Chapter 5: Kripa forbids slaying sleepers; Ashvatthama departs

शुश्रूषुरपि दुर्मेधाः पुरुषोऽनियतेन्द्रियः ।
नालं वेदयितुं कृत्स्नौ धर्मार्थाविति मे मतिः

śuśrūṣurapi durmedhāḥ puruṣo'niyatendriyaḥ |
nālaṃ vedayituṃ kṛtsnau dharmārthāviti me matiḥ

तथैव तावन्मेधावी विनयं यो न शिक्षते ।
न च किञ्चन जानाति सोऽपि धर्मार्थनिश्चयम्

tathaiva tāvanmedhāvī vinayaṃ yo na śikṣate |
na ca kiñcana jānāti so'pi dharmārthaniścayam

[चिरं ह्यपि जडः शूरः पण्डितं पर्युपास्य ह ।
न स धर्मान्विजानाति दर्वी सूपरसानिव

[ciraṃ hyapi jaḍaḥ śūraḥ paṇḍitaṃ paryupāsya ha |
na sa dharmānvijānāti darvī sūparasāniva

मुहूर्तमपि तं प्राज्ञः पण्डितं पर्युपास्य हि ।
क्षिप्रं धर्मान्विजानाति जिह्वा सूपरसानिव

muhūrtamapi taṃ prājñaḥ paṇḍitaṃ paryupāsya hi |
kṣipraṃ dharmānvijānāti jihvā sūparasāniva

शुश्रूषुस्त्वेव मेधावी पुरुषो नियतेन्द्रियः ।
जानीयादागमान्सर्वान्ग्राह्यं च न विरोधयेत्

śuśrūṣustveva medhāvī puruṣo niyatendriyaḥ |
jānīyādāgamānsarvāngrāhyaṃ ca na virodhayet

अनयस्त्ववमानी यो दुरात्मा पापपूरुषः ।
दिष्टमुत्सृज्य कल्याणं करोति बहुपातकम्

anayastvavamānī yo durātmā pāpapūruṣaḥ |
diṣṭamutsṛjya kalyāṇaṃ karoti bahupātakam

नाथवन्तं तु सुहृदः प्रतिषेधन्ति पातकात् ।
निवर्तते तु लक्ष्मीवान्नालक्ष्मीवान्निवर्तते

nāthavantaṃ tu suhṛdaḥ pratiṣedhanti pātakāt |
nivartate tu lakṣmīvānnālakṣmīvānnivartate

यथा ह्युच्चावचैर्वाक्यैः क्षिप्तचित्तो नियम्यते ।
तथैव सुहृदा शक्यो नशक्यस्त्ववसीदति

yathā hyuccāvacairvākyaiḥ kṣiptacitto niyamyate |
tathaiva suhṛdā śakyo naśakyastvavasīdati

तथैव सुहृदोऽप्राज्ञान्कुर्वाणान्कर्म पापकम् ।
प्राज्ञाः सम्प्रतिषेधन्ति यथाशक्ति पुनःपुनः

tathaiva suhṛdo'prājñānkurvāṇānkarma pāpakam |
prājñāḥ sampratiṣedhanti yathāśakti punaḥpunaḥ

स कल्याणे मनः कृत्वा नियम्यात्मानमात्मना ।
कुरु मे वचनं तात येन पश्चान्न तप्स्यसे

sa kalyāṇe manaḥ kṛtvā niyamyātmānamātmanā |
kuru me vacanaṃ tāta yena paścānna tapsyase

न वधः पूज्यते लोके सुप्तानामिह धर्मतः ।
तथैव न्यस्तशस्त्राणां विमुक्तरथवाजिनाम्

na vadhaḥ pūjyate loke suptānāmiha dharmataḥ |
tathaiva nyastaśastrāṇāṃ vimuktarathavājinām

ये व ब्रूयुस्तवास्मीति ये च स्युः शरणागताः ।
विमुक्तमूर्धजा ये च ये चापि हतवाहनाः

ye va brūyustavāsmīti ye ca syuḥ śaraṇāgatāḥ |
vimuktamūrdhajā ye ca ye cāpi hatavāhanāḥ

अद्य स्वप्स्यन्ति पाञ्चाला विमुक्तकवचा विभो ।
विश्वस्ता रजनीं सर्वे प्रेता इव विचेतसः

adya svapsyanti pāñcālā vimuktakavacā vibho |
viśvastā rajanīṃ sarve pretā iva vicetasaḥ

