किमुत्तरं तदा तौ स्म चक्रतुस्तस्य भाषिते ।
ब्राह्मणो वाऽथवा राजा तन्मे ब्रूहि पितामह
kimuttaraṃ tadā tau sma cakratustasya bhāṣite |
brāhmaṇo vā'thavā rājā tanme brūhi pitāmaha
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि अष्टनवत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥
34 verses · 198 of 372
Yudhishthira asks what the brahmana and the king did next. The japaka honours Dharma, Yama, Kala, Mrityu and Svarga and tells Ikshvaku that, sharing equal fruit, they should go together where their path leads. Indra arrives with the devas, Lokapalas, Sadhyas, Maruts, rivers, mountains, the Vedas, Narada and the Gandharvas; Brahma and thousand-headed Vishnu come too. The two withdraw from sense objects, still the five pranas, fix the mind between the brows and in the crown. A great flame bursts from the brahmana's palate and enters Brahma, who welcomes the thumb-sized purusha; the king follows the same way. Brahma declares that the fruit of japa equals that of yoga, and that those who recite the Mahasmriti and Anusmriti also reach his world.
युधिष्ठिर उवाच
किमुत्तरं तदा तौ स्म चक्रतुस्तस्य भाषिते ।
ब्राह्मणो वाऽथवा राजा तन्मे ब्रूहि पितामह
kimuttaraṃ tadā tau sma cakratustasya bhāṣite |
brāhmaṇo vā'thavā rājā tanme brūhi pitāmaha
अथवा तौ गतौ तत्र यदेतत्कीर्तितं त्वया ।
संवादो वा तयोः कोऽभूत्किं वा तौ तत्र चक्रतुः
athavā tau gatau tatra yadetatkīrtitaṃ tvayā |
saṃvādo vā tayoḥ ko'bhūtkiṃ vā tau tatra cakratuḥ
भीष्म उवाच
तथेत्येवं प्रतिश्रुत्य धर्मं संपूज्य जापकः ।
यमं कालं च मृत्युं च स्वर्गं संपूज्य चार्हतः
tathetyevaṃ pratiśrutya dharmaṃ saṃpūjya jāpakaḥ |
yamaṃ kālaṃ ca mṛtyuṃ ca svargaṃ saṃpūjya cārhataḥ
पूर्वं ये चापरे तत्र समेता ब्राह्मणर्षभाः ।
सर्वान्संपूज्य शिरसा राजानं सोऽब्रवीद्द्विजः
pūrvaṃ ye cāpare tatra sametā brāhmaṇarṣabhāḥ |
sarvānsaṃpūjya śirasā rājānaṃ so'bravīddvijaḥ
फलेनानेन संयुक्तो राजर्षे गच्छ मुख्यताम् ।
भवता चाभ्यनुज्ञातो जपेयं भूय एव ह
phalenānena saṃyukto rājarṣe gaccha mukhyatām |
bhavatā cābhyanujñāto japeyaṃ bhūya eva ha
वरश्च मम पूर्वं हि दत्तो देव्या महाबल ।
श्रद्धा ते जपतो नित्यं भवत्विति विशांपते
varaśca mama pūrvaṃ hi datto devyā mahābala |
śraddhā te japato nityaṃ bhavatviti viśāṃpate
राजोवाच
यद्येवं सफला सिद्धिः श्रद्धा च जपितुं तव ।
गच्छ विप्र मया सार्धं जापकं फलमाप्नुहि
yadyevaṃ saphalā siddhiḥ śraddhā ca japituṃ tava |
gaccha vipra mayā sārdhaṃ jāpakaṃ phalamāpnuhi
ब्राह्मण उवाच
कृतः प्रयत्नः सुमहान्सर्वेषां सन्निधाविह ।
