Sarga 12: Seven salas pierced; the first fight

एतच्च वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य सुभाषितम् ।
प्रत्ययार्थं महातेजा रामो जग्राह कार्मुकम्

etacca vacanaṃ śrutvā sugrīvasya subhāṣitam |
pratyayārthaṃ mahātejā rāmo jagrāha kārmukam

स गृहीत्वा धनुर्घोरं शरमेकं च मानदः ।
सालमुद्दिश्य चिक्षेप पूरयन् स रवैर्दिशः

sa gṛhītvā dhanurghoraṃ śaramekaṃ ca mānadaḥ |
sālamuddiśya cikṣepa pūrayan sa ravairdiśaḥ

स विसृष्टो बलवता बाणः स्वर्णपरिष्कृतः ।
भित्त्वा सालान् गिरिप्रस्थं सप्तं भूमिं विवेश ह

sa visṛṣṭo balavatā bāṇaḥ svarṇapariṣkṛtaḥ |
bhittvā sālān giriprasthaṃ saptaṃ bhūmiṃ viveśa ha

सायकस्तु मुहूर्तेन सालान् भित्त्वा महाजवः ।
निष्पत्य च पुनस्तूणं तमेव प्रविवेश ह

sāyakastu muhūrtena sālān bhittvā mahājavaḥ |
niṣpatya ca punastūṇaṃ tameva praviveśa ha

तान् दृष्ट्वा सप्त निर्भिन्नान् सालान् वानरपुङ्गवः ।
रामस्य शरवेगेन विस्मयं परमं गतः

tān dṛṣṭvā sapta nirbhinnān sālān vānarapuṅgavaḥ |
rāmasya śaravegena vismayaṃ paramaṃ gataḥ

स मूर्ध्ना न्यपतद् भूमौ प्रलम्बीकृतभूषणः ।
सुग्रीवः परमप्रीतो राघवाय कृताञ्जलिः

sa mūrdhnā nyapatad bhūmau pralambīkṛtabhūṣaṇaḥ |
sugrīvaḥ paramaprīto rāghavāya kṛtāñjaliḥ

इदं चोवाच धर्मज्ञं कर्मणा तेन हर्षितः ।
रामं सर्वास्त्रविदुषां श्रेष्ठं शूरमवस्थितम्

idaṃ covāca dharmajñaṃ karmaṇā tena harṣitaḥ |
rāmaṃ sarvāstraviduṣāṃ śreṣṭhaṃ śūramavasthitam

सेन्द्रानपि सुरान् सर्वांस्त्वं बाणैः पुरुषर्षभ ।
समर्थः समरे हन्तुं किं पुनर्वालिनं प्रभो

sendrānapi surān sarvāṃstvaṃ bāṇaiḥ puruṣarṣabha |
samarthaḥ samare hantuṃ kiṃ punarvālinaṃ prabho

येन सप्त महासाला गिरिर्भूमिश्च दारिताः ।
बाणेनैकेन काकुत्स्थ स्थाता ते को रणाग्रतः

yena sapta mahāsālā girirbhūmiśca dāritāḥ |
bāṇenaikena kākutstha sthātā te ko raṇāgrataḥ

अद्य मे विगतः शोकः प्रीतिरद्य परा मम ।
सुहृदं त्वां समासाद्य महेन्द्रवरुणोपमम्

adya me vigataḥ śokaḥ prītiradya parā mama |
suhṛdaṃ tvāṃ samāsādya mahendravaruṇopamam

तमद्यैव प्रियार्थं मे वैरिणं भ्रातृरूपिणम् ।
वालिनं जहि काकुत्स्थ मया बद्धोऽयमञ्जलिः

tamadyaiva priyārthaṃ me vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam |
vālinaṃ jahi kākutstha mayā baddho'yamañjaliḥ

ततो रामः परिष्वज्य सुग्रीवं प्रियदर्शनम् ।
प्रत्युवाच महाप्राज्ञो लक्ष्मणानुगतं वचः

tato rāmaḥ pariṣvajya sugrīvaṃ priyadarśanam |
pratyuvāca mahāprājño lakṣmaṇānugataṃ vacaḥ

अस्माद्गच्छाम किष्किन्धां क्षिप्रं गच्छ त्वमग्रतः ।
गत्वा चाह्वय सुग्रीव वालिनं भ्रातृगन्धिनम्

asmādgacchāma kiṣkindhāṃ kṣipraṃ gaccha tvamagrataḥ |
gatvā cāhvaya sugrīva vālinaṃ bhrātṛgandhinam

सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालिनः पुरीम् ।
वृक्षैरात्मानमावृत्य ह्यतिष्ठन् गहने वने

sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm |
vṛkṣairātmānamāvṛtya hyatiṣṭhan gahane vane