यस्तेषां तदवस्थानां द्रुह्येत पुरुषोऽनृजुः ।
व्यक्तं स नरके मज्जेदगाधे विपुलेऽप्लुवे

yasteṣāṃ tadavasthānāṃ druhyeta puruṣo'nṛjuḥ |
vyaktaṃ sa narake majjedagādhe vipule'pluve

सर्वास्त्रविदुषां लोके श्रेष्ठस्त्वमसि विश्रुतः ।
न च ते जातु लोकेऽस्मिन्सुसूक्ष्ममपि किल्बिषम्

sarvāstraviduṣāṃ loke śreṣṭhastvamasi viśrutaḥ |
na ca te jātu loke'sminsusūkṣmamapi kilbiṣam

त्वं पुनः सूर्यसङ्काशः श्वोभूत उदिते रवौ ।
प्रकाशे सर्वभूतानां विजेता युधि शात्रवान्

tvaṃ punaḥ sūryasaṅkāśaḥ śvobhūta udite ravau |
prakāśe sarvabhūtānāṃ vijetā yudhi śātravān

असम्भावितरूपं हि त्वयि कर्म विगर्हितम् ।
शुक्ले रक्तमिव न्यस्तं भवेदिति मतिर्मम

asambhāvitarūpaṃ hi tvayi karma vigarhitam |
śukle raktamiva nyastaṃ bhavediti matirmama

एवमेव यथाऽऽत्थ त्वमनुशाससि मातुल ।
तैस्तु पूर्वमयं सेतुः समन्ताद्विह्वलीकृतः

evameva yathā''ttha tvamanuśāsasi mātula |
taistu pūrvamayaṃ setuḥ samantādvihvalīkṛtaḥ

प्रत्यक्षं भूमिपालानां भवतां चापि सन्निधौ ।
न्यस्तशस्त्रो मम पिता धृष्टद्युम्नेन पातितः

pratyakṣaṃ bhūmipālānāṃ bhavatāṃ cāpi sannidhau |
nyastaśastro mama pitā dhṛṣṭadyumnena pātitaḥ

कर्णश्च पतिते चक्रे उत्थास्यन्रथिनां वरः ।
उत्तमे व्यसने मग्नो हतो गाण्डीवधन्वना

karṇaśca patite cakre utthāsyanrathināṃ varaḥ |
uttame vyasane magno hato gāṇḍīvadhanvanā

तथा शान्तनवो भीष्मो न्यस्तशस्त्रो निरायुधः ।
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य हतो गाण्डीवधन्वना

tathā śāntanavo bhīṣmo nyastaśastro nirāyudhaḥ |
śikhaṇḍinaṃ puraskṛtya hato gāṇḍīvadhanvanā

भूरिश्रवा महेष्वासस्तथा प्रायगतो रणे ।
क्रोशतां बूमिपालानां युयुधानेन पातितः

bhūriśravā maheṣvāsastathā prāyagato raṇe |
krośatāṃ būmipālānāṃ yuyudhānena pātitaḥ

दुर्योधनश्च भीमेन समेत्य गदया मृधे ।
पश्यतां भूमिपालानामधर्मेण निपातितः

duryodhanaśca bhīmena sametya gadayā mṛdhe |
paśyatāṃ bhūmipālānāmadharmeṇa nipātitaḥ

एकाकी बहुभिस्तत्र परिवार्य महारथैः ।
अधर्मेण नरव्याघ्रो भीमसेनेन पातितः

ekākī bahubhistatra parivārya mahārathaiḥ |
adharmeṇa naravyāghro bhīmasenena pātitaḥ

विलापो भग्नसक्थस्य यो मे राज्ञः परिश्रुतः ।
वादिकानां कथयतां स मे मर्माणि कृन्तति

vilāpo bhagnasakthasya yo me rājñaḥ pariśrutaḥ |
vādikānāṃ kathayatāṃ sa me marmāṇi kṛntati

एवं चाधार्मिकाः पापाः पाञ्चाला भिन्नसतवः ।
तानेवं भिन्नमर्यादान्किं भवान्न विगर्हति

evaṃ cādhārmikāḥ pāpāḥ pāñcālā bhinnasatavaḥ |
tānevaṃ bhinnamaryādānkiṃ bhavānna vigarhati

पितृहन्तॄनहं हत्वा पाञ्चालान्निशि सौप्तिके ।
कामं कीटः पतङ्गो वा जन्म प्राप्य भवामि वै

pitṛhantṝnahaṃ hatvā pāñcālānniśi sauptike |
kāmaṃ kīṭaḥ pataṅgo vā janma prāpya bhavāmi vai

