Chapter 30: The birth and death of Suvarnashthivi

ततो राजा पाण्डुसुतो नारदं प्रत्यभाषत ।
भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि सुवर्णष्ठीविसंभवम्

tato rājā pāṇḍusuto nāradaṃ pratyabhāṣata |
bhagavañchrotumicchāmi suvarṇaṣṭhīvisaṃbhavam

एवमुक्तस्तु स मुनिर्धर्मराजेन नारदः ।
आचचक्षे यथावृत्तं सुवर्णष्ठीविनं प्रति

evamuktastu sa munirdharmarājena nāradaḥ |
ācacakṣe yathāvṛttaṃ suvarṇaṣṭhīvinaṃ prati

एवमेतन्महाबाहो यथाऽयं केशवोऽब्रवीत् ।
कार्यस्यास्य तु यच्छेषं तत्ते वक्ष्यामि पृच्छतः

evametanmahābāho yathā'yaṃ keśavo'bravīt |
kāryasyāsya tu yaccheṣaṃ tatte vakṣyāmi pṛcchataḥ

अहं च पर्वतश्चैव स्वस्रीयो मे महाप्नुनिः ।
वस्तुकामावभिगतौ सृञ्जयं जयतां वरम्

ahaṃ ca parvataścaiva svasrīyo me mahāpnuniḥ |
vastukāmāvabhigatau sṛñjayaṃ jayatāṃ varam

तत्रावां पूजितौ तेन विधिदृष्टेन कर्मणा ।
सर्वकामैः सुविहितौ निवसावोऽस्य वेश्मनि

tatrāvāṃ pūjitau tena vidhidṛṣṭena karmaṇā |
sarvakāmaiḥ suvihitau nivasāvo'sya veśmani

व्यतिक्रान्तासु वर्षासु समये गमनस्य च ।
पर्वतो मामुवाचेदं काले वचनमर्थवत्

vyatikrāntāsu varṣāsu samaye gamanasya ca |
parvato māmuvācedaṃ kāle vacanamarthavat

आवामस्य नरेन्द्रस्य गृहे परमपूजितौ ।
उषितौ समये ब्रह्मंस्तद्विचिन्तय सांप्रतम्

āvāmasya narendrasya gṛhe paramapūjitau |
uṣitau samaye brahmaṃstadvicintaya sāṃpratam

ततोऽहमब्रुवं राजन्पर्वतं सुभदर्शनम् ।
सर्वमेतत्त्वयि विभो भागिनेयोपपद्यते

tato'hamabruvaṃ rājanparvataṃ subhadarśanam |
sarvametattvayi vibho bhāgineyopapadyate

वरेण च्छन्द्यतां राजा लभतां यद्यदिच्छति ।
आवयोस्तपसा सिद्धिं प्राप्नोतु यदि मन्यसे

vareṇa cchandyatāṃ rājā labhatāṃ yadyadicchati |
āvayostapasā siddhiṃ prāpnotu yadi manyase

तत आहूय राजानं सृञ्जयं जयतां वरम् ।
पर्वतोऽनुमतो वाक्यमुवाच कुरुपुङ्गव

tata āhūya rājānaṃ sṛñjayaṃ jayatāṃ varam |
parvato'numato vākyamuvāca kurupuṅgava

प्रीतौ स्वो नृप सत्कारैर्भवदार्जवसंभृतैः ।
आवाभ्यामभ्यनुज्ञातो वरं नृवर चिन्तय

prītau svo nṛpa satkārairbhavadārjavasaṃbhṛtaiḥ |
āvābhyāmabhyanujñāto varaṃ nṛvara cintaya

देवानामविहिंसायां न भवेन्मानुषे क्षमम् ।
तद्गृहाण महाराज पूजार्हो नौ मतो भवान्

devānāmavihiṃsāyāṃ na bhavenmānuṣe kṣamam |
tadgṛhāṇa mahārāja pūjārho nau mato bhavān

प्रीतौ भवन्तौ यदि मे कृतमेतावता मम ।
एष एव परो लाभो निर्वृत्तो मे महाफलः

prītau bhavantau yadi me kṛtametāvatā mama |
eṣa eva paro lābho nirvṛtto me mahāphalaḥ

तमेवंवादिनं भूयः पर्वतः प्रत्यभाषत ।
शृणु राजन्सुसंकल्पं यत्ते हृदि चिरं स्थितम्

tamevaṃvādinaṃ bhūyaḥ parvataḥ pratyabhāṣata |
śṛṇu rājansusaṃkalpaṃ yatte hṛdi ciraṃ sthitam

अभीप्ससि सुतं वीरं वीर्यवन्तं दृढव्रतम् ।
आयुष्मतं महाभागं देवराजसमद्युतिम्

abhīpsasi sutaṃ vīraṃ vīryavantaṃ dṛḍhavratam |
āyuṣmataṃ mahābhāgaṃ devarājasamadyutim

भविष्यत्येष ते कामो न त्वायुष्मान्भविष्यति ।
देवराजाभिभूत्यर्थं संकल्पो ह्ये ते हृदि

bhaviṣyatyeṣa te kāmo na tvāyuṣmānbhaviṣyati |
devarājābhibhūtyarthaṃ saṃkalpo hye te hṛdi

सुवर्णष्ठीवनाच्चैव स्वर्णष्ठीवी भविष्यति ।
रक्ष्यश्च देवराजात्स देवराजसमद्युतिः

suvarṇaṣṭhīvanāccaiva svarṇaṣṭhīvī bhaviṣyati |
rakṣyaśca devarājātsa devarājasamadyutiḥ

तच्छ्रुत्वा सृञ्जयो वाक्यं पर्वतस्य महात्मनः ।
प्रसादयामास तदा नैतदेवं भवेदिति

tacchrutvā sṛñjayo vākyaṃ parvatasya mahātmanaḥ |
prasādayāmāsa tadā naitadevaṃ bhavediti

आयुष्मान्मे भवेत्पुत्रो भवतोस्तपस मुन ।
न च तं पर्वतः किंचिदुवाचेन्द्रव्यपेक्षया

āyuṣmānme bhavetputro bhavatostapasa muna |
na ca taṃ parvataḥ kiṃciduvācendravyapekṣayā

तमहं नृपतिं दीनमब्रवं पुनरेव च ।
स्मर्तव्योऽस्मि महाराज दर्शयिष्यामि ते सुतम्

tamahaṃ nṛpatiṃ dīnamabravaṃ punareva ca |
smartavyo'smi mahārāja darśayiṣyāmi te sutam

अहं ते दयितं पुत्रं प्रेतराजवशं गतम् ।
पुनर्दास्यामि तद्रूपं मा शुचः पृथिवीपते

ahaṃ te dayitaṃ putraṃ pretarājavaśaṃ gatam |
punardāsyāmi tadrūpaṃ mā śucaḥ pṛthivīpate

एवमुक्त्वा तु नृपतिं प्रयातौ स्वो यथेप्सितम् ।
सृञ्जयश्च यथाकामं प्रविवेश स्वमन्दिरम्

evamuktvā tu nṛpatiṃ prayātau svo yathepsitam |
sṛñjayaśca yathākāmaṃ praviveśa svamandiram

सृञ्जयस्याथ राजर्षेः कस्मिंश्चित्कालपर्यये ।
जज्ञे पुत्रो महावीर्यस्तेजसा प्रज्वलन्निव

sṛñjayasyātha rājarṣeḥ kasmiṃścitkālaparyaye |
jajñe putro mahāvīryastejasā prajvalanniva

ववृधे स यथाकालं सरसीव महोत्पलम् ।
बभूव काञ्चनष्ठीवी यथार्थं नाम तस्य तत्

vavṛdhe sa yathākālaṃ sarasīva mahotpalam |
babhūva kāñcanaṣṭhīvī yathārthaṃ nāma tasya tat

तदद्भुततमं लोके पप्रथे कुरुसत्तम ।
बुबुधे तच्च देवेन्द्रो वरदानं मनीषिणोः

tadadbhutatamaṃ loke paprathe kurusattama |
bubudhe tacca devendro varadānaṃ manīṣiṇoḥ

ततः स्वाभिभवाद्भीतो बृहस्पतिमते स्थितः ।
कुमारस्यान्तरप्रेक्षी नित्यमेवाभ्यवर्तत

tataḥ svābhibhavādbhīto bṛhaspatimate sthitaḥ |
kumārasyāntaraprekṣī nityamevābhyavartata

चोदयामास तद्वज्रं दिव्यास्रं मूर्तिमत्स्थ्रितम् ।
व्याघ्रो भूत्वा जहीमं त्वं राजपुत्रमिति प्रभो

codayāmāsa tadvajraṃ divyāsraṃ mūrtimatsthritam |
vyāghro bhūtvā jahīmaṃ tvaṃ rājaputramiti prabho

प्रवृद्धः किल वीर्येण मामेषोऽभिभविष्यति ।
सृञ्जयस्य सुतो वज्र यथैनं पर्वतोऽब्रवीत्

pravṛddhaḥ kila vīryeṇa māmeṣo'bhibhaviṣyati |
sṛñjayasya suto vajra yathainaṃ parvato'bravīt

एवमुक्तस्तु शक्रेण वज्रः परपुरंजयः ।
कुमारमन्तरप्रेक्षी नित्यमेवान्वपद्यत

evamuktastu śakreṇa vajraḥ parapuraṃjayaḥ |
kumāramantaraprekṣī nityamevānvapadyata

सृञ्जयोऽपि सुतं प्राप्य देवराजसमद्युतिम् ।
हृष्टः सान्तः पुरो राजा वननित्यो बभूव ह

sṛñjayo'pi sutaṃ prāpya devarājasamadyutim |
hṛṣṭaḥ sāntaḥ puro rājā vananityo babhūva ha

ततो भागीरथीतीरे कदाचिन्निर्जने वने ।
धात्रीद्वितीयो बालः स क्रीडार्थं पर्यधावत

tato bhāgīrathītīre kadācinnirjane vane |
dhātrīdvitīyo bālaḥ sa krīḍārthaṃ paryadhāvata