सुग्रीवोऽप्यनदद् घोरं वालिनो ह्वानकारणात् ।
गाढं परिहितो वेगान्नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम्

sugrīvo'pyanadad ghoraṃ vālino hvānakāraṇāt |
gāḍhaṃ parihito vegānnādairbhindannivāmbaram

तं श्रुत्वा निनदं भ्रातुः क्रुद्धो वाली महाबलः ।
निष्पपात सुसंरब्धो भास्करोऽस्ततटादिव

taṃ śrutvā ninadaṃ bhrātuḥ kruddho vālī mahābalaḥ |
niṣpapāta susaṃrabdho bhāskaro'stataṭādiva

ततः सुतुमुलं युद्धं वालिसुग्रीवयोरभूत् ।
गगने ग्रहयोर्घोरं बुधाङ्गारकयोरिव

tataḥ sutumulaṃ yuddhaṃ vālisugrīvayorabhūt |
gagane grahayorghoraṃ budhāṅgārakayoriva

तलैरशनिकल्पैश्च वज्रकल्पैश्च मुष्टिभिः ।
जघ्नतुः समरेऽन्योन्यं भ्रातरौ क्रोधमूर्च्छितौ

talairaśanikalpaiśca vajrakalpaiśca muṣṭibhiḥ |
jaghnatuḥ samare'nyonyaṃ bhrātarau krodhamūrcchitau

ततो रामो धनुष्पाणिस्तावुभौ समुदैक्षत ।
अन्योन्यसदृशौ वीरावुभौ देवाविवाश्विनौ

tato rāmo dhanuṣpāṇistāvubhau samudaikṣata |
anyonyasadṛśau vīrāvubhau devāvivāśvinau

यन्नावगच्छत् सुग्रीवं वालिनं वापि राघवः ।
ततो न कृतवान् बुद्धिं मोक्तुमन्तकरं शरम्

yannāvagacchat sugrīvaṃ vālinaṃ vāpi rāghavaḥ |
tato na kṛtavān buddhiṃ moktumantakaraṃ śaram

एतस्मिन्नन्तरे भग्नः सुग्रीवस्तेन वालिना ।
अपश्यन् राघवं नाथमृष्यमूकं प्रदुद्रुवे

etasminnantare bhagnaḥ sugrīvastena vālinā |
apaśyan rāghavaṃ nāthamṛṣyamūkaṃ pradudruve

क्लान्तो रुधिरसिक्ताङ्गः प्रहारैर्जर्जरीकृतः ।
वालिनाभिद्रुतः क्रोधात् प्रविवेश महावनम्

klānto rudhirasiktāṅgaḥ prahārairjarjarīkṛtaḥ |
vālinābhidrutaḥ krodhāt praviveśa mahāvanam

तं प्रविष्टं वनं दृष्ट्वा वाली शापभयात् ततः ।
मुक्तो ह्यसि त्वमित्युक्त्वा स निवृत्तो महाबलः

taṃ praviṣṭaṃ vanaṃ dṛṣṭvā vālī śāpabhayāt tataḥ |
mukto hyasi tvamityuktvā sa nivṛtto mahābalaḥ

राघवोऽपि सह भ्रात्रा सह चैव हनूमता ।
तदेव वनमागच्छत् सुग्रीवो यत्र वानरः

rāghavo'pi saha bhrātrā saha caiva hanūmatā |
tadeva vanamāgacchat sugrīvo yatra vānaraḥ

तं समीक्ष्यागतं रामं सुग्रीवः सहलक्ष्मणम् ।
ह्रीमान् दीनमुवाचेदं वसुधामवलोकयन्

taṃ samīkṣyāgataṃ rāmaṃ sugrīvaḥ sahalakṣmaṇam |
hrīmān dīnamuvācedaṃ vasudhāmavalokayan

आह्वयस्वेति मामुक्त्वा दर्शयित्वा च विक्रमम् ।
वैरिणा घातयित्वा च किमिदानीं त्वया कृतम्

āhvayasveti māmuktvā darśayitvā ca vikramam |
vairiṇā ghātayitvā ca kimidānīṃ tvayā kṛtam

तामेव वेलां वक्तव्यं त्वया राघव तत्त्वतः ।
वालिनं न निहन्मीति ततो नाहमितो व्रजे

tāmeva velāṃ vaktavyaṃ tvayā rāghava tattvataḥ |
vālinaṃ na nihanmīti tato nāhamito vraje

तस्य चैवं ब्रुवाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ।
करुणं दीनया वाचा राघवः पुनरब्रवीत्

tasya caivaṃ bruvāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ |
karuṇaṃ dīnayā vācā rāghavaḥ punarabravīt

