Sarga 15: Lakshmana builds the hut at Panchavati

ततः पंचवटीम् गत्वा नाना व्याल मृगायुताम् ।
उवाच भ्रातरम् रामो लक्ष्मणम् दीप्त तेजसम्

tataḥ paṃcavaṭīm gatvā nānā vyāla mṛgāyutām |
uvāca bhrātaram rāmo lakṣmaṇam dīpta tejasam

आगताः स्म यथा उद्दिष्टम् यम् देशम् मुनिः अब्रवीत् ।
अयम् पंचवटी देशः सौम्य पुष्पित काननः

āgatāḥ sma yathā uddiṣṭam yam deśam muniḥ abravīt |
ayam paṃcavaṭī deśaḥ saumya puṣpita kānanaḥ

सर्वतः चार्यताम् दृष्टिः कानने निपुणो हि असि ।
आश्रमः कतर अस्मिन् नः देशे भवति सम्मतः

sarvataḥ cāryatām dṛṣṭiḥ kānane nipuṇo hi asi |
āśramaḥ katara asmin naḥ deśe bhavati sammataḥ

रमते यत्र वैदेही त्वम् अहम् चैव लक्ष्मण ।
तादृशो दृश्यताम् देशः संनिकृष्ट जलाशयः

ramate yatra vaidehī tvam aham caiva lakṣmaṇa |
tādṛśo dṛśyatām deśaḥ saṃnikṛṣṭa jalāśayaḥ

वन रामण्यकम् यत्र जल रामण्यकम् तथा ।
संनिकृष्टम् च यस्मिन् तु समित् पुष्प कुश उदकम्

vana rāmaṇyakam yatra jala rāmaṇyakam tathā |
saṃnikṛṣṭam ca yasmin tu samit puṣpa kuśa udakam

एवम् उक्तः तु रामेण लक्मणः संयत अंजलिः ।
सीता समक्षम् काकुत्स्थम् इदम् वचनम् अब्रवीत्

evam uktaḥ tu rāmeṇa lakmaṇaḥ saṃyata aṃjaliḥ |
sītā samakṣam kākutstham idam vacanam abravīt

परवान् अस्मि काकुत्स्थ त्वयि वर्ष शतम् स्थिते ।
स्वयम् तु रुचिरे देशे क्रियताम् इति माम् वद

paravān asmi kākutstha tvayi varṣa śatam sthite |
svayam tu rucire deśe kriyatām iti mām vada

सुप्रीतः तेन वाक्येन लक्ष्मणस्य महाद्युतिः ।
विमृशन् रोचयामास देशम् सर्व गुण अन्वितम्

suprītaḥ tena vākyena lakṣmaṇasya mahādyutiḥ |
vimṛśan rocayāmāsa deśam sarva guṇa anvitam

स तम् रुचिरम् आक्रम्य देशम् आश्रम कर्मणि ।
हस्ते गृहीत्वा हस्तेन रामः सौमित्रिम् अब्रवीत्

sa tam ruciram ākramya deśam āśrama karmaṇi |
haste gṛhītvā hastena rāmaḥ saumitrim abravīt

अयम् देशः समः श्रीमान् पुष्पितैर् तरुभिर् वृतः ।
इह आश्रम पदम् सौम्य यथावत् कर्तुम् अर्हसि

ayam deśaḥ samaḥ śrīmān puṣpitair tarubhir vṛtaḥ |
iha āśrama padam saumya yathāvat kartum arhasi

इयम् आदित्य संकाशैः पद्मैः सुरभि गंधिभिः ।
अदूरे दृश्यते रम्या पद्मिनी पद्म शोभिता

iyam āditya saṃkāśaiḥ padmaiḥ surabhi gaṃdhibhiḥ |
adūre dṛśyate ramyā padminī padma śobhitā

यथा आख्यातम् अगस्त्येन मुनिना भावितात्मना ।
इयम् गोदावरी रम्या पुष्पितैः तरुभिर् वृता

yathā ākhyātam agastyena muninā bhāvitātmanā |
iyam godāvarī ramyā puṣpitaiḥ tarubhir vṛtā

हंस कारण्डव आकीर्णा चक्रवाक उपशोभिता ।
न अतिदूरे न च आसन्ने मृग यूथ निपीडिता

haṃsa kāraṇḍava ākīrṇā cakravāka upaśobhitā |
na atidūre na ca āsanne mṛga yūtha nipīḍitā

मयूर नादिता रम्याः प्रांशवो बहु कंदराः ।
दृश्यन्ते गिरयः सौम्य फुल्लैः तरुभिर् आवृताः

mayūra nāditā ramyāḥ prāṃśavo bahu kaṃdarāḥ |
dṛśyante girayaḥ saumya phullaiḥ tarubhir āvṛtāḥ

सौवर्णै राजतैः ताम्रैः देशे देशे च धातुभिः ।
गवाक्षिता इव आभान्ति गजाः परम भक्तिभिः

sauvarṇai rājataiḥ tāmraiḥ deśe deśe ca dhātubhiḥ |
gavākṣitā iva ābhānti gajāḥ parama bhaktibhiḥ

सालैः तालैः तमालैः च खर्जूरैः पनसैः द्रुमैः ।
नीवारैः तिनिशैः चैव पुन्नागैः च उपशोभिताः

sālaiḥ tālaiḥ tamālaiḥ ca kharjūraiḥ panasaiḥ drumaiḥ |
nīvāraiḥ tiniśaiḥ caiva punnāgaiḥ ca upaśobhitāḥ

