Chapter 6: Shalya anointed; Shri Krishna sends Yudhishthira against him

एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञो मद्रराजः प्रतापवान् ।
दुर्योधनं तदा राजन्वाक्यमेतदुवाच ह

etacchrutvā vaco rājño madrarājaḥ pratāpavān |
duryodhanaṃ tadā rājanvākyametaduvāca ha

दुर्योधन महाबाहो शृणु वाक्यविदां वर ।
यावेतौ मन्यसे कृष्णौ रथस्थौ रथिनांवरौ ।
न मे तुल्यावुभावेतौ बाहुवीर्ये कथञ्चन

duryodhana mahābāho śṛṇu vākyavidāṃ vara |
yāvetau manyase kṛṣṇau rathasthau rathināṃvarau |
na me tulyāvubhāvetau bāhuvīrye kathañcana

उद्यतां पृथिवीं सर्वां ससुरासुरमानवाम् ।
योधयेयं रणमुखे सङ्क्रुद्धः किमु पाण्डवान्

udyatāṃ pṛthivīṃ sarvāṃ sasurāsuramānavām |
yodhayeyaṃ raṇamukhe saṅkruddhaḥ kimu pāṇḍavān

विजेष्यामि रणे पार्थान्सोमकांश्च समागतान् ।
अहं सेनाप्रमेता ते भविष्यामि न संशयः

vijeṣyāmi raṇe pārthānsomakāṃśca samāgatān |
ahaṃ senāprametā te bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ

तं च व्यूहं विधास्यामि न क (त) रिष्यन्ति यं परे ।
इति सत्यं ब्रवीम्येष दुर्योधन न संशयः

taṃ ca vyūhaṃ vidhāsyāmi na ka (ta) riṣyanti yaṃ pare |
iti satyaṃ bravīmyeṣa duryodhana na saṃśayaḥ

अद्यैवाहं रणे सर्वान्पाञ्चालान्सह पाण्डवैः ।
निहनिष्यामि वा राजन्स्वर्गं यास्यामि वा हतः

adyaivāhaṃ raṇe sarvānpāñcālānsaha pāṇḍavaiḥ |
nihaniṣyāmi vā rājansvargaṃ yāsyāmi vā hataḥ

अद्य पश्यन्तु मां लोका विचरन्तमभीतवत्

adya paśyantu māṃ lokā vicarantamabhītavat

अद्य पाण्डुसुताः सर्वे वासुदेवः ससात्यकिः ।
पाञ्चालाश्चेदयश्चैव द्रौपदेयाश्च सर्वशः ।
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च सर्वे चापि प्रभद्रकाः

adya pāṇḍusutāḥ sarve vāsudevaḥ sasātyakiḥ |
pāñcālāścedayaścaiva draupadeyāśca sarvaśaḥ |
dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca sarve cāpi prabhadrakāḥ

विक्रमं मम पश्यन्तु धनुषश्च महद्बलम् ।
लाघवं चास्त्रवीर्यं च भुजयोश्च बलं युधि

vikramaṃ mama paśyantu dhanuṣaśca mahadbalam |
lāghavaṃ cāstravīryaṃ ca bhujayośca balaṃ yudhi

अद्य पश्यन्तु मे पार्थाः सिद्धाश्च सह चारणैः ।
यादृशं मे बलं बाह्वोः सम्पदस्त्रेषु या च मे

adya paśyantu me pārthāḥ siddhāśca saha cāraṇaiḥ |
yādṛśaṃ me balaṃ bāhvoḥ sampadastreṣu yā ca me

अद्य मे विक्रमं दृष्ट्वा पाण्डवानां महारथाः ।
प्रतीकारपरा भूत्वा चेष्टन्ते विविधाः क्रियाः

adya me vikramaṃ dṛṣṭvā pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ |
pratīkāraparā bhūtvā ceṣṭante vividhāḥ kriyāḥ

अद्य सैन्यानि पाण्डूनां द्रावयिष्ये समन्ततः

adya sainyāni pāṇḍūnāṃ drāvayiṣye samantataḥ

द्रोणभीष्मावति विमो सूतपुत्रं च संयुगे ।
विचरिष्ये रणमुखे प्रियार्थं तव कौरव

droṇabhīṣmāvati vimo sūtaputraṃ ca saṃyuge |
vicariṣye raṇamukhe priyārthaṃ tava kaurava

एवमुक्तस्ततो राजा मद्राधिपतिमञ्जसा ।
अभ्यषिञ्चत सेनाया मध्ये भरतसत्तम ।
विधिना शास्त्रदृष्टेन क्लिष्टरूपो विशाम्पते

evamuktastato rājā madrādhipatimañjasā |
abhyaṣiñcata senāyā madhye bharatasattama |
vidhinā śāstradṛṣṭena kliṣṭarūpo viśāmpate

अभिषिक्ते ततस्तस्मिन्सिंहनादो महानभूत् ।
तव सैन्येऽभ्यवाद्यन्त वादित्राणि च भारत

abhiṣikte tatastasminsiṃhanādo mahānabhūt |
tava sainye'bhyavādyanta vāditrāṇi ca bhārata

