Chapter 127: Duryodhana refuses even a needle-point of land

श्रुत्वा दुर्योधनो वाक्यमप्रियं कुरुसंसदि ।
प्रत्युवाच महाबाहुं वासुदेवं यशस्विनम्

śrutvā duryodhano vākyamapriyaṃ kurusaṃsadi |
pratyuvāca mahābāhuṃ vāsudevaṃ yaśasvinam

प्रसमीक्ष्य भवानेतद्वक्तुमर्हति केशव ।
मामेव हि विशेषेण विभाष्य परिगर्हसे

prasamīkṣya bhavānetadvaktumarhati keśava |
māmeva hi viśeṣeṇa vibhāṣya parigarhase

भक्तिवादेन पार्थानामकस्मान्मधुसूदन ।
भवान्गर्हयति नित्यं किं समीक्ष्य बलाबलम्

bhaktivādena pārthānāmakasmānmadhusūdana |
bhavāngarhayati nityaṃ kiṃ samīkṣya balābalam

भवान्क्षत्ता च राजा वाऽप्याचार्यो वा पितामहः ।
मामेव परिगर्हन्ते नान्यं कंचन पाण्डवम्

bhavānkṣattā ca rājā vā'pyācāryo vā pitāmahaḥ |
māmeva parigarhante nānyaṃ kaṃcana pāṇḍavam

न चाहं लक्षये कंचिद्व्यभिचारमिहात्मनः ।
अथ सर्वे भवन्तो मां विद्विषन्ति सराजकाः

na cāhaṃ lakṣaye kaṃcidvyabhicāramihātmanaḥ |
atha sarve bhavanto māṃ vidviṣanti sarājakāḥ

न चाहं कंचिदत्यर्थमपराधमरिन्दम ।
विचिन्तयन्प्रपश्यामि सुसूक्ष्ममपि केशव

na cāhaṃ kaṃcidatyarthamaparādhamarindama |
vicintayanprapaśyāmi susūkṣmamapi keśava

प्रियाभ्युपगते द्यूते पाण्डवा मधूसूदन ।
जिताः शकुनिना राज्यं तत्र किं मम दुष्कृतम्

priyābhyupagate dyūte pāṇḍavā madhūsūdana |
jitāḥ śakuninā rājyaṃ tatra kiṃ mama duṣkṛtam

यत्पुनर्द्रविणं किंचित्तत्राजीयन्त पाण्डवाः ।
तेभ्य एवाभ्यनुज्ञातं तत्तद मधुसूदन

yatpunardraviṇaṃ kiṃcittatrājīyanta pāṇḍavāḥ |
tebhya evābhyanujñātaṃ tattada madhusūdana

अपराधो न चास्माकं यत्ते ह्यक्षैः पराजिताः ।
अजेया जयतां श्रेष्ठ पार्थाः प्रव्राजिता वनम्

aparādho na cāsmākaṃ yatte hyakṣaiḥ parājitāḥ |
ajeyā jayatāṃ śreṣṭha pārthāḥ pravrājitā vanam

केन वाऽप्यपवादेन विरुद्ध्यन्त्यरिभिः सह ।
अशक्ताः पाण्डवाः कृष्ण प्रहृष्टाः प्रत्यमित्रवत्

kena vā'pyapavādena viruddhyantyaribhiḥ saha |
aśaktāḥ pāṇḍavāḥ kṛṣṇa prahṛṣṭāḥ pratyamitravat

किमस्माभिः कृतं तेषां कस्मिन्वा पुनरागसि ।
धार्तराष्ट्राञ्जिघांसन्ति पाण्डवाः सृञ्जयैः सह

kimasmābhiḥ kṛtaṃ teṣāṃ kasminvā punarāgasi |
dhārtarāṣṭrāñjighāṃsanti pāṇḍavāḥ sṛñjayaiḥ saha

न चापि वयमुग्रेण कर्मणा वचनेन वा ।
प्रभ्रष्टाः प्रणमामेह भयादपि शतक्रतुम्

na cāpi vayamugreṇa karmaṇā vacanena vā |
prabhraṣṭāḥ praṇamāmeha bhayādapi śatakratum

न च तं कृष्ण पश्यामि क्षत्रधर्ममनुष्ठितम् ।
उत्सहेत युधा जेतुं यो नः शत्रुनिबर्हण

na ca taṃ kṛṣṇa paśyāmi kṣatradharmamanuṣṭhitam |
utsaheta yudhā jetuṃ yo naḥ śatrunibarhaṇa