चूतैर् अशोकैः तिलकैः केतकैर् अपि चंपकैः ।
पुष्प गुल्म लता उपेतैः तैः तैः तरुभिर् आवृताः

cūtair aśokaiḥ tilakaiḥ ketakair api caṃpakaiḥ |
puṣpa gulma latā upetaiḥ taiḥ taiḥ tarubhir āvṛtāḥ

स्यन्दनैः चंदनैः नीपैः पर्णासैः लकुचैः अपि ।
धव अश्वकर्ण खदिरैः शमी किंशुक पाटलैः

syandanaiḥ caṃdanaiḥ nīpaiḥ parṇāsaiḥ lakucaiḥ api |
dhava aśvakarṇa khadiraiḥ śamī kiṃśuka pāṭalaiḥ

इदम् पुण्यम् इदम् रम्यम् इदम् बहु मृग द्विजम् ।
इह वत्स्याम सौमित्रे सार्धम् एतेन पक्षिणा

idam puṇyam idam ramyam idam bahu mṛga dvijam |
iha vatsyāma saumitre sārdham etena pakṣiṇā

एवम् उक्तः तु रामेण लक्ष्मणः परवीरहा ।
अचिरेण आश्रमम् भ्रातुः चकार सुमहाबलः

evam uktaḥ tu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā |
acireṇa āśramam bhrātuḥ cakāra sumahābalaḥ

पर्णशालाम् सुविपुलाम् तत्र संघात मृत्तिकाम् ।
सुस्तंभाम् मस्करैर् दीर्घैः कृत वंशाम् सुशोभनाम्

parṇaśālām suvipulām tatra saṃghāta mṛttikām |
sustaṃbhām maskarair dīrghaiḥ kṛta vaṃśām suśobhanām

शमी शाखाभिः आस्तीर्य धृढ पाशावपाशितम् ।
कुश काश शरैः पर्णैः सुपरिच्छादिताम् तथा

śamī śākhābhiḥ āstīrya dhṛḍha pāśāvapāśitam |
kuśa kāśa śaraiḥ parṇaiḥ suparicchāditām tathā

समीकृत तलाम् रम्याम् चकार सुमहाबलः ।
निवासम् राघवस्य अर्थे प्रेक्ष्णीयम् अनुत्तमम्

samīkṛta talām ramyām cakāra sumahābalaḥ |
nivāsam rāghavasya arthe prekṣṇīyam anuttamam

स गत्वा लक्ष्मणः श्रीमान् नदीम् गोदावरीम् तदा ।
स्नात्वा पद्मानि च आदाय सफलः पुनर् आगतः

sa gatvā lakṣmaṇaḥ śrīmān nadīm godāvarīm tadā |
snātvā padmāni ca ādāya saphalaḥ punar āgataḥ

ततः पुष्प बलिम् कृत्वा शान्तिम् च स यथाविधि ।
दर्शयामास रामाय तद् आश्रम पदम् कृतम्

tataḥ puṣpa balim kṛtvā śāntim ca sa yathāvidhi |
darśayāmāsa rāmāya tad āśrama padam kṛtam

स तम् दृष्ट्वा कृतम् सौम्यम् आश्रमम् सह सीतया ।
राघवः पर्णशालायाम् हर्षम् आहारयत् परम्

sa tam dṛṣṭvā kṛtam saumyam āśramam saha sītayā |
rāghavaḥ parṇaśālāyām harṣam āhārayat param

सुसंहृष्टः परिष्वज्य बाहुभ्याम् लक्ष्मणम् तदा ।
अति स्निग्धम् च गाढम् च वचनम् च इदम् अब्रवीत्

susaṃhṛṣṭaḥ pariṣvajya bāhubhyām lakṣmaṇam tadā |
ati snigdham ca gāḍham ca vacanam ca idam abravīt

प्रीतो अस्मि ते महत् कर्म त्वया कृतम् इदम् प्रभो ।
प्रदेयो यन् निमित्तम् ते परिष्वंगो मया कृतः

prīto asmi te mahat karma tvayā kṛtam idam prabho |
pradeyo yan nimittam te pariṣvaṃgo mayā kṛtaḥ

भावज्ञेन कृतज्ञेन धर्मज्ञेन च लक्ष्मण ।
त्वया पुत्रेण धर्मात्मा न संवृत्तः पिता मम

bhāvajñena kṛtajñena dharmajñena ca lakṣmaṇa |
tvayā putreṇa dharmātmā na saṃvṛttaḥ pitā mama

एवम् लक्ष्मणम् उक्त्वा तु राघवो लक्ष्मिवर्धनः ।
तस्मिन् देशे बहु फले न्यवसत् स सुखम् सुखी

evam lakṣmaṇam uktvā tu rāghavo lakṣmivardhanaḥ |
tasmin deśe bahu phale nyavasat sa sukham sukhī

कंचित् कालम् स धर्मात्मा सीतया लक्ष्मणेन च अन्वास्यमानो न्यवसत् स्वर्ग लोके यथा अमरः

kaṃcit kālam sa dharmātmā sītayā lakṣmaṇena ca anvāsyamāno nyavasat svarga loke yathā amaraḥ