Chapter 74: Arjuna reveals Yudhishthira in Virata's sabha

ततो द्वितीये दिवसे भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः ।
स्नाताः शुक्लाम्बरधराः सर्वे सुचरितव्रताः

tato dvitīye divase bhrātaraḥ pañca pāṇḍavāḥ |
snātāḥ śuklāmbaradharāḥ sarve sucaritavratāḥ

युधिष्ठिरं पुरस्कृत्य सर्वाभरणभूषिताः ।
अभिपन्ना महाभागा भ्राजमाना महारथाः

yudhiṣṭhiraṃ puraskṛtya sarvābharaṇabhūṣitāḥ |
abhipannā mahābhāgā bhrājamānā mahārathāḥ

विराटस्य सभां प्राप्य भूमिपालासनेषु ते ।
निषेदुः पावकप्रख्याः सत्रे धिष्ण्येष्विवाग्नयः

virāṭasya sabhāṃ prāpya bhūmipālāsaneṣu te |
niṣeduḥ pāvakaprakhyāḥ satre dhiṣṇyeṣvivāgnayaḥ

तेषु तत्रोपविष्टेषु विराटः पृथिवीपतिः ।
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां प्रातःकृत्यं समाप्य च

teṣu tatropaviṣṭeṣu virāṭaḥ pṛthivīpatiḥ |
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāṃ prātaḥkṛtyaṃ samāpya ca

गोसुवर्णादिकं दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि ।
आजगाम सभां राजा उत्तरेण सह प्रभो

gosuvarṇādikaṃ dattvā brāhmaṇebhyo yathāvidhi |
ājagāma sabhāṃ rājā uttareṇa saha prabho

स तान्दृष्ट्वा महासत्वाञ्ज्वलतः पावकानिव ।
राजवेषानुपादाय पार्थिवो विस्मितोऽभवत् ।

sa tāndṛṣṭvā mahāsatvāñjvalataḥ pāvakāniva |
rājaveṣānupādāya pārthivo vismito'bhavat |

किमिदं को विधिस्त्वेष भयार्त इव पार्थिवः ।
पुरुषप्रवरान्दृष्ट्वा विषादमगमन्नृपः

kimidaṃ ko vidhistveṣa bhayārta iva pārthivaḥ |
puruṣapravarāndṛṣṭvā viṣādamagamannṛpaḥ

अथ मात्स्योऽब्रवीत्कङ्खं देवराजमिव स्थितम् ।
मरुद्गणैरुपासीनं त्रिदशानामिवेश्वरम्

atha mātsyo'bravītkaṅkhaṃ devarājamiva sthitam |
marudgaṇairupāsīnaṃ tridaśānāmiveśvaram

स किलाक्षनिवापस्त्वं सभास्तारो मया कृतः ।
अथ राजासने कस्मादुपविष्टोऽस्यलंकृतः

sa kilākṣanivāpastvaṃ sabhāstāro mayā kṛtaḥ |
atha rājāsane kasmādupaviṣṭo'syalaṃkṛtaḥ

परिहासेच्छया राज्ञो विराटस्य निशम्य तत् ।
स्मयमानोऽब्रवीद्वाक्यमर्जुनः परवीरहा

parihāsecchayā rājño virāṭasya niśamya tat |
smayamāno'bravīdvākyamarjunaḥ paravīrahā

इन्द्रस्यार्धासनं राजन्नयमारोढुमर्हति ।
ब्रह्मण्यः श्रुतवांस्त्यागी सर्वलोकाभिपूजितः

indrasyārdhāsanaṃ rājannayamāroḍhumarhati |
brahmaṇyaḥ śrutavāṃstyāgī sarvalokābhipūjitaḥ

एष विग्रहवान्धर्म एष वीर्यवतां वरः ।
एष बुद्ध्याधिको लोके तपसां च परायणम्

eṣa vigrahavāndharma eṣa vīryavatāṃ varaḥ |
eṣa buddhyādhiko loke tapasāṃ ca parāyaṇam

एषोऽस्त्रं विविधं वेत्ति त्रैलोक्ये सचराचरे ।
न चैवान्यः पुमान्वेत्ति न वेत्स्यति कदाचन

eṣo'straṃ vividhaṃ vetti trailokye sacarācare |
na caivānyaḥ pumānvetti na vetsyati kadācana

न देवा नासुराः केचिन्न मनुष्या न राक्षसाः ।
गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिन्नरमहोरगाः

na devā nāsurāḥ kecinna manuṣyā na rākṣasāḥ |
gandharvayakṣapravarāḥ sakinnaramahoragāḥ

दीर्घदर्शी महातेजाः पारैजानपदप्रियः ।
पाण्डवानामतिरथो यज्ञधर्मपरो वशी

dīrghadarśī mahātejāḥ pāraijānapadapriyaḥ |
pāṇḍavānāmatiratho yajñadharmaparo vaśī

