Sarga 11: Ten years among the hermitages; the way to Agastya

अग्रतः प्रययौ रामः सीता मध्ये सुशोभना ।
पृष्ठतस्तु धनुष्पाणिर्लक्ष्मणोऽनुजगाम ह

agrataḥ prayayau rāmaḥ sītā madhye suśobhanā |
pṛṣṭhatastu dhanuṣpāṇirlakṣmaṇo'nujagāma ha

तौ पश्यमानौ विविधान् शैलप्रस्थान् वनानि च ।
नदीश्च विविधा रम्या जग्मतुः सह सीतया

tau paśyamānau vividhān śailaprasthān vanāni ca |
nadīśca vividhā ramyā jagmatuḥ saha sītayā

सारसांश्चक्रवाकांश्च नदीपुलिनचारिणः ।
सरांसि च सपद्मानि युतानि जलजैः खगैः

sārasāṃścakravākāṃśca nadīpulinacāriṇaḥ |
sarāṃsi ca sapadmāni yutāni jalajaiḥ khagaiḥ

यूथबद्धांश्च पृषतान् मदोन्मत्तान् विषाणिनः ।
महिषांश्च वराहांश्च गजांश्च द्रुमवैरिणः

yūthabaddhāṃśca pṛṣatān madonmattān viṣāṇinaḥ |
mahiṣāṃśca varāhāṃśca gajāṃśca drumavairiṇaḥ

ते गत्वा दूरमध्वानं लम्बमाने दिवाकरे ।
ददृशुः सहिता रम्यं तटाकं योजनायुतम्

te gatvā dūramadhvānaṃ lambamāne divākare |
dadṛśuḥ sahitā ramyaṃ taṭākaṃ yojanāyutam

पद्मपुष्करसम्बाधं गजयूथैरलंकृतम् ।
सारसैर्हंसकादम्बैः संकुलं जलजातिभिः

padmapuṣkarasambādhaṃ gajayūthairalaṃkṛtam |
sārasairhaṃsakādambaiḥ saṃkulaṃ jalajātibhiḥ

प्रसन्नसलिले रम्ये तस्मिन् सरसि शुश्रुवे ।
गीतवादित्रनिर्घोषो न तु कश्चन दृश्यते

prasannasalile ramye tasmin sarasi śuśruve |
gītavāditranirghoṣo na tu kaścana dṛśyate

ततः कौतूहलाद् रामो लक्ष्मणश्च महारथः ।
मुनिं धर्मभृतं नाम प्रष्टुं समुपचक्रमे

tataḥ kautūhalād rāmo lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |
muniṃ dharmabhṛtaṃ nāma praṣṭuṃ samupacakrame

इदमत्यद्भुतं श्रुत्वा सर्वेषां नो महामुने ।
कौतूहलं महज्जातं किमिदं साधु कथ्यताम्

idamatyadbhutaṃ śrutvā sarveṣāṃ no mahāmune |
kautūhalaṃ mahajjātaṃ kimidaṃ sādhu kathyatām

तेनैवमुक्तो धर्मात्मा राघवेण मुनिस्तदा ।
प्रभावं सरसः क्षिप्रमाख्यातुमुपचक्रमे

tenaivamukto dharmātmā rāghaveṇa munistadā |
prabhāvaṃ sarasaḥ kṣipramākhyātumupacakrame

इदं पञ्चाप्सरो नाम तटाकं सार्वकालिकम् ।
निर्मितं तपसा राम मुनिना माण्डकर्णिना

idaṃ pañcāpsaro nāma taṭākaṃ sārvakālikam |
nirmitaṃ tapasā rāma muninā māṇḍakarṇinā

स हि तेपे तपस्तीव्रं माण्डकर्णिर्महामुनिः ।
दशवर्षसहस्राणि वायुभक्षो जलाशये

sa hi tepe tapastīvraṃ māṇḍakarṇirmahāmuniḥ |
daśavarṣasahasrāṇi vāyubhakṣo jalāśaye