पञ्चवर्षकदेशीयो बालो नागेन्द्रविक्रमः ।
सहसोत्पतितं व्याघ्रमाससाद महाबलम्

pañcavarṣakadeśīyo bālo nāgendravikramaḥ |
sahasotpatitaṃ vyāghramāsasāda mahābalam

स बालस्तेन निष्पिष्टो वेपमानो नृपात्मजः ।
व्यसुः पपात मेदिन्यां ततो धात्री विचुक्रुशे

sa bālastena niṣpiṣṭo vepamāno nṛpātmajaḥ |
vyasuḥ papāta medinyāṃ tato dhātrī vicukruśe

हत्वा तु राजपुत्रं स तत्रैवान्तरधीयत ।
शार्दूलो देवराजस्य माययान्तर्हितस्तदा

hatvā tu rājaputraṃ sa tatraivāntaradhīyata |
śārdūlo devarājasya māyayāntarhitastadā

धात्र्यास्तु निनदं श्रुत्वा रुदत्याः परमार्तवत् ।
अभ्यधावत तं देशं स्वयमेव महीपतिः

dhātryāstu ninadaṃ śrutvā rudatyāḥ paramārtavat |
abhyadhāvata taṃ deśaṃ svayameva mahīpatiḥ

स ददर्श शयानं तं गतासुं पीतशोणितम् ।
कुमारं विगतानन्दं निशाकरमिव च्युतम्

sa dadarśa śayānaṃ taṃ gatāsuṃ pītaśoṇitam |
kumāraṃ vigatānandaṃ niśākaramiva cyutam

स तमुत्सङ्गमारोप्य परिपीडितवक्षसम् ।
पुत्रं रुधिरसंसिक्तं पर्यदेवयदातुरः

sa tamutsaṅgamāropya paripīḍitavakṣasam |
putraṃ rudhirasaṃsiktaṃ paryadevayadāturaḥ

ततस्ता मातरस्तस्य रुदत्यः शोककर्शिताः ।
अभ्यधावन्त तं देशं यत्र राजा स सृञ्जयः

tatastā mātarastasya rudatyaḥ śokakarśitāḥ |
abhyadhāvanta taṃ deśaṃ yatra rājā sa sṛñjayaḥ

ततः स राजा सस्मार मामेव गतमानसः ।
तदाऽहं चिन्तनं ज्ञात्वा गतवांस्तस्य दर्शनम्

tataḥ sa rājā sasmāra māmeva gatamānasaḥ |
tadā'haṃ cintanaṃ jñātvā gatavāṃstasya darśanam

मयैतानि च वाक्यानि श्रावितः शोकलालसः ।
यानि ते यदुवीरेण कथितानि महीपते

mayaitāni ca vākyāni śrāvitaḥ śokalālasaḥ |
yāni te yaduvīreṇa kathitāni mahīpate

संजीवितश्चापि पुनर्वासवानुमते तदा ।
भवितव्यं तथा तच्च न तच्छक्यमतोऽन्यथा

saṃjīvitaścāpi punarvāsavānumate tadā |
bhavitavyaṃ tathā tacca na tacchakyamato'nyathā

तत ऊर्ध्वं कुमारस्तु स्वर्णष्ठीवी महायशाः ।
चित्तं प्रसादयामास पितृर्मातुश्च वीर्यवान्

tata ūrdhvaṃ kumārastu svarṇaṣṭhīvī mahāyaśāḥ |
cittaṃ prasādayāmāsa pitṛrmātuśca vīryavān

कारयामास राज्यं च पितरि स्वर्गते नृप ।
वर्षाणां शतमेकं च सहस्रं भीमविक्रमः

kārayāmāsa rājyaṃ ca pitari svargate nṛpa |
varṣāṇāṃ śatamekaṃ ca sahasraṃ bhīmavikramaḥ

तत ईजे महायज्ञैर्बहुभिर्भूरिदक्षिणैः ।
तर्पयामास देवांश्च पितॄंश्चैव महाद्युतिः

tata īje mahāyajñairbahubhirbhūridakṣiṇaiḥ |
tarpayāmāsa devāṃśca pitṝṃścaiva mahādyutiḥ

उत्पाद्य च बहून्पुत्रान्कुलसतानकारिणः ।
कालेन महता राजन्कालधर्ममुपेयिवान्

utpādya ca bahūnputrānkulasatānakāriṇaḥ |
kālena mahatā rājankāladharmamupeyivān

स त्वं राजेन्द्र संजातं शोकमेकं निवर्तय ।
यथा त्वं केशवः प्राह व्यामश्च सुमहातपाः

sa tvaṃ rājendra saṃjātaṃ śokamekaṃ nivartaya |
yathā tvaṃ keśavaḥ prāha vyāmaśca sumahātapāḥ

पितृपैतामहं राज्यमास्थाय धुरमुद्वह ।
इष्ट्वा पुण्यैर्महायज्ञैरिष्टं लोकमवाप्स्यसि

pitṛpaitāmahaṃ rājyamāsthāya dhuramudvaha |
iṣṭvā puṇyairmahāyajñairiṣṭaṃ lokamavāpsyasi