सुग्रीव श्रूयतां तात क्रोधश्च व्यपनीयताम् ।
कारणं येन बाणोऽयं स मया न विसर्जितः

sugrīva śrūyatāṃ tāta krodhaśca vyapanīyatām |
kāraṇaṃ yena bāṇo'yaṃ sa mayā na visarjitaḥ

अलंकारेण वेषेण प्रमाणेन गतेन च ।
त्वं च सुग्रीव वाली च सदृशौ स्थः परस्परम्

alaṃkāreṇa veṣeṇa pramāṇena gatena ca |
tvaṃ ca sugrīva vālī ca sadṛśau sthaḥ parasparam

स्वरेण वर्चसा चैव प्रेक्षितेन च वानर ।
विक्रमेण च वाक्यैश्च व्यक्तिं वां नोपलक्षये

svareṇa varcasā caiva prekṣitena ca vānara |
vikrameṇa ca vākyaiśca vyaktiṃ vāṃ nopalakṣaye

ततोऽहं रूपसादृश्यान्मोहितो वानरोत्तम ।
नोत्सृजामि महावेगं शरं शत्रुनिबर्हणम्

tato'haṃ rūpasādṛśyānmohito vānarottama |
notsṛjāmi mahāvegaṃ śaraṃ śatrunibarhaṇam

जीवितान्तकरं घोरं सादृश्यात् तु विशङ्कितः ।
मूलघातो न नौ स्याद्धि द्वयोरिति कृतो मया

jīvitāntakaraṃ ghoraṃ sādṛśyāt tu viśaṅkitaḥ |
mūlaghāto na nau syāddhi dvayoriti kṛto mayā

त्वयि वीर विपन्ने हि अज्ञानाल्लाघवान्मया ।
मौढ्यं च मम बाल्यं च ख्यापितं स्यात् कपीश्वर

tvayi vīra vipanne hi ajñānāllāghavānmayā |
mauḍhyaṃ ca mama bālyaṃ ca khyāpitaṃ syāt kapīśvara

दत्ताभयवधो नाम पातकं महदद्भुतम् ।
अहं च लक्ष्मणश्चैव सीता च वरवर्णिनी

dattābhayavadho nāma pātakaṃ mahadadbhutam |
ahaṃ ca lakṣmaṇaścaiva sītā ca varavarṇinī

त्वदधीना वयं सर्वे वनेऽस्मिन् शरणं भवान् ।
तस्माद् युध्यस्व भूयस्त्वं मा माशङ्कीश्च वानर

tvadadhīnā vayaṃ sarve vane'smin śaraṇaṃ bhavān |
tasmād yudhyasva bhūyastvaṃ mā māśaṅkīśca vānara

एतन्मुहूर्ते तु मया पश्य वालिनमाहवे ।
निरस्तमिषुणैकेन चेष्टमानं महीतले

etanmuhūrte tu mayā paśya vālinamāhave |
nirastamiṣuṇaikena ceṣṭamānaṃ mahītale

अभिज्ञानं कुरुष्व त्वमात्मनो वानरेश्वर ।
येन त्वामभिजानीयां द्वन्द्वयुद्धमुपागतम्

abhijñānaṃ kuruṣva tvamātmano vānareśvara |
yena tvāmabhijānīyāṃ dvandvayuddhamupāgatam

गजपुष्पीमिमां फुल्लामुत्पाट्य शुभलक्षणाम् ।
कुरु लक्ष्मण कण्ठेऽस्य सुग्रीवस्य महात्मनः

gajapuṣpīmimāṃ phullāmutpāṭya śubhalakṣaṇām |
kuru lakṣmaṇa kaṇṭhe'sya sugrīvasya mahātmanaḥ

ततो गिरितटे जातामुत्पाट्य कुसुमायुताम् ।
लक्ष्मणो गजपुष्पीं तां तस्य कण्ठे व्यसर्जयत्

tato giritaṭe jātāmutpāṭya kusumāyutām |
lakṣmaṇo gajapuṣpīṃ tāṃ tasya kaṇṭhe vyasarjayat

स तया शुशुभे श्रीमाँल्लतया कण्ठसक्तया ।
मालयेव बलाकानां ससंध्य इव तोयदः

sa tayā śuśubhe śrīmām̐llatayā kaṇṭhasaktayā |
mālayeva balākānāṃ sasaṃdhya iva toyadaḥ

विभ्राजमानो वपुषा रामवाक्यसमाहितः ।
जगाम सह रामेण किष्किन्धां पुनराप सः

vibhrājamāno vapuṣā rāmavākyasamāhitaḥ |
jagāma saha rāmeṇa kiṣkindhāṃ punarāpa saḥ