ततः प्रव्यथिताः सर्वे देवाः साग्निपुरोगमाः ।
अब्रुवन् वचनं सर्वे परस्परसमागताः

tataḥ pravyathitāḥ sarve devāḥ sāgnipurogamāḥ |
abruvan vacanaṃ sarve parasparasamāgatāḥ

अस्माकं कस्यचित् स्थानमेष प्रार्थयते मुनिः ।
इति संविग्नमनसः सर्वे तत्र दिवौकसः

asmākaṃ kasyacit sthānameṣa prārthayate muniḥ |
iti saṃvignamanasaḥ sarve tatra divaukasaḥ

ततः कर्तुं तपोविघ्नं सर्वदेवैर्नियोजिताः ।
प्रधानाप्सरसः पञ्च विद्युच्चलितवर्चसः

tataḥ kartuṃ tapovighnaṃ sarvadevairniyojitāḥ |
pradhānāpsarasaḥ pañca vidyuccalitavarcasaḥ

अप्सरोभिस्ततस्ताभिर्मुनिर्दृष्टपरावरः ।
नीतो मदनवश्यत्वं देवानां कार्यसिद्धये

apsarobhistatastābhirmunirdṛṣṭaparāvaraḥ |
nīto madanavaśyatvaṃ devānāṃ kāryasiddhaye

ताश्चैवाप्सरसः पञ्च मुनेः पत्नीत्वमागताः ।
तटाके निर्मितं तासां तस्मिन्नन्तर्हितं गृहम्

tāścaivāpsarasaḥ pañca muneḥ patnītvamāgatāḥ |
taṭāke nirmitaṃ tāsāṃ tasminnantarhitaṃ gṛham

तत्रैवाप्सरसः पञ्च निवसन्त्यो यथासुखम् ।
रमयन्ति तपोयोगान्मुनिं यौवनमास्थितम्

tatraivāpsarasaḥ pañca nivasantyo yathāsukham |
ramayanti tapoyogānmuniṃ yauvanamāsthitam

तासां संक्रीडमानानामेष वादित्रनिःस्वनः ।
श्रूयते भूषणोन्मिश्रो गीतशब्दो मनोहरः

tāsāṃ saṃkrīḍamānānāmeṣa vāditraniḥsvanaḥ |
śrūyate bhūṣaṇonmiśro gītaśabdo manoharaḥ

आश्चर्यमिति तस्यैतद् वचनं भावितात्मनः ।
राघवः प्रतिजग्राह सह भ्रात्रा महायशाः

āścaryamiti tasyaitad vacanaṃ bhāvitātmanaḥ |
rāghavaḥ pratijagrāha saha bhrātrā mahāyaśāḥ

एवं कथयमानः स ददर्शाश्रममण्डलम् ।
कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्

evaṃ kathayamānaḥ sa dadarśāśramamaṇḍalam |
kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam

प्रविश्य सह वैदेह्या लक्ष्मणेन च राघवः ।
तदा तस्मिन् स काकुत्स्थः श्रीमत्याश्रममण्डले

praviśya saha vaidehyā lakṣmaṇena ca rāghavaḥ |
tadā tasmin sa kākutsthaḥ śrīmatyāśramamaṇḍale

उषित्वा स सुखं तत्र पूज्यमानो महर्षिभिः ।
जगाम चाश्रमांस्तेषां पर्यायेण तपस्विनाम्

uṣitvā sa sukhaṃ tatra pūjyamāno maharṣibhiḥ |
jagāma cāśramāṃsteṣāṃ paryāyeṇa tapasvinām

येषामुषितवान् पूर्वं सकाशे स महास्त्रवित् ।
क्वचित् परिदशान् मासानेकसंवत्सरं क्वचित्

yeṣāmuṣitavān pūrvaṃ sakāśe sa mahāstravit |
kvacit paridaśān māsānekasaṃvatsaraṃ kvacit

