Chapter 5: Duryodhana's reply to Kripa, told again

एवमुक्तस्ततो राजा गौतमेन तपस्विना ।
निःश्वस्य दीर्घमुष्णं च तूष्णीमासीद्विशाम्पते

evamuktastato rājā gautamena tapasvinā |
niḥśvasya dīrghamuṣṇaṃ ca tūṣṇīmāsīdviśāmpate

ततो मुहूर्तं स ध्यात्वा तव पुत्रो महामनाः ।
कृपं शारद्वतं वाक्यमित्युवाच परन्तपः

tato muhūrtaṃ sa dhyātvā tava putro mahāmanāḥ |
kṛpaṃ śāradvataṃ vākyamityuvāca parantapaḥ

यत्किञ्चित्सुहृदा वाच्यं तत्सर्वं श्रावितो ह्यहम् ।
कृतं च भवता सर्वं प्राणान्सन्त्यज्य युध्यता

yatkiñcitsuhṛdā vācyaṃ tatsarvaṃ śrāvito hyaham |
kṛtaṃ ca bhavatā sarvaṃ prāṇānsantyajya yudhyatā

गाहमानमनीकानि युध्यमानं महारथैः ।
पाण्डवैरतितेजोभिर्लोकस्त्वामनुदृष्टवान्

gāhamānamanīkāni yudhyamānaṃ mahārathaiḥ |
pāṇḍavairatitejobhirlokastvāmanudṛṣṭavān

सुहृदा यदिदं वाक्यं भवता श्रावितो ह्यहम् ।
न मां प्रीणाति तत्सर्वं मुमूर्षोरिव भेषजम्

suhṛdā yadidaṃ vākyaṃ bhavatā śrāvito hyaham |
na māṃ prīṇāti tatsarvaṃ mumūrṣoriva bheṣajam

हेतुकारणसंयुक्तं हितं वचनमुत्तमम् ।
उच्यमानं महाबाहो न मे विप्राग्र्य रोचने

hetukāraṇasaṃyuktaṃ hitaṃ vacanamuttamam |
ucyamānaṃ mahābāho na me viprāgrya rocane

राज्याद्विनिकृतोऽस्माभिः कथं सोस्मासु विश्वसेत्

rājyādvinikṛto'smābhiḥ kathaṃ sosmāsu viśvaset

अक्षद्यूते च नृपतिर्जितोऽस्माभिर्महाधनः ।
स कथं मम वाक्यानि श्रद्दध्याद्भूय एव तु

akṣadyūte ca nṛpatirjito'smābhirmahādhanaḥ |
sa kathaṃ mama vākyāni śraddadhyādbhūya eva tu

तथा दूत्येन सम्प्राप्तः कृष्णः पार्थहिते रतः ।
प्रलब्धश्च हृषीकेशस्तच्च कर्माविचारितम् ।
स च मे वचनं ब्रह्मन्कथमेवाभिमन्यते

tathā dūtyena samprāptaḥ kṛṣṇaḥ pārthahite rataḥ |
pralabdhaśca hṛṣīkeśastacca karmāvicāritam |
sa ca me vacanaṃ brahmankathamevābhimanyate

विललाप च यत्कृष्णा सभामध्ये समेयुषी ।
न तन्मर्षयते कृष्णो न राज्यहरणं तथा

vilalāpa ca yatkṛṣṇā sabhāmadhye sameyuṣī |
na tanmarṣayate kṛṣṇo na rājyaharaṇaṃ tathā

एकप्राणावुभौ कृष्णावन्योन्यमभिसंश्रितौ ।
पुरा यच्छ्रुतमेवासीदद्य पश्यामि तत्प्रभो

ekaprāṇāvubhau kṛṣṇāvanyonyamabhisaṃśritau |
purā yacchrutamevāsīdadya paśyāmi tatprabho

स्वस्रीयं निहतं दृष्ट्वा दुःखं स्वपिति केशवः ।
कृतागसो वयं तस्य हितं मे स कथं चरेत्

svasrīyaṃ nihataṃ dṛṣṭvā duḥkhaṃ svapiti keśavaḥ |
kṛtāgaso vayaṃ tasya hitaṃ me sa kathaṃ caret

अभिमन्योर्विनाशेन न शर्म लभतेऽर्जुनः ।
स कथं मद्धिते यत्नं प्रकरिष्यति याचितः

abhimanyorvināśena na śarma labhate'rjunaḥ |
sa kathaṃ maddhite yatnaṃ prakariṣyati yācitaḥ

मध्यमः पाण्डवस्तीक्ष्णो भीमसेनो महाबलः ।
प्रतिज्ञातं च तेनोग्रं भज्येतापि न सन्नमेत्

madhyamaḥ pāṇḍavastīkṣṇo bhīmaseno mahābalaḥ |
pratijñātaṃ ca tenograṃ bhajyetāpi na sannamet

उभौ तौ बद्धनिस्त्रिंशावुभौ चाबद्धकङ्कटौ ।
कृतवैरावुभौ वीरौ यमावपि यमोपमौ

ubhau tau baddhanistriṃśāvubhau cābaddhakaṅkaṭau |
kṛtavairāvubhau vīrau yamāvapi yamopamau

धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च कृतवैरौ मया सह ।
तौ कथं मद्धिते यत्नं कुर्यातां द्विजसत्तम

dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca kṛtavairau mayā saha |
tau kathaṃ maddhite yatnaṃ kuryātāṃ dvijasattama

दुःशासनेन यत्कृष्णा एकवस्त्रा रजस्वला ।
परिक्लिष्टा सभामध्ये सर्वलोकस्य पश्यतः

duḥśāsanena yatkṛṣṇā ekavastrā rajasvalā |
parikliṣṭā sabhāmadhye sarvalokasya paśyataḥ

कथा विवसनां दीनां स्मरन्त्यद्यापि पाण्डवाः ।
न निवारयितुं शक्याः सङ्ग्रामत्ते परन्तपाः

kathā vivasanāṃ dīnāṃ smarantyadyāpi pāṇḍavāḥ |
na nivārayituṃ śakyāḥ saṅgrāmatte parantapāḥ

यदा च द्रौपदी क्लिष्टा मद्विनाशाय दुःखिता ।
उग्रं तेपे तपः कृष्णा भर्तॄणामर्थसिद्धये ।
स्थण्डिले नित्यदा शेते यावद्वैरस्य यातनम्

yadā ca draupadī kliṣṭā madvināśāya duḥkhitā |
ugraṃ tepe tapaḥ kṛṣṇā bhartṝṇāmarthasiddhaye |
sthaṇḍile nityadā śete yāvadvairasya yātanam

निक्षिप्य मानं दर्पं च वासुदेवसहोदरा ।
कृष्णायाः प्रेष्यवद्भूत्वा शुश्रूषां कुरुते सदा

nikṣipya mānaṃ darpaṃ ca vāsudevasahodarā |
kṛṣṇāyāḥ preṣyavadbhūtvā śuśrūṣāṃ kurute sadā

इति सर्वं समुन्नद्धं न निर्वाति कथञ्चन ।
अभिमन्योर्विनाशेन स सन्धेयः कथं मया

iti sarvaṃ samunnaddhaṃ na nirvāti kathañcana |
abhimanyorvināśena sa sandheyaḥ kathaṃ mayā

कथं च राजा भुक्त्वेमां पृथिवीं सागराम्बराम् ।
पाण्डवानां प्रसादेन भोक्ष्ये राज्यमहं कथम्

kathaṃ ca rājā bhuktvemāṃ pṛthivīṃ sāgarāmbarām |
pāṇḍavānāṃ prasādena bhokṣye rājyamahaṃ katham

उपर्युपरि राज्ञां वै ज्वलित्वा भास्करो यथा ।
युधिष्ठिरं कथं पञ्चादनुयास्यामि दासवत्

uparyupari rājñāṃ vai jvalitvā bhāskaro yathā |
yudhiṣṭhiraṃ kathaṃ pañcādanuyāsyāmi dāsavat

कथं भुक्त्वा स्वयं भोगान्दत्त्वा दायांश्च पुष्कलान् ।
कृपणं वर्तयिष्यामि कृपणैः सह जीविकाम्

kathaṃ bhuktvā svayaṃ bhogāndattvā dāyāṃśca puṣkalān |
kṛpaṇaṃ vartayiṣyāmi kṛpaṇaiḥ saha jīvikām

नाभ्यसूयामि ते वाक्यमुक्तं स्निग्धं हितं त्वया

nābhyasūyāmi te vākyamuktaṃ snigdhaṃ hitaṃ tvayā

न तु सन्धिमहं मन्ये प्राप्तकालं कथञ्चन ।
सुनीतमनुपश्यामि सुयुद्धेन परन्तप

na tu sandhimahaṃ manye prāptakālaṃ kathañcana |
sunītamanupaśyāmi suyuddhena parantapa

नायं क्लीबायितुं कालः संयोद्धुं काल एव नः

nāyaṃ klībāyituṃ kālaḥ saṃyoddhuṃ kāla eva naḥ

इष्टं मे बहुभिर्यज्ञैर्दत्ता विप्रेषु दक्षिणाः ।
प्राप्ताः कामाः श्रुता वेदाः शत्रूणां मूर्ध्निं च स्थितम्

iṣṭaṃ me bahubhiryajñairdattā vipreṣu dakṣiṇāḥ |
prāptāḥ kāmāḥ śrutā vedāḥ śatrūṇāṃ mūrdhniṃ ca sthitam

भृत्या मे सुभृतास्तात दीनश्चाभ्यृद्भृतो जनः ।
नोत्सहेऽद्य द्विजश्रेष्ठ पाण्डवान्वक्तुमीदृशम्

bhṛtyā me subhṛtāstāta dīnaścābhyṛdbhṛto janaḥ |
notsahe'dya dvijaśreṣṭha pāṇḍavānvaktumīdṛśam

जितानि परराष्ट्राणि स्वराष्ट्रमनुपालितम् ।
भुक्ताश्च विविधा भोगास्त्रिवर्गः सेवितो मया

jitāni pararāṣṭrāṇi svarāṣṭramanupālitam |
bhuktāśca vividhā bhogāstrivargaḥ sevito mayā