सह तुल्यफलावावां गच्छावो यत्र नौ गतिः
kṛtaḥ prayatnaḥ sumahānsarveṣāṃ sannidhāviha |
saha tulyaphalāvāvāṃ gacchāvo yatra nau gatiḥ
भीष्म उवाच
व्यवसायं तयोस्तत्र विदित्वा त्रिदशेश्वरः ।
सह देवैरुपययौ लोकपालैस्तथैव च
vyavasāyaṃ tayostatra viditvā tridaśeśvaraḥ |
saha devairupayayau lokapālaistathaiva ca
साध्याश्च विश्वे मरुतो वाक्यानि सुमहान्ति च ।
नद्यः शैलाः समुद्राश्च तीर्थानि विविधानि च
sādhyāśca viśve maruto vākyāni sumahānti ca |
nadyaḥ śailāḥ samudrāśca tīrthāni vividhāni ca
तपांसि संयोगविधिर्वेदास्तोभाः सरस्वती ।
नारदः पर्वतश्चैव विश्वावसुर्हहाहुहूः
tapāṃsi saṃyogavidhirvedāstobhāḥ sarasvatī |
nāradaḥ parvataścaiva viśvāvasurhahāhuhūḥ
गन्धर्वश्चित्रसेनश्च परिवारगणैर्युतः ।
नागाः सिद्धाश्च मुनयो देवदेवः प्रजापतिः
gandharvaścitrasenaśca parivāragaṇairyutaḥ |
nāgāḥ siddhāśca munayo devadevaḥ prajāpatiḥ
आजगाम च देवेशो ब्रह्मा वेदमयोऽव्ययः ।
विष्णुः सहस्रशीर्षश्च देवोऽचिन्त्यः समागमत् ।
अवाद्यन्तान्तरिक्षे च भेर्यस्तूर्याणि वा विभो
ājagāma ca deveśo brahmā vedamayo'vyayaḥ |
viṣṇuḥ sahasraśīrṣaśca devo'cintyaḥ samāgamat |
avādyantāntarikṣe ca bheryastūryāṇi vā vibho
पुष्पवर्षाणि दिव्यानि तत्र तेषां महात्मनाम् ।
ननृतुश्चाप्सरः सङ्घास्तत्रतत्र समन्ततः
puṣpavarṣāṇi divyāni tatra teṣāṃ mahātmanām |
nanṛtuścāpsaraḥ saṅghāstatratatra samantataḥ
अथ स्वर्गस्तथा रूपी ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् ।
संसिद्धस्त्वं महाभाग त्वं च सिद्धस्तथा नृप
atha svargastathā rūpī brāhmaṇaṃ vākyamabravīt |
saṃsiddhastvaṃ mahābhāga tvaṃ ca siddhastathā nṛpa
अथ तौ सहितौ राजन्नन्योन्यस्य विधानतः ।
विषयप्रतिसंहारमुभावेव प्रचक्रतुः
atha tau sahitau rājannanyonyasya vidhānataḥ |
viṣayapratisaṃhāramubhāveva pracakratuḥ
प्राणापानौ तथोदानं समानं व्यानमेव च ।
एवं तौ मनसि स्थाप्य दधतुः प्राणयोर्मनः
prāṇāpānau tathodānaṃ samānaṃ vyānameva ca |
evaṃ tau manasi sthāpya dadhatuḥ prāṇayormanaḥ
उपस्थितकृतौ तौ च नासिकाग्रमधो भ्रुवोः ।
भ्रुकुट्याक्ष्णोश्च मनसा शनैर्धारयतस्तदा
upasthitakṛtau tau ca nāsikāgramadho bhruvoḥ |
bhrukuṭyākṣṇośca manasā śanairdhārayatastadā
निश्चेष्टाभ्यां शरीराभ्यां स्थिरदृष्टी समाहितौ ।
जितासनौ समाधाय र्मूर्धन्यात्मानमेव च
niśceṣṭābhyāṃ śarīrābhyāṃ sthiradṛṣṭī samāhitau |
jitāsanau samādhāya rmūrdhanyātmānameva ca
तालुदेशमथोद्दाल्य ब्राह्मणस्य महात्मनः ।
ज्योतिर्ज्वाला सुमहती जगाम त्रिदिवं तदा
tāludeśamathoddālya brāhmaṇasya mahātmanaḥ |
jyotirjvālā sumahatī jagāma tridivaṃ tadā
हाहाकारस्तथा दिक्षु सर्वासु सुमहानभूत् ।
तज्ज्योतिः स्तूयमानं स्म ब्रह्माणं प्राविशत्तदा
