Sarga 73: The marriage of Sita and Shri Rama

यस्मिंस्तु दिवसे राजा चक्रे गोदानमुत्तमम् ।
तस्मिंस्तु दिवसे वीरो युधाजित् समुपेयिवान्

yasmiṃstu divase rājā cakre godānamuttamam |
tasmiṃstu divase vīro yudhājit samupeyivān

पुत्रः केकयराजस्य साक्षाद्भरतमातुलः ।
दृष्ट्वा पृष्ट्वा च कुशलं राजानमिदमब्रवीत्

putraḥ kekayarājasya sākṣādbharatamātulaḥ |
dṛṣṭvā pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rājānamidamabravīt

केकयाधिपती राजा स्नेहात् कुशलमब्रवीत् ।
येषां कुशलकामोऽसि तेषां सम्प्रत्यनामयम्

kekayādhipatī rājā snehāt kuśalamabravīt |
yeṣāṃ kuśalakāmo'si teṣāṃ sampratyanāmayam

स्वस्रीयं मम राजेन्द्र द्रष्टुकामो महीपतिः ।
तदर्थमुपयातोऽहमयोध्यां रघुनन्दन

svasrīyaṃ mama rājendra draṣṭukāmo mahīpatiḥ |
tadarthamupayāto'hamayodhyāṃ raghunandana

श्रुत्वा त्वहमयोध्यायां विवाहार्थं तवात्मजान् ।
मिथिलामुपयातांस्तु त्वया सह महीपते

śrutvā tvahamayodhyāyāṃ vivāhārthaṃ tavātmajān |
mithilāmupayātāṃstu tvayā saha mahīpate

त्वरयाभ्युपयातोऽहं द्रष्टुकामः स्वसुः सुतम् ।
अथ राजा दशरथः प्रियातिथिमुपस्थितम्

tvarayābhyupayāto'haṃ draṣṭukāmaḥ svasuḥ sutam |
atha rājā daśarathaḥ priyātithimupasthitam

दृष्ट्वा परमसत्कारैः पूजनार्हमपूजयत् ।
ततस्तामुषितो रात्रिं सह पुत्रैर्महात्मभिः

dṛṣṭvā paramasatkāraiḥ pūjanārhamapūjayat |
tatastāmuṣito rātriṃ saha putrairmahātmabhiḥ

प्रभाते पुनरुत्थाय कृत्वा कर्माणि तत्त्ववित् ।
ऋषींस्तदा पुरस्कृत्य यज्ञवाटमुपागमत्

prabhāte punarutthāya kṛtvā karmāṇi tattvavit |
ṛṣīṃstadā puraskṛtya yajñavāṭamupāgamat

युक्ते मुहूर्ते विजये सर्वाभरणभूषितैः ।
भ्रातृभिः सहितो रामः कृतकौतुकमंगलः

yukte muhūrte vijaye sarvābharaṇabhūṣitaiḥ |
bhrātṛbhiḥ sahito rāmaḥ kṛtakautukamaṃgalaḥ

वसिष्ठं पुरतः कृत्वा महर्षीनपरानपि ।
वसिष्ठो भगवानेत्य वैदेहमिदमब्रवीत्

vasiṣṭhaṃ purataḥ kṛtvā maharṣīnaparānapi |
vasiṣṭho bhagavānetya vaidehamidamabravīt

राजा दशरथो राजन् कृतकौतुकमंगलैः ।
पुत्रैर्नरवरश्रेष्ठो दातारमभिकाङ्क्षते

rājā daśaratho rājan kṛtakautukamaṃgalaiḥ |
putrairnaravaraśreṣṭho dātāramabhikāṅkṣate

दातृप्रतिग्रहीतृभ्यां सर्वार्थाः सम्भवन्ति हि ।
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व कृत्वा वैवाह्यमुत्तमम्

dātṛpratigrahītṛbhyāṃ sarvārthāḥ sambhavanti hi |
svadharmaṃ pratipadyasva kṛtvā vaivāhyamuttamam

इत्युक्तः परमोदारो वसिष्ठेन महात्मना ।
प्रत्युवाच महातेजा वाक्यं परमधर्मवित्

ityuktaḥ paramodāro vasiṣṭhena mahātmanā |
pratyuvāca mahātejā vākyaṃ paramadharmavit