क्वचिच्च चतुरो मासान् पञ्च षट् च परान् क्वचित् ।
अपरत्राधिकान् मासानध्यर्धमधिकं क्वचित्

kvacicca caturo māsān pañca ṣaṭ ca parān kvacit |
aparatrādhikān māsānadhyardhamadhikaṃ kvacit

त्रीन् मासानष्टमासांश्च राघवो न्यवसत् सुखम् ।
तत्र संवसतस्तस्य मुनीनामाश्रमेषु वै

trīn māsānaṣṭamāsāṃśca rāghavo nyavasat sukham |
tatra saṃvasatastasya munīnāmāśrameṣu vai

रमतश्चानुकूल्येन ययुः संवत्सरा दश ।
परिसृत्य च धर्मज्ञो राघवः सह सीतया

ramataścānukūlyena yayuḥ saṃvatsarā daśa |
parisṛtya ca dharmajño rāghavaḥ saha sītayā

सुतीक्ष्णस्याश्रमपदं पुनरेवाजगाम ह ।
स तमाश्रममागम्य मुनिभिः परिपूजितः

sutīkṣṇasyāśramapadaṃ punarevājagāma ha |
sa tamāśramamāgamya munibhiḥ paripūjitaḥ

तत्रापि न्यवसद् रामः किंचित् कालमरिंदमः ।
अथाश्रमस्थो विनयात् कदाचित् तं महामुनिम्

tatrāpi nyavasad rāmaḥ kiṃcit kālamariṃdamaḥ |
athāśramastho vinayāt kadācit taṃ mahāmunim

उपासीनः स काकुत्स्थः सुतीक्ष्णमिदमब्रवीत् ।
अस्मिन्नरण्ये भगवन्नगस्त्यो मुनिसत्तमः

upāsīnaḥ sa kākutsthaḥ sutīkṣṇamidamabravīt |
asminnaraṇye bhagavannagastyo munisattamaḥ

वसतीति मया नित्यं कथाः कथयतां श्रुतम् ।
न तु जानामि तं देशं वनस्यास्य महत्तया

vasatīti mayā nityaṃ kathāḥ kathayatāṃ śrutam |
na tu jānāmi taṃ deśaṃ vanasyāsya mahattayā

कुत्राश्रमपदं रम्यं महर्षेस्तस्य धीमतः ।
प्रसादार्थं भगवतः सानुजः सह सीतया

kutrāśramapadaṃ ramyaṃ maharṣestasya dhīmataḥ |
prasādārthaṃ bhagavataḥ sānujaḥ saha sītayā

अगस्त्यमधिगच्छेयमभिवादयितुं मुनिम् ।
मनोरथो महानेष हृदि सम्परिवर्तते

agastyamadhigaccheyamabhivādayituṃ munim |
manoratho mahāneṣa hṛdi samparivartate

यदहं तं मुनिवरं शुश्रूषेयमपि स्वयम् ।
इति रामस्य स मुनिः श्रुत्वा धर्मात्मनो वचः

yadahaṃ taṃ munivaraṃ śuśrūṣeyamapi svayam |
iti rāmasya sa muniḥ śrutvā dharmātmano vacaḥ

सुतीक्ष्णः प्रत्युवाचेदं प्रीतो दशरथात्मजम् ।
अहमप्येतदेव त्वां वक्तुकामः सलक्ष्मणम्

sutīkṣṇaḥ pratyuvācedaṃ prīto daśarathātmajam |
ahamapyetadeva tvāṃ vaktukāmaḥ salakṣmaṇam

अगस्त्यमभिगच्छेति सीतया सह राघव ।
दिष्ट्या त्विदानीमर्थेऽस्मिन् स्वयमेव ब्रवीषि माम्

agastyamabhigaccheti sītayā saha rāghava |
diṣṭyā tvidānīmarthe'smin svayameva bravīṣi mām