महर्षिकल्पो राजर्षिः सर्वलोकेषु विश्रुतः ।
बलवान्धृतिमान्दक्षः सत्यवादी जितेन्द्रियः

maharṣikalpo rājarṣiḥ sarvalokeṣu viśrutaḥ |
balavāndhṛtimāndakṣaḥ satyavādī jitendriyaḥ

धनैश्च संचयैश्चैव शक्रवैश्रवणोपमः ।
यथा मनुर्महातेजा लोकानां परिरक्षिता ।
एवमेव महातेजाः प्रजानुग्रहकारकः

dhanaiśca saṃcayaiścaiva śakravaiśravaṇopamaḥ |
yathā manurmahātejā lokānāṃ parirakṣitā |
evameva mahātejāḥ prajānugrahakārakaḥ

अयं कुरूणामृषभः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
यस्य कीर्तिः स्थिता लोके सूर्यस्येवोद्यतः प्रभा

ayaṃ kurūṇāmṛṣabhaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
yasya kīrtiḥ sthitā loke sūryasyevodyataḥ prabhā

संसरन्ति दिशः सर्वा यशसोस्य गभस्तयः ।
उदितस्येव सूर्यस्य तेजसोऽनुगभस्तयः

saṃsaranti diśaḥ sarvā yaśasosya gabhastayaḥ |
uditasyeva sūryasya tejaso'nugabhastayaḥ

एनं त्रिंशत्सहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम् ।
अन्वयुः पृष्ठतो राजन्यावदध्यावसत्कुरून्

enaṃ triṃśatsahasrāṇi kuñjarāṇāṃ tarasvinām |
anvayuḥ pṛṣṭhato rājanyāvadadhyāvasatkurūn

त्रिंशच्चैव सहस्राणि रथानां रथिनां वरम् ।
सदश्वैरुपसंपन्नाः पृष्ठतोऽनुययुस्तदा

triṃśaccaiva sahasrāṇi rathānāṃ rathināṃ varam |
sadaśvairupasaṃpannāḥ pṛṣṭhato'nuyayustadā

वाजिनां च शतं राजन्त्सहस्राण्ययुतानि च ।
इममष्टशतं सूताः सुमृष्टमणिकुण्डलाः ।
तुष्टुवुर्मागधैः सार्धं पुरा शक्रमिवर्षयः

vājināṃ ca śataṃ rājantsahasrāṇyayutāni ca |
imamaṣṭaśataṃ sūtāḥ sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ |
tuṣṭuvurmāgadhaiḥ sārdhaṃ purā śakramivarṣayaḥ

इमं नित्यपुमातिष्ठन्कुरवः किंकरास्तदा ।
सर्वे च नृप राजानं धनेश्वरमिवामराः

imaṃ nityapumātiṣṭhankuravaḥ kiṃkarāstadā |
sarve ca nṛpa rājānaṃ dhaneśvaramivāmarāḥ

एष सर्वान्महीपालान्करमाहारयत्तदा ।
वैश्यानिव महाराज विवशान्स्ववशानपि

eṣa sarvānmahīpālānkaramāhārayattadā |
vaiśyāniva mahārāja vivaśānsvavaśānapi

अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम् ।
उपजीवन्ति राजानमेनं सुचरितव्रताः

aṣṭāśītisahasrāṇi snātakānāṃ mahātmanām |
upajīvanti rājānamenaṃ sucaritavratāḥ

एष वृद्धाननाथांश्च व्यङ्गान्पङ्गूश्चं वामनान् ।
पुत्रवत्पालयामास प्रजाधर्मेण चाभिभूः

eṣa vṛddhānanāthāṃśca vyaṅgānpaṅgūścaṃ vāmanān |
putravatpālayāmāsa prajādharmeṇa cābhibhūḥ

एष धर्मे दमे चैव दाने सत्ये रतः सदा ।
महाप्रसादो ब्रह्मण्यः सत्यवादी च पार्थिवः

eṣa dharme dame caiva dāne satye rataḥ sadā |
mahāprasādo brahmaṇyaḥ satyavādī ca pārthivaḥ

श्रीमत्संपत्प्रभावेन तप्यते यस्य कौरवः ।
रगणः सह कर्णेन सौबलेन च वीर्यवान्

śrīmatsaṃpatprabhāvena tapyate yasya kauravaḥ |
ragaṇaḥ saha karṇena saubalena ca vīryavān

गुणा न शक्याः संख्यातुमेतस्यैव नरेश्वर ।
एष धर्मपरो नित्यमनृशंसः सुशीलवान्

guṇā na śakyāḥ saṃkhyātumetasyaiva nareśvara |
eṣa dharmaparo nityamanṛśaṃsaḥ suśīlavān

एवं युक्तो महाराजा पाण्डवः पुरुषर्षभः ।
कथं नार्हति राजार्हमासनं पृथिवीपतिः

evaṃ yukto mahārājā pāṇḍavaḥ puruṣarṣabhaḥ |
kathaṃ nārhati rājārhamāsanaṃ pṛthivīpatiḥ