanam

गात्राण्यपि तथा शीर्षं खादेयमिति मे मतिः ।
ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत्

gātrāṇyapi tathā śīrṣaṃ khādeyamiti me matiḥ |
tatastu praghasā nāma rākṣasī vākyamabravīt

कण्ठमस्या नृशंसायाः पीडयामः किमास्यते ।
निवेद्यतां ततो राज्ञे मानुषी सा मृतेति ह

kaṇṭhamasyā nṛśaṃsāyāḥ pīḍayāmaḥ kimāsyate |
nivedyatāṃ tato rājñe mānuṣī sā mṛteti ha

नात्र कश्चन संदेहः खादतेति स वक्ष्यति ।
ततस्त्वजामुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत्

nātra kaścana saṃdehaḥ khādateti sa vakṣyati |
tatastvajāmukhī nāma rākṣasī vākyamabravīt

विशस्येमां ततः सर्वान् समान् कुरुत पिण्डकान् ।
विभजाम ततः सर्वा विवादो मे न रोचते

viśasyemāṃ tataḥ sarvān samān kuruta piṇḍakān |
vibhajāma tataḥ sarvā vivādo me na rocate

पेयमानीयतां क्षिप्रं माल्यं च विविधं बहु ।
ततः शूर्पणखा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत्

peyamānīyatāṃ kṣipraṃ mālyaṃ ca vividhaṃ bahu |
tataḥ śūrpaṇakhā nāma rākṣasī vākyamabravīt

अजामुख्या यदुक्तं वै तदेव मम रोचते ।
सुरा चानीयतां क्षिप्रं सर्वशोकविनाशिनी

ajāmukhyā yaduktaṃ vai tadeva mama rocate |
surā cānīyatāṃ kṣipraṃ sarvaśokavināśinī

मानुषं मांसमास्वाद्य नृत्यामोऽथ निकुम्भिलाम् ।
एवं निर्भर्त्स्यमाना सा सीता सुरसुतोपमा ।
राक्षसीभिर्विरूपाभिर्धैर्यमुत्सृज्य रोदिति

mānuṣaṃ māṃsamāsvādya nṛtyāmo'tha nikumbhilām |
evaṃ nirbhartsyamānā sā sītā surasutopamā |
rākṣasībhirvirūpābhirdhairyamutsṛjya roditi