हृष्टाश्चासंस्तथा योधा मद्रकाश्च महारथाः ।
तुष्टुवुश्चैव राजानं शल्यमाहवशोभिनम्

hṛṣṭāścāsaṃstathā yodhā madrakāśca mahārathāḥ |
tuṣṭuvuścaiva rājānaṃ śalyamāhavaśobhinam

जय राजंश्चिरं जीव जहि शत्रून्समागतान् ।
तव बाहुबलं प्राप्य धार्तराष्ट्रो महाबलः ।
निखिलां पृथिवीं सर्वां प्रशास्तु निहतद्विषम्

jaya rājaṃściraṃ jīva jahi śatrūnsamāgatān |
tava bāhubalaṃ prāpya dhārtarāṣṭro mahābalaḥ |
nikhilāṃ pṛthivīṃ sarvāṃ praśāstu nihatadviṣam

त्वं हि शक्तो रणे जेतुं ससुरासुरमानवान् ।
मर्त्यधर्माण इह तु किमु सृञ्जयसोमकान्

tvaṃ hi śakto raṇe jetuṃ sasurāsuramānavān |
martyadharmāṇa iha tu kimu sṛñjayasomakān

एवं सम्पूज्यमानस्तु मद्राणामधिपो बली ।
हर्षं प्राप तदा वीरो दुरापमकृतात्मभिः

evaṃ sampūjyamānastu madrāṇāmadhipo balī |
harṣaṃ prāpa tadā vīro durāpamakṛtātmabhiḥ

अभिषिक्ते तथा शल्ये तव सैन्येषु मानद ।
न कर्णव्यसनं किञ्चिन्मेनिरे तत्र भारत

abhiṣikte tathā śalye tava sainyeṣu mānada |
na karṇavyasanaṃ kiñcinmenire tatra bhārata

हृष्टाः सुमनसश्चैव बभूवुस्तत्र सैनिकाः ।
मेनिरे निहतान्पार्थान्मद्रराजवशङ्गतान्

hṛṣṭāḥ sumanasaścaiva babhūvustatra sainikāḥ |
menire nihatānpārthānmadrarājavaśaṅgatān

प्रहर्षं प्राप्य सेना तु तावकी भरतर्षभ ।
तां रात्रिं सुखिता सुप्ता हर्षचित्ता च साभवत्

praharṣaṃ prāpya senā tu tāvakī bharatarṣabha |
tāṃ rātriṃ sukhitā suptā harṣacittā ca sābhavat

सैन्यस्य तव तं शब्दं श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः ।
वार्ष्णेयमब्रवीद्वाक्यं सर्वक्षत्रस्य पश्यतः

sainyasya tava taṃ śabdaṃ śrutvā rājā yudhiṣṭhiraḥ |
vārṣṇeyamabravīdvākyaṃ sarvakṣatrasya paśyataḥ

मद्रराजः कृतः शल्यो धार्तराष्ट्रेण माघव ।
सेनापतिर्महेष्वासः सर्वसैन्येषु पूजितः

madrarājaḥ kṛtaḥ śalyo dhārtarāṣṭreṇa māghava |
senāpatirmaheṣvāsaḥ sarvasainyeṣu pūjitaḥ

एतज्ज्ञात्वा यथाभूतं कुरु माधव यत्क्षमम् ।
भवान्नेता च गोप्ता च विधत्स्व यदनन्तरम्

etajjñātvā yathābhūtaṃ kuru mādhava yatkṣamam |
bhavānnetā ca goptā ca vidhatsva yadanantaram

तमब्रवीन्महाराज वासुदेवो जनाधिपम् ।
आर्तायनिमहं जाने यथातत्त्वेन भारत

tamabravīnmahārāja vāsudevo janādhipam |
ārtāyanimahaṃ jāne yathātattvena bhārata

वीर्यवांश्च महातेजा महात्मा च विशेषतः ।
कृती च चित्रयोधी च संयुक्तो लाघवेन च

vīryavāṃśca mahātejā mahātmā ca viśeṣataḥ |
kṛtī ca citrayodhī ca saṃyukto lāghavena ca

यादृग्भीष्मस्तथा द्रोणो यादृक्कर्णश्च संयुगे ।
तादृशृस्तद्विशिष्टो वा मद्रराजो मतो मम

yādṛgbhīṣmastathā droṇo yādṛkkarṇaśca saṃyuge |
tādṛśṛstadviśiṣṭo vā madrarājo mato mama

युध्यमानस्य तस्याहं चिन्तयानश्च भारत ।
योद्धारं नाधिगच्छामि तुल्यरूपं जनाधिप

yudhyamānasya tasyāhaṃ cintayānaśca bhārata |
yoddhāraṃ nādhigacchāmi tulyarūpaṃ janādhipa

शिखण्‍ड्यर्जुनभीमानां सात्वतस्य च भारत ।
धृष्टद्युम्नस्य च तथा बलेनाभ्यधिको रणे

śikhaṇ‍ḍyarjunabhīmānāṃ sātvatasya ca bhārata |
dhṛṣṭadyumnasya ca tathā balenābhyadhiko raṇe

