Chapter 270: The birds speak of shraddha

सद्भिर्वा यदि वाऽसद्भिः पन्थानमिममाश्रितः ।
प्रत्यक्षं क्रियतां साधु ततो ज्ञास्यसि तद्यथा

sadbhirvā yadi vā'sadbhiḥ panthānamimamāśritaḥ |
pratyakṣaṃ kriyatāṃ sādhu tato jñāsyasi tadyathā

एते शकुन्ता बहवः समन्ताद्विचरन्ति ह ।
तवोत्तमाङ्गे संभूताः श्येनाश्चान्याश्च जातयः

ete śakuntā bahavaḥ samantādvicaranti ha |
tavottamāṅge saṃbhūtāḥ śyenāścānyāśca jātayaḥ

आहूयैनान्महाब्रह्मन्विशमानांस्ततस्ततः ।
पश्येमान्हस्तपादैश्च श्लिष्टान्देहेषु सर्वशः

āhūyainānmahābrahmanviśamānāṃstatastataḥ |
paśyemānhastapādaiśca śliṣṭāndeheṣu sarvaśaḥ

संभावयन्ति पितरं त्वया संभाविताः स्वगाः ।
असंशयं पिता वै त्वं पुत्रानाह्वय जाजले

saṃbhāvayanti pitaraṃ tvayā saṃbhāvitāḥ svagāḥ |
asaṃśayaṃ pitā vai tvaṃ putrānāhvaya jājale

ततो जाजलिना तेन समाहूताः पतत्रिणः ।
वाचमुच्चारयन्ति स्म धर्मस्य वचनात्किल

tato jājalinā tena samāhūtāḥ patatriṇaḥ |
vācamuccārayanti sma dharmasya vacanātkila

अहिंसादि कृतं कर्म इह चैव परत्र च ।
श्रद्धां निहन्ति वै ब्रह्मन्सा हता हन्ति तं नरम्

ahiṃsādi kṛtaṃ karma iha caiva paratra ca |
śraddhāṃ nihanti vai brahmansā hatā hanti taṃ naram

समानां श्रद्दधानानां संयतानां सुचेतसाम् ।
कुर्वतां यज्ञ इत्येव न यज्ञो जातु नेष्यते

samānāṃ śraddadhānānāṃ saṃyatānāṃ sucetasām |
kurvatāṃ yajña ityeva na yajño jātu neṣyate

श्रद्धा वै सात्विकी देवी सूर्यस्य दुहिता द्विज ।
सावित्री प्रसवित्री च हविर्वाङ्भनसी ततः

śraddhā vai sātvikī devī sūryasya duhitā dvija |
sāvitrī prasavitrī ca havirvāṅbhanasī tataḥ

वाग्वृद्धं त्रायते श्रद्धा मनोवृद्धं च जाजले ।
श्रद्धावृद्धं वाङ्भनसी न यज्ञस्त्रातुमर्हति

vāgvṛddhaṃ trāyate śraddhā manovṛddhaṃ ca jājale |
śraddhāvṛddhaṃ vāṅbhanasī na yajñastrātumarhati

अत्र गाथा ब्रह्मगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
शुचेरश्रद्दधानस्य श्रद्दधानस्यर चाशुचेः

atra gāthā brahmagītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ |
śuceraśraddadhānasya śraddadhānasyara cāśuceḥ

देवा वित्तममन्यन्त सदृशं यज्ञकर्मणि ।
श्रोत्रियस्य कदर्यस्य वदान्यस्य च वार्धुषेः

devā vittamamanyanta sadṛśaṃ yajñakarmaṇi |
śrotriyasya kadaryasya vadānyasya ca vārdhuṣeḥ

मीमांसित्वोभयं देवाः सममन्नमकल्पयन् ।
प्रजापतिस्तानुवाच विषमं कृतमित्युत

mīmāṃsitvobhayaṃ devāḥ samamannamakalpayan |
prajāpatistānuvāca viṣamaṃ kṛtamityuta

श्रद्धापूतं वदान्यस्य हतमश्रद्धयेतरत् ।
भोज्यमन्नं वदान्यस्य कदर्यस्य न वार्धुषेः

śraddhāpūtaṃ vadānyasya hatamaśraddhayetarat |
bhojyamannaṃ vadānyasya kadaryasya na vārdhuṣeḥ

अश्रद्दधान एवैको देवानां नार्हते हविः ।
तस्यैवान्नं न भोक्तव्यमिति धर्मविदो विदुः

aśraddadhāna evaiko devānāṃ nārhate haviḥ |
tasyaivānnaṃ na bhoktavyamiti dharmavido viduḥ