कः स्थितः प्रतिहारो मे कस्याज्ञां सम्प्रतीक्षते ।
स्वगृहे को विचारोऽस्ति यथा राज्यमिदं तव

kaḥ sthitaḥ pratihāro me kasyājñāṃ sampratīkṣate |
svagṛhe ko vicāro'sti yathā rājyamidaṃ tava

कृतकौतुकसर्वस्वा वेदिमूलमुपागताः ।
मम कन्या मुनिश्रेष्ठ दीप्ता बह्नेरिवार्चिषः

kṛtakautukasarvasvā vedimūlamupāgatāḥ |
mama kanyā muniśreṣṭha dīptā bahnerivārciṣaḥ

सद्योऽहं त्वत्प्रतीक्षोऽस्मि वेद्यामस्यां प्रतिष्ठितः ।
अविघ्नं क्रियतां सर्वं किमर्थं हि विलम्ब्यते

sadyo'haṃ tvatpratīkṣo'smi vedyāmasyāṃ pratiṣṭhitaḥ |
avighnaṃ kriyatāṃ sarvaṃ kimarthaṃ hi vilambyate

तद् वाक्यं जनकेनोक्तं श्रुत्वा दशरथस्तदा ।
प्रवेशयामास सुतान् सर्वानृषिगणानपि

tad vākyaṃ janakenoktaṃ śrutvā daśarathastadā |
praveśayāmāsa sutān sarvānṛṣigaṇānapi

ततो राजा विदेहानां वसिष्ठमिदमब्रवीत् ।
कारयस्व ऋषे सर्वामृषिभिः सह धार्मिक

tato rājā videhānāṃ vasiṣṭhamidamabravīt |
kārayasva ṛṣe sarvāmṛṣibhiḥ saha dhārmika

रामस्य लोकरामस्य क्रियां वैवाहिकीं प्रभो ।
तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषिः

rāmasya lokarāmasya kriyāṃ vaivāhikīṃ prabho |
tathetyuktvā tu janakaṃ vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ

विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम् ।
प्रपामध्ये तु विधिवद् वेदिं कृत्वा महातपाः

viśvāmitraṃ puraskṛtya śatānandaṃ ca dhārmikam |
prapāmadhye tu vidhivad vediṃ kṛtvā mahātapāḥ

अलंचकार तां वेदिं गन्धपुष्पैः समन्ततः ।
सुवर्णपालिकाभिश्च चित्रकुम्भैश्च साङ्कुरैः

alaṃcakāra tāṃ vediṃ gandhapuṣpaiḥ samantataḥ |
suvarṇapālikābhiśca citrakumbhaiśca sāṅkuraiḥ

अङ्कुराढ्यैः शरावैश्च धूपपात्रैः सधूपकैः ।
शङ्खपात्रैः स्रुवैः स्रग्भिः पात्रैरर्घ्यादिपूजितैः

aṅkurāḍhyaiḥ śarāvaiśca dhūpapātraiḥ sadhūpakaiḥ |
śaṅkhapātraiḥ sruvaiḥ sragbhiḥ pātrairarghyādipūjitaiḥ

लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरपि संस्कृतैः ।
दर्भैः समैः समास्तीर्य विधिवन्मन्त्रपूर्वकम्

lājapūrṇaiśca pātrībhirakṣatairapi saṃskṛtaiḥ |
darbhaiḥ samaiḥ samāstīrya vidhivanmantrapūrvakam

अग्निमाधाय तं वेद्यां विधिमन्त्रपुरस्कृतम् ।
जुहावाग्नौ महातेजा वसिष्ठो मुनिपुंगवः

agnimādhāya taṃ vedyāṃ vidhimantrapuraskṛtam |
juhāvāgnau mahātejā vasiṣṭho munipuṃgavaḥ

ततः सीतां समानीय सर्वाभरणभूषिताम् ।
समक्षमग्नेः संस्थाप्य राघवाभिमुखे तदा

tataḥ sītāṃ samānīya sarvābharaṇabhūṣitām |
samakṣamagneḥ saṃsthāpya rāghavābhimukhe tadā

अब्रवीज्जनको राजा कौसल्यानन्दवर्धनम् ।
इयं सीता मम सुता सहधर्मचरी तव

abravījjanako rājā kausalyānandavardhanam |
iyaṃ sītā mama sutā sahadharmacarī tava

प्रतीच्छ चैनां भद्रं ते पाणिं गृह्णीष्व पाणिना ।
पतिव्रता महाभागा छायेवानुगता सदा

pratīccha caināṃ bhadraṃ te pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā |
pativratā mahābhāgā chāyevānugatā sadā

इत्युक्त्वा प्राक्षिपद् राजा मन्त्रपूतं जलं तदा ।
साधुसाध्विति देवानामृषीणां वदतां तदा

ityuktvā prākṣipad rājā mantrapūtaṃ jalaṃ tadā |
sādhusādhviti devānāmṛṣīṇāṃ vadatāṃ tadā

देवदुन्दुभिनिर्घोषः पुष्पवर्षो महानभूत् ।
एवं दत्त्वा सुतां सीतां मन्त्रोदकपुरस्कृताम्

devadundubhinirghoṣaḥ puṣpavarṣo mahānabhūt |
evaṃ dattvā sutāṃ sītāṃ mantrodakapuraskṛtām

अब्रवीज्जनको राजा हर्षेणाभिपरिप्लुतः ।
लक्ष्मणागच्छ भद्रं ते ऊर्मिलामुद्यतां मया

abravījjanako rājā harṣeṇābhipariplutaḥ |
lakṣmaṇāgaccha bhadraṃ te ūrmilāmudyatāṃ mayā

प्रतीच्छ पाणिं गृह्णीष्व मा भूत् कालस्य पर्ययः ।
तमेवमुक्त्वा जनको भरतं चाभ्यभाषत

pratīccha pāṇiṃ gṛhṇīṣva mā bhūt kālasya paryayaḥ |
tamevamuktvā janako bharataṃ cābhyabhāṣata

गृहाण पाणिं माण्डव्याः पाणिना रघुनन्दन ।
शत्रुघ्नं चापि धर्मात्मा अब्रवीन्मिथिलेश्वरः

gṛhāṇa pāṇiṃ māṇḍavyāḥ pāṇinā raghunandana |
śatrughnaṃ cāpi dharmātmā abravīnmithileśvaraḥ

श्रुतकीर्तेर्महाबाहो पाणिं गृह्णीष्व पाणिना ।
सर्वे भवन्तः सौम्याश्च सर्वे सुचरितव्रताः

śrutakīrtermahābāho pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā |
sarve bhavantaḥ saumyāśca sarve sucaritavratāḥ

पत्नीभिः सन्तु काकुत्स्था मा भूत् कालस्य पर्ययः ।
जनकस्य वचः श्रुत्वा पाणीन् पाणिभिरस्पृशन्

patnībhiḥ santu kākutsthā mā bhūt kālasya paryayaḥ |
janakasya vacaḥ śrutvā pāṇīn pāṇibhiraspṛśan

चत्वारस्ते चतसॄणां वसिष्ठस्य मते स्थिताः ।
अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा वेदिं राजानमेव च

catvāraste catasṝṇāṃ vasiṣṭhasya mate sthitāḥ |
agniṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā vediṃ rājānameva ca

ऋषींश्चापि महात्मानः सहभार्या रघूद्वहाः ।
यथोक्तेन ततश्चक्रुर्विवाहं विधिपूर्वकम्

ṛṣīṃścāpi mahātmānaḥ sahabhāryā raghūdvahāḥ |
yathoktena tataścakrurvivāhaṃ vidhipūrvakam

पुष्पवृष्टिर्महत्यासीदन्तरिक्षात् सुभास्वरा ।
दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषैर्गीतवादित्रनिःस्वनैः

puṣpavṛṣṭirmahatyāsīdantarikṣāt subhāsvarā |
divyadundubhinirghoṣairgītavāditraniḥsvanaiḥ

ननृतुश्चाप्सरःसङ्घा गन्धर्वाश्च जगुः कलम् ।
विवाहे रघुमुख्यानां तदद्भुतमदृश्यत

nanṛtuścāpsaraḥsaṅghā gandharvāśca jaguḥ kalam |
vivāhe raghumukhyānāṃ tadadbhutamadṛśyata

ईदृशे वर्तमाने तु तूर्योद्घुष्टनिनादिते ।
त्रिरग्निं ते परिक्रम्य ऊहुर्भार्या महौजसः

īdṛśe vartamāne tu tūryodghuṣṭaninādite |
triragniṃ te parikramya ūhurbhāryā mahaujasaḥ

अथोपकार्यं जग्मुस्ते सभार्या रघुनन्दनाः ।
राजाप्यनुययौ पश्यन् सर्षिसङ्घः सबान्धवः

athopakāryaṃ jagmuste sabhāryā raghunandanāḥ |
rājāpyanuyayau paśyan sarṣisaṅghaḥ sabāndhavaḥ