न हि भीष्मकृपद्रोणाः सकर्णा मधुसूदन ।
देवैरपि युधा जेतुं शक्याः किमुत पाण्डवैः

na hi bhīṣmakṛpadroṇāḥ sakarṇā madhusūdana |
devairapi yudhā jetuṃ śakyāḥ kimuta pāṇḍavaiḥ

स्वधर्ममनुपश्यन्तो यदि माधव संयुगे ।
अस्त्रेण निधनं काले प्राप्स्यामः स्वर्ग्यमेव तत्

svadharmamanupaśyanto yadi mādhava saṃyuge |
astreṇa nidhanaṃ kāle prāpsyāmaḥ svargyameva tat

मुख्यश्चैवैष नो धर्मः क्षत्रियाणां जनार्दन ।
यच्छयीमहि सङ्ग्रामे शरतल्पगता वयम्

mukhyaścaivaiṣa no dharmaḥ kṣatriyāṇāṃ janārdana |
yacchayīmahi saṅgrāme śaratalpagatā vayam

ते वयं वीरशयनं प्राप्स्यामो यदि संयुगे ।
अप्रणम्यैव शत्रूणां न नस्तप्स्यन्ति माधव

te vayaṃ vīraśayanaṃ prāpsyāmo yadi saṃyuge |
apraṇamyaiva śatrūṇāṃ na nastapsyanti mādhava

कश्च जातु कुले जातः क्षत्रधर्मेण वर्तयन् ।
भयाद्वृत्तिं समीक्ष्यैवं प्रणमेदिह कर्हिचित्

kaśca jātu kule jātaḥ kṣatradharmeṇa vartayan |
bhayādvṛttiṃ samīkṣyaivaṃ praṇamediha karhicit

उद्यच्छेदेव न नमेदुद्यमो ह्येव पौरुषम् ।
अप्यपर्वणि भज्येत न नमेदिह कर्हिचित्

udyacchedeva na namedudyamo hyeva pauruṣam |
apyaparvaṇi bhajyeta na namediha karhicit

इति मातङ्गवचनं परिप्सन्ति हितेप्सवः ।
धर्माय चैव प्रणमेद्ब्राह्मणेभ्यश्च मद्विधः

iti mātaṅgavacanaṃ paripsanti hitepsavaḥ |
dharmāya caiva praṇamedbrāhmaṇebhyaśca madvidhaḥ

अचिन्तयन्कंचिदन्यं यावज्जीवं तथा चरेत् ।
एष धर्मः क्षत्रियाणां मतमेतच्च मे सदा

acintayankaṃcidanyaṃ yāvajjīvaṃ tathā caret |
eṣa dharmaḥ kṣatriyāṇāṃ matametacca me sadā

राज्यांशश्चाभ्यनुज्ञातो यो मे पित्रा पुराऽभवत् ।
न स लभ्यः पुनर्जातु मयि जीवति केशव

rājyāṃśaścābhyanujñāto yo me pitrā purā'bhavat |
na sa labhyaḥ punarjātu mayi jīvati keśava

यावच्च राजा ध्रियते धृतराष्ट्रो जनार्दन ।
न्यस्तशस्त्रा वयं ते वाऽप्युपजीवाम माधव ।
अप्रदेयं पुरा दत्तं राज्यं परवतो मम

yāvacca rājā dhriyate dhṛtarāṣṭro janārdana |
nyastaśastrā vayaṃ te vā'pyupajīvāma mādhava |
apradeyaṃ purā dattaṃ rājyaṃ paravato mama

अज्ञानाद्वा भयाद्वाऽपि मयि बाले जनार्दन ।
न तदद्य पुनर्लभ्यं पाण्डवैर्वृष्णिनन्दन

ajñānādvā bhayādvā'pi mayi bāle janārdana |
na tadadya punarlabhyaṃ pāṇḍavairvṛṣṇinandana

ध्रियमाणे महाबाहौ मयि संप्रति केशव ।
यावद्धि तीक्ष्णया सूच्या विद्ध्येदग्रेण केशव ।
तावदप्यपरित्याज्यं भूमेर्नः पाण्डवान्प्रति

dhriyamāṇe mahābāhau mayi saṃprati keśava |
yāvaddhi tīkṣṇayā sūcyā viddhyedagreṇa keśava |
tāvadapyaparityājyaṃ bhūmernaḥ pāṇḍavānprati