त्वरे चाहमनेनाद्य यदिदं मे चिकीर्षितम् ।
तस्य मे त्वरमाणस्य कुतो निद्रा कुतः सुखम्

tvare cāhamanenādya yadidaṃ me cikīrṣitam |
tasya me tvaramāṇasya kuto nidrā kutaḥ sukham

न स जातः पुमाँल्लोके कश्चिन्न स भविष्यति ।
यो मे व्यावर्तयेदेतां वधे तेषां कृतां मतिम्

na sa jātaḥ pumām̐lloke kaścinna sa bhaviṣyati |
yo me vyāvartayedetāṃ vadhe teṣāṃ kṛtāṃ matim

एवमुक्त्वा महाराज द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ।
एकान्ते योजयित्वाऽश्वान्प्रायादभिमुखः परान्

evamuktvā mahārāja droṇaputraḥ pratāpavān |
ekānte yojayitvā'śvānprāyādabhimukhaḥ parān

तमब्रूतां महात्मानौ भोजशारद्वतावुभौ ।
किमयं स्यन्दनो युक्तः किं च कार्यं चिकीर्षितम्

tamabrūtāṃ mahātmānau bhojaśāradvatāvubhau |
kimayaṃ syandano yuktaḥ kiṃ ca kāryaṃ cikīrṣitam

एकसामर्थप्रयातौ स्वस्त्वया सह नरर्षभ ।
समदुःखसुखौ चापि तस्माच्छंसितुमर्हसि

ekasāmarthaprayātau svastvayā saha nararṣabha |
samaduḥkhasukhau cāpi tasmācchaṃsitumarhasi

अश्वत्थामा तुं सङ्क्रुद्धः पितुर्वधमनुस्मरन् ।
ताभ्यां तथ्यं तथाऽऽचख्यौ यदस्यात्मचिकीर्षितम्

aśvatthāmā tuṃ saṅkruddhaḥ piturvadhamanusmaran |
tābhyāṃ tathyaṃ tathā''cakhyau yadasyātmacikīrṣitam

हत्वा शतसहस्राणि योधानां निशितैः शरैः ।
न्यस्तशस्त्रो मम पिता धृष्टद्युम्नेन पातितः

hatvā śatasahasrāṇi yodhānāṃ niśitaiḥ śaraiḥ |
nyastaśastro mama pitā dhṛṣṭadyumnena pātitaḥ

तं तथैव वधिष्यामि न्यस्तवर्माणमद्य वै ।
पुत्रं पाञ्चालराजस्य पापं पापेन कर्मणा

taṃ tathaiva vadhiṣyāmi nyastavarmāṇamadya vai |
putraṃ pāñcālarājasya pāpaṃ pāpena karmaṇā

तथा विनिहतः पापः पाञ्चाल्यः पशुवन्मया ।
शस्त्रेण विजिताँल्लोकान्नाप्नुयादिति मे मतिः

tathā vinihataḥ pāpaḥ pāñcālyaḥ paśuvanmayā |
śastreṇa vijitām̐llokānnāpnuyāditi me matiḥ

क्षिप्रं सन्नद्वकवचौ सखङ्गावात्तकार्मुकौ ।
मामेवाद्य प्रतीक्षेतां रथवर्यौ परन्तपौ

kṣipraṃ sannadvakavacau sakhaṅgāvāttakārmukau |
māmevādya pratīkṣetāṃ rathavaryau parantapau

इत्युक्त्वा रथमास्थाय प्रायादभिमुखः परान् ।
तमन्वगात्कृपो राजन्कृतवर्मा च सात्वतः

ityuktvā rathamāsthāya prāyādabhimukhaḥ parān |
tamanvagātkṛpo rājankṛtavarmā ca sātvataḥ

ते प्रयाता व्यरोचन्त परानभिमुखास्त्रयः ।
हूयमाना यथा यज्ञे समिद्धा हव्यवाहनाः

te prayātā vyarocanta parānabhimukhāstrayaḥ |
hūyamānā yathā yajñe samiddhā havyavāhanāḥ

ययुश्च शिबिरं तेषां सम्प्रसुप्तजनं विभो ।
द्वारदेशमनुप्राप्य द्रौणिस्तस्थौ महारथः

yayuśca śibiraṃ teṣāṃ samprasuptajanaṃ vibho |
dvāradeśamanuprāpya drauṇistasthau mahārathaḥ