अयमाख्यामि ते राम यत्रागस्त्यो महामुनिः ।
योजनान्याश्रमात् तात याहि चत्वारि वै ततः ।
दक्षिणेन महान् श्रीमानगस्त्यभ्रातुराश्रमः

ayamākhyāmi te rāma yatrāgastyo mahāmuniḥ |
yojanānyāśramāt tāta yāhi catvāri vai tataḥ |
dakṣiṇena mahān śrīmānagastyabhrāturāśramaḥ

स्थलीप्रायवनोद्देशे पिप्पलीवनशोभिते ।
बहुपुष्पफले रम्ये नानाविहगनादिते

sthalīprāyavanoddeśe pippalīvanaśobhite |
bahupuṣpaphale ramye nānāvihaganādite

पद्मिन्यो विविधास्तत्र प्रसन्नसलिलाशयाः ।
हंसकारण्डवाकीर्णाश्चक्रवाकोपशोभिताः

padminyo vividhāstatra prasannasalilāśayāḥ |
haṃsakāraṇḍavākīrṇāścakravākopaśobhitāḥ

तत्रैकां रजनीं व्युष्य प्रभाते राम गम्यताम् ।
दक्षिणां दिशमास्थाय वनखण्डस्य पार्श्वतः

tatraikāṃ rajanīṃ vyuṣya prabhāte rāma gamyatām |
dakṣiṇāṃ diśamāsthāya vanakhaṇḍasya pārśvataḥ

तत्रागस्त्याश्रमपदं गत्वा योजनमन्तरम् ।
रमणीये वनोद्देशे बहुपादपशोभिते

tatrāgastyāśramapadaṃ gatvā yojanamantaram |
ramaṇīye vanoddeśe bahupādapaśobhite

रंस्यते तत्र वैदेही लक्ष्मणश्च त्वया सह ।
स हि रम्यो वनोद्देशो बहुपादपसंयुतः

raṃsyate tatra vaidehī lakṣmaṇaśca tvayā saha |
sa hi ramyo vanoddeśo bahupādapasaṃyutaḥ

यदि बुद्धिः कृता द्रष्टुमगस्त्यं तं महामुनिम् ।
अद्यैव गमने बुद्धिं रोचयस्व महामते

yadi buddhiḥ kṛtā draṣṭumagastyaṃ taṃ mahāmunim |
adyaiva gamane buddhiṃ rocayasva mahāmate

इति रामो मुनेः श्रुत्वा सह भ्रात्राभिवाद्य च ।
प्रतस्थेऽगस्त्यमुद्दिश्य सानुगः सह सीतया

iti rāmo muneḥ śrutvā saha bhrātrābhivādya ca |
pratasthe'gastyamuddiśya sānugaḥ saha sītayā

पश्यन् वनानि चित्राणि पर्वतांश्चाभ्रसंनिभान् ।
सरांसि सरितश्चैव पथि मार्गवशानुगान्

paśyan vanāni citrāṇi parvatāṃścābhrasaṃnibhān |
sarāṃsi saritaścaiva pathi mārgavaśānugān

सुतीक्ष्णेनोपदिष्टेन गत्वा तेन पथा सुखम् ।
इदं परमसंहृष्टो वाक्यं लक्ष्मणमब्रवीत्

sutīkṣṇenopadiṣṭena gatvā tena pathā sukham |
idaṃ paramasaṃhṛṣṭo vākyaṃ lakṣmaṇamabravīt

एतदेवाश्रमपदं नूनं तस्य महात्मनः ।
अगस्त्यस्य मुनेर्भ्रातुर्दृश्यते पुण्यकर्मणः

etadevāśramapadaṃ nūnaṃ tasya mahātmanaḥ |
agastyasya munerbhrāturdṛśyate puṇyakarmaṇaḥ

यथा हीमे वनस्यास्य ज्ञाताः पथि सहस्रशः ।
संनताः फलभारेण पुष्पभारेण च द्रुमाः

yathā hīme vanasyāsya jñātāḥ pathi sahasraśaḥ |
saṃnatāḥ phalabhāreṇa puṣpabhāreṇa ca drumāḥ

पिप्पलीनां च पक्वानां वनादस्मादुपागतः ।
गन्धोऽयं पवनोत्क्षिप्तः सहसा कटुकोदयः

pippalīnāṃ ca pakvānāṃ vanādasmādupāgataḥ |
gandho'yaṃ pavanotkṣiptaḥ sahasā kaṭukodayaḥ

तत्र तत्र च दृश्यन्ते संक्षिप्ताः काष्ठसंचयाः ।
लूनाश्च परिदृश्यन्ते दर्भा वैदूर्यवर्चसः

tatra tatra ca dṛśyante saṃkṣiptāḥ kāṣṭhasaṃcayāḥ |
lūnāśca paridṛśyante darbhā vaidūryavarcasaḥ

एतच्च वनमध्यस्थं कृष्णाभ्रशिखरोपमम् ।
पावकस्याश्रमस्थस्य धूमाग्रं सम्प्रदृश्यते

etacca vanamadhyasthaṃ kṛṣṇābhraśikharopamam |
pāvakasyāśramasthasya dhūmāgraṃ sampradṛśyate

विविक्तेषु च तीर्थेषु कृतस्नाना द्विजातयः ।
पुष्पोपहारं कुर्वन्ति कुसुमैः स्वयमर्जितैः

vivikteṣu ca tīrtheṣu kṛtasnānā dvijātayaḥ |
puṣpopahāraṃ kurvanti kusumaiḥ svayamarjitaiḥ

ततः सुतीक्ष्णवचनं यथा सौम्य मया श्रुतम् ।
अगस्त्यस्याश्रमो भ्रातुर्नूनमेष भविष्यति

tataḥ sutīkṣṇavacanaṃ yathā saumya mayā śrutam |
agastyasyāśramo bhrāturnūnameṣa bhaviṣyati

निगृह्य तरसा मृत्युं लोकानां हितकाम्यया ।
यस्य भ्रात्रा कृतेयं दिक्शरण्या पुण्यकर्मणा

nigṛhya tarasā mṛtyuṃ lokānāṃ hitakāmyayā |
yasya bhrātrā kṛteyaṃ dikśaraṇyā puṇyakarmaṇā

इहैकदा किल क्रूरो वातापिरपि चेल्वलः ।
भ्रातरौ सहितावास्तां ब्राह्मणघ्नौ महासुरौ

ihaikadā kila krūro vātāpirapi celvalaḥ |
bhrātarau sahitāvāstāṃ brāhmaṇaghnau mahāsurau

धारयन् ब्राह्मणं रूपमिल्वलः संस्कृतं वदन् ।
आमन्त्रयति विप्रान् स श्राद्धमुद्दिश्य निर्घृणः

dhārayan brāhmaṇaṃ rūpamilvalaḥ saṃskṛtaṃ vadan |
āmantrayati viprān sa śrāddhamuddiśya nirghṛṇaḥ

भ्रातरं संस्कृतं कृत्वा ततस्तं मेषरूपिणम् ।
तान् द्विजान् भोजयामास श्राद्धदृष्टेन कर्मणा

bhrātaraṃ saṃskṛtaṃ kṛtvā tatastaṃ meṣarūpiṇam |
tān dvijān bhojayāmāsa śrāddhadṛṣṭena karmaṇā

ततो भुक्तवतां तेषां विप्राणामिल्वलोऽब्रवीत् ।
वातापे निष्क्रमस्वेति स्वरेण महता वदन्

tato bhuktavatāṃ teṣāṃ viprāṇāmilvalo'bravīt |
vātāpe niṣkramasveti svareṇa mahatā vadan

ततो भ्रातुर्वचः श्रुत्वा वातापिर्मेषवन्नदन् ।
भित्त्वा भित्त्वा शरीराणि ब्राह्मणानां विनिष्पतत्

tato bhrāturvacaḥ śrutvā vātāpirmeṣavannadan |
bhittvā bhittvā śarīrāṇi brāhmaṇānāṃ viniṣpatat

ब्राह्मणानां सहस्राणि तैरेवं कामरूपिभिः ।
विनाशितानि संहत्य नित्यशः पिशिताशनैः

brāhmaṇānāṃ sahasrāṇi tairevaṃ kāmarūpibhiḥ |
vināśitāni saṃhatya nityaśaḥ piśitāśanaiḥ

अगस्त्येन तदा देवैः प्रार्थितेन महर्षिणा ।
अनुभूय किल श्राद्धे भक्षितः स महासुरः

agastyena tadā devaiḥ prārthitena maharṣiṇā |
anubhūya kila śrāddhe bhakṣitaḥ sa mahāsuraḥ

ततः सम्पन्नमित्युक्त्वा दत्त्वा हस्तेऽवनेजनम् ।
भ्रातरं निष्क्रमस्वेति चेल्वलः समभाषत

tataḥ sampannamityuktvā dattvā haste'vanejanam |
bhrātaraṃ niṣkramasveti celvalaḥ samabhāṣata

स तदा भाषमाणं तु भ्रातरं विप्रघातिनम् ।
अब्रवीत् प्रहसन् धीमानगस्त्यो मुनिसत्तमः

sa tadā bhāṣamāṇaṃ tu bhrātaraṃ vipraghātinam |
abravīt prahasan dhīmānagastyo munisattamaḥ

कुतो निष्क्रमितुं शक्तिर्मया जीर्णस्य रक्षसः ।
भ्रातुस्तु मेषरूपस्य गतस्य यमसादनम्

kuto niṣkramituṃ śaktirmayā jīrṇasya rakṣasaḥ |
bhrātustu meṣarūpasya gatasya yamasādanam

अथ तस्य वचः श्रुत्वा भ्रातुर्निधनसंश्रितम् ।
प्रधर्षयितुमारेभे मुनिं क्रोधान्निशाचरः

atha tasya vacaḥ śrutvā bhrāturnidhanasaṃśritam |
pradharṣayitumārebhe muniṃ krodhānniśācaraḥ

सोऽभ्यद्रवद् द्विजेन्द्रं तं मुनिना दीप्ततेजसा ।
चक्षुषानलकल्पेन निर्दग्धो निधनं गतः

so'bhyadravad dvijendraṃ taṃ muninā dīptatejasā |
cakṣuṣānalakalpena nirdagdho nidhanaṃ gataḥ

तस्यायमाश्रमो भ्रातुस्तटाकवनशोभितः ।
विप्रानुकम्पया येन कर्मेदं दुष्करं कृतम्

tasyāyamāśramo bhrātustaṭākavanaśobhitaḥ |
viprānukampayā yena karmedaṃ duṣkaraṃ kṛtam

एवं कथयमानस्य तस्य सौमित्रिणा सह ।
रामस्यास्तं गतः सूर्यः संध्याकालोऽभ्यवर्तत

evaṃ kathayamānasya tasya saumitriṇā saha |
rāmasyāstaṃ gataḥ sūryaḥ saṃdhyākālo'bhyavartata

उपास्य पश्चिमां संध्यां सह भ्रात्रा यथाविधि ।
प्रविवेशाश्रमपदं तमृषिं चाभ्यवादयत्

upāsya paścimāṃ saṃdhyāṃ saha bhrātrā yathāvidhi |
praviveśāśramapadaṃ tamṛṣiṃ cābhyavādayat

सम्यक्प्रतिगृहीतस्तु मुनिना तेन राघवः ।
न्यवसत् तां निशामेकां प्राश्य मूलफलानि च

samyakpratigṛhītastu muninā tena rāghavaḥ |
nyavasat tāṃ niśāmekāṃ prāśya mūlaphalāni ca

तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामुदिते रविमण्डले ।
भ्रातरं तमगस्त्यस्य आमन्त्रयत राघवः

tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāmudite ravimaṇḍale |
bhrātaraṃ tamagastyasya āmantrayata rāghavaḥ

अभिवादये त्वां भगवन् सुखमस्म्युषितो निशाम् ।
आमन्त्रये त्वां गच्छामि गुरुं ते द्रष्टुमग्रजम्

abhivādaye tvāṃ bhagavan sukhamasmyuṣito niśām |
āmantraye tvāṃ gacchāmi guruṃ te draṣṭumagrajam

गम्यतामिति तेनोक्तो जगाम रघुनन्दनः ।
यथोद्दिष्टेन मार्गेण वनं तच्चावलोकयन्

gamyatāmiti tenokto jagāma raghunandanaḥ |
yathoddiṣṭena mārgeṇa vanaṃ taccāvalokayan

नीवारान् पनसान् सालान् वञ्जुलांस्तिनिशांस्तथा ।
चिरिबिल्वान् मधूकांश्च बिल्वानथ च तिन्दुकान्

nīvārān panasān sālān vañjulāṃstiniśāṃstathā |
ciribilvān madhūkāṃśca bilvānatha ca tindukān

पुष्पितान् पुष्पिताग्राभिर्लताभिरुपशोभितान् ।
ददर्श रामः शतशस्तत्र कान्तारपादपान्

puṣpitān puṣpitāgrābhirlatābhirupaśobhitān |
dadarśa rāmaḥ śataśastatra kāntārapādapān

हस्तिहस्तैर्विमृदितान् वानरैरुपशोभितान् ।
मत्तैः शकुनिसङ्घैश्च शतशः प्रतिनादितान्

hastihastairvimṛditān vānarairupaśobhitān |
mattaiḥ śakunisaṅghaiśca śataśaḥ pratināditān

ततोऽब्रवीत् समीपस्थं रामो राजीवलोचनः ।
पृष्ठतोऽनुगतं वीरं लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम्

tato'bravīt samīpasthaṃ rāmo rājīvalocanaḥ |
pṛṣṭhato'nugataṃ vīraṃ lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam

स्निग्धपत्रा यथा वृक्षा यथा क्षान्ता मृगद्विजाः ।
आश्रमो नातिदूरस्थो महर्षेर्भावितात्मनः

snigdhapatrā yathā vṛkṣā yathā kṣāntā mṛgadvijāḥ |
āśramo nātidūrastho maharṣerbhāvitātmanaḥ

अगस्त्य इति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा ।
आश्रमो दृश्यते तस्य परिश्रान्तश्रमापहः

agastya iti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā |
āśramo dṛśyate tasya pariśrāntaśramāpahaḥ

प्राज्यधूमाकुलवनश्चीरमालापरिष्कृतः ।
प्रशान्तमृगयूथश्च नानाशकुनिनादितः

prājyadhūmākulavanaścīramālāpariṣkṛtaḥ |
praśāntamṛgayūthaśca nānāśakunināditaḥ

निगृह्य तरसा मृत्युं लोकानां हितकाम्यया ।
दक्षिणा दिक् कृता येन शरण्या पुण्यकर्मणा

nigṛhya tarasā mṛtyuṃ lokānāṃ hitakāmyayā |
dakṣiṇā dik kṛtā yena śaraṇyā puṇyakarmaṇā

तस्येदमाश्रमपदं प्रभावाद् यस्य राक्षसैः ।
दिगियं दक्षिणा त्रासाद् दृश्यते नोपभुज्यते

tasyedamāśramapadaṃ prabhāvād yasya rākṣasaiḥ |
digiyaṃ dakṣiṇā trāsād dṛśyate nopabhujyate

यदाप्रभृति चाक्रान्ता दिगियं पुण्यकर्मणा ।
तदाप्रभृति निर्वैराः प्रशान्ता रजनीचराः

yadāprabhṛti cākrāntā digiyaṃ puṇyakarmaṇā |
tadāprabhṛti nirvairāḥ praśāntā rajanīcarāḥ

नाम्ना चेयं भगवतो दक्षिणा दिक्प्रदक्षिणा ।
प्रथिता त्रिषु लोकेषु दुर्धर्षा क्रूरकर्मभिः

nāmnā ceyaṃ bhagavato dakṣiṇā dikpradakṣiṇā |
prathitā triṣu lokeṣu durdharṣā krūrakarmabhiḥ

मार्गं निरोद्धुं सततं भास्करस्याचलोत्तमः ।
संदेशं पालयंस्तस्य विन्ध्यशैलो न वर्धते

mārgaṃ niroddhuṃ satataṃ bhāskarasyācalottamaḥ |
saṃdeśaṃ pālayaṃstasya vindhyaśailo na vardhate

अयं दीर्घायुषस्तस्य लोके विश्रुतकर्मणः ।
अगस्त्यस्याश्रमः श्रीमान् विनीतमृगसेवितः

ayaṃ dīrghāyuṣastasya loke viśrutakarmaṇaḥ |
agastyasyāśramaḥ śrīmān vinītamṛgasevitaḥ

एष लोकार्चितः साधुर्हिते नित्यं रतः सताम् ।
अस्मानधिगतानेष श्रेयसा योजयिष्यति

eṣa lokārcitaḥ sādhurhite nityaṃ rataḥ satām |
asmānadhigatāneṣa śreyasā yojayiṣyati

आराधयिष्याम्यत्राहमगस्त्यं तं महामुनिम् ।
शेषं च वनवासस्य सौम्य वत्स्याम्यहं प्रभो

ārādhayiṣyāmyatrāhamagastyaṃ taṃ mahāmunim |
śeṣaṃ ca vanavāsasya saumya vatsyāmyahaṃ prabho

अत्र देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
अगस्त्यं नियताहाराः सततं पर्युपासते

atra devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |
agastyaṃ niyatāhārāḥ satataṃ paryupāsate

नात्र जीवेन्मृषावादी क्रूरो वा यदि वा शठः ।
नृशंसः पापवृत्तो वा मुनिरेष तथाविधः

nātra jīvenmṛṣāvādī krūro vā yadi vā śaṭhaḥ |
nṛśaṃsaḥ pāpavṛtto vā munireṣa tathāvidhaḥ

अत्र देवाश्च यक्षाश्च नागाश्च पतगैः सह ।
वसन्ति नियताहारा धर्ममाराधयिष्णवः

atra devāśca yakṣāśca nāgāśca patagaiḥ saha |
vasanti niyatāhārā dharmamārādhayiṣṇavaḥ

अत्र सिद्धा महात्मानो विमानैः सूर्यसंनिभैः ।
त्यक्त्वा देहान् नवैर्देहैः स्वर्याताः परमर्षयः

atra siddhā mahātmāno vimānaiḥ sūryasaṃnibhaiḥ |
tyaktvā dehān navairdehaiḥ svaryātāḥ paramarṣayaḥ

यक्षत्वममरत्वं च राज्यानि विविधानि च ।
अत्र देवाः प्रयच्छन्ति भूतैराराधिताः शुभैः

yakṣatvamamaratvaṃ ca rājyāni vividhāni ca |
atra devāḥ prayacchanti bhūtairārādhitāḥ śubhaiḥ

आगताः स्माश्रमपदं सौमित्रे प्रविशाग्रतः ।
निवेदयेह मां प्राप्तमृषये सह सीतया

āgatāḥ smāśramapadaṃ saumitre praviśāgrataḥ |
nivedayeha māṃ prāptamṛṣaye saha sītayā