Sarga 57: Trishanku is refused by Vasishtha

ततः संतप्तहृदयः स्मरन्निग्रहमात्मनः ।
विनिःश्वस्य विनिःश्वस्य कृतवैरो महात्मना

tataḥ saṃtaptahṛdayaḥ smarannigrahamātmanaḥ |
viniḥśvasya viniḥśvasya kṛtavairo mahātmanā

स दक्षिणां दिशं गत्वा महिष्या सह राघव ।
तताप परमं घोरं विश्वामित्रो महातपाः

sa dakṣiṇāṃ diśaṃ gatvā mahiṣyā saha rāghava |
tatāpa paramaṃ ghoraṃ viśvāmitro mahātapāḥ

फलमूलाशनो दान्तश्चचार परमं तपः ।
अथास्य जज्ञिरे पुत्राः सत्यधर्मपरायणाः

phalamūlāśano dāntaścacāra paramaṃ tapaḥ |
athāsya jajñire putrāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ

हविष्पन्दो मधुष्पन्दो दृढनेत्रो महारथः ।
पूर्णे वर्षसहस्रे तु ब्रह्मा लोकपितामहः

haviṣpando madhuṣpando dṛḍhanetro mahārathaḥ |
pūrṇe varṣasahasre tu brahmā lokapitāmahaḥ

अब्रवीन्मधुरं वाक्यं विश्वामित्रं तपोधनम् ।
जिता राजर्षिलोकास्ते तपसा कुशिकात्मज

abravīnmadhuraṃ vākyaṃ viśvāmitraṃ tapodhanam |
jitā rājarṣilokāste tapasā kuśikātmaja

अनेन तपसा त्वां हि राजर्षिरिति विद्महे ।
एवमुक्त्वा महातेजा जगाम सह दैवतैः

anena tapasā tvāṃ hi rājarṣiriti vidmahe |
evamuktvā mahātejā jagāma saha daivataiḥ

त्रिविष्टपं ब्रह्मलोकं लोकानां परमेश्वरः ।
विश्वामित्रोऽपि तच्छ्रुत्वा ह्रिया किंचिदवाङ्मुखः

triviṣṭapaṃ brahmalokaṃ lokānāṃ parameśvaraḥ |
viśvāmitro'pi tacchrutvā hriyā kiṃcidavāṅmukhaḥ

दुःखेन महताविष्टः समन्युरिदमब्रवीत् ।
तपश्च सुमहत् तप्तं राजर्षिरिति मां विदुः

duḥkhena mahatāviṣṭaḥ samanyuridamabravīt |
tapaśca sumahat taptaṃ rājarṣiriti māṃ viduḥ

देवाः सर्षिगणाः सर्वे नास्ति मन्ये तपः फलम् ।
एवं निश्चित्य मनसा भूय एव महातपाः

devāḥ sarṣigaṇāḥ sarve nāsti manye tapaḥ phalam |
evaṃ niścitya manasā bhūya eva mahātapāḥ

तपश्चचार धर्मात्मा काकुत्स्थ परमात्मवान् ।
एतस्मिन्नेव काले तु सत्यवादी जितेन्द्रियः

tapaścacāra dharmātmā kākutstha paramātmavān |
etasminneva kāle tu satyavādī jitendriyaḥ

त्रिशङ्कुरिति विख्यात इक्ष्वाकुकुलवर्धनः ।
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना यजेयमिति राघव

triśaṅkuriti vikhyāta ikṣvākukulavardhanaḥ |
tasya buddhiḥ samutpannā yajeyamiti rāghava

गच्छेयं स्वशरीरेण देवतानां परां गतिम् ।
वसिष्ठं स समाहूय कथयामास चिन्तितम्

gaccheyaṃ svaśarīreṇa devatānāṃ parāṃ gatim |
vasiṣṭhaṃ sa samāhūya kathayāmāsa cintitam

अशक्यमिति चाप्युक्तो वसिष्ठेन महात्मना ।
प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन स ययौ दक्षिणां दिशम्

aśakyamiti cāpyukto vasiṣṭhena mahātmanā |
pratyākhyāto vasiṣṭhena sa yayau dakṣiṇāṃ diśam

ततस्तत्कर्मसिद्ध्यर्थं पुत्रांस्तस्य गतो नृपः ।
वासिष्ठा दीर्घतपसस्तपो यत्र हि तेपिरे

tatastatkarmasiddhyarthaṃ putrāṃstasya gato nṛpaḥ |
vāsiṣṭhā dīrghatapasastapo yatra hi tepire

त्रिशङ्कुस्तु महातेजाः शतं परमभास्वरम् ।
वसिष्ठपुत्रान् ददृशे तप्यमानान् मनस्विनः

triśaṅkustu mahātejāḥ śataṃ paramabhāsvaram |
vasiṣṭhaputrān dadṛśe tapyamānān manasvinaḥ

सोऽभिगम्य महात्मानः सर्वानेव गुरोः सुतान् ।
अभिवाद्यानुपूर्वेण ह्रिया किंचिदवाङ्मुखः

so'bhigamya mahātmānaḥ sarvāneva guroḥ sutān |
abhivādyānupūrveṇa hriyā kiṃcidavāṅmukhaḥ

अब्रवीत् स महात्मानः सर्वानेव कृताञ्जलिः ।
शरणं वः प्रपन्नोऽहं शरण्यान् शरणं गतः

abravīt sa mahātmānaḥ sarvāneva kṛtāñjaliḥ |
śaraṇaṃ vaḥ prapanno'haṃ śaraṇyān śaraṇaṃ gataḥ

प्रत्याख्यातो हि भद्रं वो वसिष्ठेन महात्मना ।
यष्टुकामो महायज्ञं तदनुज्ञातुमर्हथ

pratyākhyāto hi bhadraṃ vo vasiṣṭhena mahātmanā |
yaṣṭukāmo mahāyajñaṃ tadanujñātumarhatha

गुरुपुत्रानहं सर्वान् नमस्कृत्य प्रसादये ।
शिरसा प्रणतो याचे ब्राह्मणांस्तपसि स्थितान्

guruputrānahaṃ sarvān namaskṛtya prasādaye |
śirasā praṇato yāce brāhmaṇāṃstapasi sthitān

ते मां भवन्तः सिद्ध्यर्थं याजयन्तु समाहिताः ।
सशरीरो यथाहं वै देवलोकमवाप्नुयाम्

te māṃ bhavantaḥ siddhyarthaṃ yājayantu samāhitāḥ |
saśarīro yathāhaṃ vai devalokamavāpnuyām

प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन गतिमन्यां तपोधनाः ।
गुरुपुत्रानृते सर्वान् नाहं पश्यामि कांचन

pratyākhyāto vasiṣṭhena gatimanyāṃ tapodhanāḥ |
guruputrānṛte sarvān nāhaṃ paśyāmi kāṃcana

इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां पुरोधाः परमा गतिः ।
तस्मादनन्तरं सर्वे भवन्तो दैवतं मम

ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ purodhāḥ paramā gatiḥ |
tasmādanantaraṃ sarve bhavanto daivataṃ mama