hāhākārastathā dikṣu sarvāsu sumahānabhūt |
tajjyotiḥ stūyamānaṃ sma brahmāṇaṃ prāviśattadā
ततः स्वागतमित्याह तत्तेजः प्रपितामहः ।
प्रादेशमात्रं पुरुषं प्रत्युद्गम्य विशांपते
tataḥ svāgatamityāha tattejaḥ prapitāmahaḥ |
prādeśamātraṃ puruṣaṃ pratyudgamya viśāṃpate
भूयश्चैवापरं प्राह वचनं मधुरं स्मयन् ।
जापकैस्तुल्यफलता योगानां नात्र संशयः
bhūyaścaivāparaṃ prāha vacanaṃ madhuraṃ smayan |
jāpakaistulyaphalatā yogānāṃ nātra saṃśayaḥ
योगस्य तावदेतेभ्यः प्रत्यक्षं फलदर्शनम् ।
जापकानां विशिष्टं तु प्रत्युत्थानं समाहितम्
yogasya tāvadetebhyaḥ pratyakṣaṃ phaladarśanam |
jāpakānāṃ viśiṣṭaṃ tu pratyutthānaṃ samāhitam
उष्यतां मयि चेत्युक्त्वा व्याददे स ततो मुखम् ।
अथास्यं प्रविवेशास्य ब्राह्मणो विगतज्वरः
uṣyatāṃ mayi cetyuktvā vyādade sa tato mukham |
athāsyaṃ praviveśāsya brāhmaṇo vigatajvaraḥ
राजाऽप्येतेन विधिना भगवन्तं पितामहम् ।
यथैव द्विजशार्दूलस्तथैव प्राविशत्तदा
rājā'pyetena vidhinā bhagavantaṃ pitāmaham |
yathaiva dvijaśārdūlastathaiva prāviśattadā
स्वयंभुवमथो देवा अभिवाद्य ततोऽब्रुवन्
svayaṃbhuvamatho devā abhivādya tato'bruvan
जापकार्थमयं यत्नो यदर्थं वयमागताः ।
कृतपूजाविमौ तुल्यौ त्वया तुल्यफलान्वितौ
jāpakārthamayaṃ yatno yadarthaṃ vayamāgatāḥ |
kṛtapūjāvimau tulyau tvayā tulyaphalānvitau
योगजापकयोस्तुल्यं फलं सुमहदद्य वै ।
सर्वांल्लोकानतिक्रम्य गच्छेतां यत्र वाञ्छितम्
yogajāpakayostulyaṃ phalaṃ sumahadadya vai |
sarvāṃllokānatikramya gacchetāṃ yatra vāñchitam
ब्रह्मोवाच
महास्मृतिं पठेद्यस्तु तथैवानुस्मृतिं शुभाम् ।
तावप्येतेन विधिना गच्छेतां मत्सलोकताम्
mahāsmṛtiṃ paṭhedyastu tathaivānusmṛtiṃ śubhām |
tāvapyetena vidhinā gacchetāṃ matsalokatām
यश्च योगे भवेद्भक्तः सोऽपि नास्त्यत्र संशयः ।
विधिनानेन देहान्ते मम लोकानवाप्नुयात् ।
साधये गम्यतां चैव यथा स्थानानि सिद्धये
yaśca yoge bhavedbhaktaḥ so'pi nāstyatra saṃśayaḥ |
vidhinānena dehānte mama lokānavāpnuyāt |
sādhaye gamyatāṃ caiva yathā sthānāni siddhaye
भीष्म उवाच
इत्युक्त्वा स तदा देवस्तत्रैवान्तरधीयत ।
आमन्त्र्य च ततो देवा ययुः स्वंस्वं निवेशनम्
ityuktvā sa tadā devastatraivāntaradhīyata |
āmantrya ca tato devā yayuḥ svaṃsvaṃ niveśanam
ते च सर्वे महात्मानो धर्मं सत्कृत्य तत्र वै ।
पृष्ठतोऽनुययू राजन्सर्वे सुप्रीतचेतसः
te ca sarve mahātmāno dharmaṃ satkṛtya tatra vai |
pṛṣṭhato'nuyayū rājansarve suprītacetasaḥ
एतत्फलं जापकानां गतिश्चैषा प्रकीर्तिता ।
यथाश्रुतं महाराज किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
etatphalaṃ jāpakānāṃ gatiścaiṣā prakīrtitā |
yathāśrutaṃ mahārāja kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)