मद्रराजो महाराजः सिंहद्विरदविक्रमः ।
विचरिष्यत्यभीः काले कालः क्रुद्धः प्रजास्विव

madrarājo mahārājaḥ siṃhadviradavikramaḥ |
vicariṣyatyabhīḥ kāle kālaḥ kruddhaḥ prajāsviva

तस्याद्य न प्रपश्यामि प्रतियोद्धारमाहने ।
त्वामृते पुरुषव्याघ्र शार्दूलसमविक्रमम्

tasyādya na prapaśyāmi pratiyoddhāramāhane |
tvāmṛte puruṣavyāghra śārdūlasamavikramam

स त्वमेको हि लोकेऽस्मिन्नान्यस्त्वत्तः पुमान्भवेत् ।
मद्रराजं रणे क्रुद्धं यो हन्यात्कुरुनन्दन

sa tvameko hi loke'sminnānyastvattaḥ pumānbhavet |
madrarājaṃ raṇe kruddhaṃ yo hanyātkurunandana

अहन्यहनि युध्यन्तं क्षोभयन्तं बलं तव ।
तस्माज्जहि रणे शल्यं मघवानिव शम्बरम्

ahanyahani yudhyantaṃ kṣobhayantaṃ balaṃ tava |
tasmājjahi raṇe śalyaṃ maghavāniva śambaram

सौतेः पश्चादसौ वीरो धार्तराष्ट्रेण सत्कृतः ।
तवैव हि जयो नूनं हते मद्रेश्वरे युधि ।

sauteḥ paścādasau vīro dhārtarāṣṭreṇa satkṛtaḥ |
tavaiva hi jayo nūnaṃ hate madreśvare yudhi |

तस्मिन्हते हतं सर्वं धार्तराष्ट्रबलं महत् ॥
एतच्छ्रुत्वा महाराज वचनं मम साम्प्रतम् ।

tasminhate hataṃ sarvaṃ dhārtarāṣṭrabalaṃ mahat ||
etacchrutvā mahārāja vacanaṃ mama sāmpratam |

प्रत्युद्याहि रणे पार्थ मद्रराजं महारथम् ॥
जहि चैनं महाबाहो वासवो नमुचिं यथा

pratyudyāhi raṇe pārtha madrarājaṃ mahāratham ||
jahi cainaṃ mahābāho vāsavo namuciṃ yathā

न चैवात्र दया कार्या मातुलोऽयं ममेति वै ।
क्षत्रवर्म पुरस्कृत्य जहि मद्रजनेश्वरम्

na caivātra dayā kāryā mātulo'yaṃ mameti vai |
kṣatravarma puraskṛtya jahi madrajaneśvaram

द्रोणभीष्मार्णवं तीर्त्वा कर्णपातालसम्भवम् ।
मा निमज्जस्व सगणः शल्यमासाद्य गोष्पदम् ।

droṇabhīṣmārṇavaṃ tīrtvā karṇapātālasambhavam |
mā nimajjasva sagaṇaḥ śalyamāsādya goṣpadam |

यच्च ते तपसो वीर्यं यच्च क्षात्रं बलं तव ।
तद्दर्शय रणे सर्वं जहि चैनं महारथम्

yacca te tapaso vīryaṃ yacca kṣātraṃ balaṃ tava |
taddarśaya raṇe sarvaṃ jahi cainaṃ mahāratham

एतावदुक्त्वा वचनं केशवः परवीरहा ।
जगाम शिबिरं सायं पूज्यमानोऽथ पाण्डवैः

etāvaduktvā vacanaṃ keśavaḥ paravīrahā |
jagāma śibiraṃ sāyaṃ pūjyamāno'tha pāṇḍavaiḥ

केशवे तु तदा याते धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
विसृज्य सर्वान्भ्रातॄंश्च पाञ्चालानथ सोमकान् ।
सुष्वाप रजनीं तां तु विशल्य इव कुञ्जरः

keśave tu tadā yāte dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
visṛjya sarvānbhrātṝṃśca pāñcālānatha somakān |
suṣvāpa rajanīṃ tāṃ tu viśalya iva kuñjaraḥ

ते च सर्वे महेष्वासाः पाञ्चालाः पाण्डवास्तथा ।
कर्णस्य निधने हृष्टाः सुषुपुस्तां निशां तदा

te ca sarve maheṣvāsāḥ pāñcālāḥ pāṇḍavāstathā |
karṇasya nidhane hṛṣṭāḥ suṣupustāṃ niśāṃ tadā

गतज्वरं महेष्वासं तीर्णपारं महारथम् ।
बभूव पाण्डवेयानां सैन्यं च मुदितं निशि ।
सूतपुत्रस्य निधनाज्जयं लब्ध्वा च मारिष

gatajvaraṃ maheṣvāsaṃ tīrṇapāraṃ mahāratham |
babhūva pāṇḍaveyānāṃ sainyaṃ ca muditaṃ niśi |
sūtaputrasya nidhanājjayaṃ labdhvā ca māriṣa