अश्रद्धा परमं पापं श्रद्धा पापप्रमोचनी ।
जहाति पापं श्रद्धावान्सर्पो जीर्णामिव त्वचम्

aśraddhā paramaṃ pāpaṃ śraddhā pāpapramocanī |
jahāti pāpaṃ śraddhāvānsarpo jīrṇāmiva tvacam

ज्यायसी या पवित्राणां निवृत्तिः श्रद्धया सह ।
निवृत्तशीलदोषो यः श्रद्धावान्पूत एव सः

jyāyasī yā pavitrāṇāṃ nivṛttiḥ śraddhayā saha |
nivṛttaśīladoṣo yaḥ śraddhāvānpūta eva saḥ

किं तस्य तपसा कार्यं किं वृत्तेन किमात्मना ।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः

kiṃ tasya tapasā kāryaṃ kiṃ vṛttena kimātmanā |
śraddhāmayo'yaṃ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ

इति धर्मः समाख्यातः सद्भिर्धर्मार्थदर्शिभिः ।
वयं जिज्ञासमानास्तु संप्राप्ता धर्मदर्शनात्

iti dharmaḥ samākhyātaḥ sadbhirdharmārthadarśibhiḥ |
vayaṃ jijñāsamānāstu saṃprāptā dharmadarśanāt

श्रद्धां कुरु महाप्राज्ञ ततः प्राप्स्यसि यत्परम्

śraddhāṃ kuru mahāprājña tataḥ prāpsyasi yatparam

न वै मुनीनां शृणुमश्च तत्वं
पृच्छामि ते वाणिज तत्वमेतत् ।
पूर्वे हि पूर्वेऽप्यनवेक्षमाणा
नातः परं ते ऋषयः स्थापयन्ति

na vai munīnāṃ śṛṇumaśca tatvaṃ
pṛcchāmi te vāṇija tatvametat |
pūrve hi pūrve'pyanavekṣamāṇā
nātaḥ paraṃ te ṛṣayaḥ sthāpayanti

यस्मिन्नेवानुतीर्थेन पशवः प्राप्नुयुः सुखम् ।
पत्नीव्रतेन विधिना प्रकरोति नियोजयन् ।
श्रद्धावाञ्श्रद्दधानश्च धर्मश्चैव हि वाणिज

yasminnevānutīrthena paśavaḥ prāpnuyuḥ sukham |
patnīvratena vidhinā prakaroti niyojayan |
śraddhāvāñśraddadhānaśca dharmaścaiva hi vāṇija

स्ववर्त्मनि स्थितश्चैव गरीयानेव जाजले

svavartmani sthitaścaiva garīyāneva jājale

ततोऽचिरेण कालेन तुलाधारः स एव च ।
दिवं गत्वा महाप्राज्ञौ विहरेतां यथासुखम् ।
स्वंस्वं स्थानमुपागम्य स्वकर्मफलनिर्मितम्

tato'cireṇa kālena tulādhāraḥ sa eva ca |
divaṃ gatvā mahāprājñau viharetāṃ yathāsukham |
svaṃsvaṃ sthānamupāgamya svakarmaphalanirmitam

एवं बहुविधार्थं च तुलाधारेण भापितम् ।
सम्यक्चैवमुपालब्धो धर्मश्चोक्तः सनातनः

evaṃ bahuvidhārthaṃ ca tulādhāreṇa bhāpitam |
samyakcaivamupālabdho dharmaścoktaḥ sanātanaḥ

तस्य विख्यातवीर्यस्य श्रुत्वा वाक्यानि जाजलिः ।
तुलाधारस्य कौन्तेय शान्तिमेवान्वपद्यत

tasya vikhyātavīryasya śrutvā vākyāni jājaliḥ |
tulādhārasya kaunteya śāntimevānvapadyata

समानां श्रद्दधानानां युक्तानां च यथाबलम् ।
कुर्वतां यज्ञ इत्येव नायज्ञो जातु नेष्यते

samānāṃ śraddadhānānāṃ yuktānāṃ ca yathābalam |
kurvatāṃ yajña ityeva nāyajño jātu neṣyate

एवं बहुमतार्थं च तुलाधारेण भाषितम् ।
यथौपम्योपदेशेन किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

evaṃ bahumatārthaṃ ca tulādhāreṇa bhāṣitam |
yathaupamyopadeśena kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi