Chapter 53: Kaliya, Govardhana and the slaying of Kamsa

ततः कदचिद्गोविन्दो ज्येष्ठं सङ्कर्षणं विना ।
चचार तद्वनं रम्यं सुस्वरूपो वराननः

tataḥ kadacidgovindo jyeṣṭhaṃ saṅkarṣaṇaṃ vinā |
cacāra tadvanaṃ ramyaṃ susvarūpo varānanaḥ

काकपक्षधरः श्रीमाञ्छ्यामः पद्मनिभेक्षणः ।
श्रीवत्सेनोरसा युक्तः शशाङ्क इव लक्ष्मणा

kākapakṣadharaḥ śrīmāñchyāmaḥ padmanibhekṣaṇaḥ |
śrīvatsenorasā yuktaḥ śaśāṅka iva lakṣmaṇā

रज्जुयज्ञोपवीती स पीताम्बरधरो युवा ।
श्वेतचन्द्रनलिप्राङ्गो नीलकुञ्चितमूर्धजः

rajjuyajñopavītī sa pītāmbaradharo yuvā |
śvetacandranaliprāṅgo nīlakuñcitamūrdhajaḥ

राजता बर्हिपत्रेण मन्दमारुतकम्पिना ।
क्वचिद्गायन्क्वञ्चित्क्रीडन्क्वचिन्नृत्यन्क्वचिद्धसन्

rājatā barhipatreṇa mandamārutakampinā |
kvacidgāyankvañcitkrīḍankvacinnṛtyankvaciddhasan

गोपवेणुं सुमधुरं कामं तदपि वादयन् ।
प्रह्लादनार्थं च गवां क क्वचिद्वनगतो युवा

gopaveṇuṃ sumadhuraṃ kāmaṃ tadapi vādayan |
prahlādanārthaṃ ca gavāṃ ka kvacidvanagato yuvā

गोकुले मेघकाले तु चचार द्युतिमान्प्रभुः ।
बहुरम्येषु देशेषु वनस्य वनराजिपु

gokule meghakāle tu cacāra dyutimānprabhuḥ |
bahuramyeṣu deśeṣu vanasya vanarājipu

तासु कृष्णो मुदा युक्तः क्रीडयन्भरतर्षभ ।
स कदाचिद्वने तस्मिन्गोभिः सह परिव्रजन्

tāsu kṛṣṇo mudā yuktaḥ krīḍayanbharatarṣabha |
sa kadācidvane tasmingobhiḥ saha parivrajan

भाण्डीरं नाम दृष्ट्वाऽथ न्यग्रोधं केशवो महान् ।
तच्छायायां मतिं चक्रे निवासाय तदा प्रभुः

bhāṇḍīraṃ nāma dṛṣṭvā'tha nyagrodhaṃ keśavo mahān |
tacchāyāyāṃ matiṃ cakre nivāsāya tadā prabhuḥ

स तत्र वयसा तुल्यैर्बत्सपालैस्तदाऽनघ ।
रेमे स दिवसं कृष्णः पुरा स्वर्गगतो यथा

sa tatra vayasā tulyairbatsapālaistadā'nagha |
reme sa divasaṃ kṛṣṇaḥ purā svargagato yathā

तं क्रीडमानं गोपालाः कृष्णं भाण्डीरवासिनः ।
रमयन्ति स्म बहवो मान्यैः क्रीडनकैस्तदा

taṃ krīḍamānaṃ gopālāḥ kṛṣṇaṃ bhāṇḍīravāsinaḥ |
ramayanti sma bahavo mānyaiḥ krīḍanakaistadā

अन्ये स्म परिगायन्ति गोपा मुदितमानसाः ।
गोपालकृष्णमेवान्ये गायन्ति स्म वनप्रियाः

anye sma parigāyanti gopā muditamānasāḥ |
gopālakṛṣṇamevānye gāyanti sma vanapriyāḥ

तेषां सङ्गायतामेव वादयामास केशवः ।
पर्णवाद्यान्तरे वेणुं तुम्बवीणां च तत्र वै

teṣāṃ saṅgāyatāmeva vādayāmāsa keśavaḥ |
parṇavādyāntare veṇuṃ tumbavīṇāṃ ca tatra vai

एवं क्रीडान्तरैः कृष्णो गोपालैर्विजहार सः ।
तेन बालेन कौन्तेय कृतं लोकहितं तदा

evaṃ krīḍāntaraiḥ kṛṣṇo gopālairvijahāra saḥ |
tena bālena kaunteya kṛtaṃ lokahitaṃ tadā

पश्यतां सर्वभूतानां वासुदेवेन भारत ।
ह्रदे निपातता तत्र क्रीडितं नागमूर्धनि

paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ vāsudevena bhārata |
hrade nipātatā tatra krīḍitaṃ nāgamūrdhani

शासयित्वा तु कालीयं सर्वलोकस्य पश्यतः ।
विजहार ततः कृष्णो बलेदवसहायवान्

śāsayitvā tu kālīyaṃ sarvalokasya paśyataḥ |
vijahāra tataḥ kṛṣṇo baledavasahāyavān

धेनुको दारुणो राजन्दैत्यो रासभविग्रहः ।
तदा तालवने राजन्बलदेवेन वै हतः

dhenuko dāruṇo rājandaityo rāsabhavigrahaḥ |
tadā tālavane rājanbaladevena vai hataḥ

ततः कदाचित्कौन्तेय रामकृष्णौ वनं गतौ ।
चारयन्तौ प्रवृद्धानि गोधनानि शुभाननौ

tataḥ kadācitkaunteya rāmakṛṣṇau vanaṃ gatau |
cārayantau pravṛddhāni godhanāni śubhānanau

विहरन्तौ मुदा युक्तौ वीक्षमाणौ वनानि वै ।
श्वेलयन्तौ प्रगायन्तौ विचिन्वन्तौ च पादपान्

viharantau mudā yuktau vīkṣamāṇau vanāni vai |
śvelayantau pragāyantau vicinvantau ca pādapān

नामभिर्व्याहरन्तौ च वत्सान्गाश्च परन्तपौ ।
चेरतुर्लोकसिद्धाभिः क्रीडाभिरपराजितौ

nāmabhirvyāharantau ca vatsāngāśca parantapau |
ceraturlokasiddhābhiḥ krīḍābhiraparājitau

तौ देवौ मानुषीं दीक्षां वहन्तौ सुरपूजितौ ।
तज्जातिगुणयुक्ताभिः क्रीडाभिश्चेरतुर्वनम्

tau devau mānuṣīṃ dīkṣāṃ vahantau surapūjitau |
tajjātiguṇayuktābhiḥ krīḍābhiśceraturvanam

एवं बाल्येऽपि गोपालैः क्रीडाभिश्च विजह्रतुः

evaṃ bālye'pi gopālaiḥ krīḍābhiśca vijahratuḥ

ततः कृष्णो महातेजास्तदा गत्वा तु गोव्रजम् ।
गिरियज्ञं तमेवैष प्रवृत्तं गोपदारकैः

tataḥ kṛṣṇo mahātejāstadā gatvā tu govrajam |
giriyajñaṃ tamevaiṣa pravṛttaṃ gopadārakaiḥ

बुभुजे पायसं शौरिरीश्वरः सर्वभूतकृत् ।
तं दृष्ट्वा गोपकाः सर्वे कृष्णमेव समर्चयन्

bubhuje pāyasaṃ śaurirīśvaraḥ sarvabhūtakṛt |
taṃ dṛṣṭvā gopakāḥ sarve kṛṣṇameva samarcayan

पूज्यमानस्तदा देवैर्दिव्यं वपुरधारयत् ।
धृतो गोवर्धनो नाम सप्ताहं पर्वतो धृतः

pūjyamānastadā devairdivyaṃ vapuradhārayat |
dhṛto govardhano nāma saptāhaṃ parvato dhṛtaḥ

शिशुना वासुदेवेन गवार्थमरिमर्दन ।
क्रीडमानस्तदा कृष्णः कृतवान्कर्म दुष्करम्

śiśunā vāsudevena gavārthamarimardana |
krīḍamānastadā kṛṣṇaḥ kṛtavānkarma duṣkaram

तदद्भुतमतीवासीत्सर्वलोकस्य भारत ।
देवदेवः क्षितं गत्वा कृष्णं नत्वा मुदान्वितः ।

tadadbhutamatīvāsītsarvalokasya bhārata |
devadevaḥ kṣitaṃ gatvā kṛṣṇaṃ natvā mudānvitaḥ |

गोविन्द इति तं ह्युक्त्वा ह्यभ्यषिञ्चत्पुरन्दरः ।
इत्युक्त्वाश्लिष्य गोविन्दं पुरुहूतोभ्ययाद्दिवम्

govinda iti taṃ hyuktvā hyabhyaṣiñcatpurandaraḥ |
ityuktvāśliṣya govindaṃ puruhūtobhyayāddivam

अथारिष्ट इति ख्यातं दैत्यं वृषभविग्रहम् ।
जघान तरसा कृष्णः पशूनां हितकाम्यया

athāriṣṭa iti khyātaṃ daityaṃ vṛṣabhavigraham |
jaghāna tarasā kṛṣṇaḥ paśūnāṃ hitakāmyayā

केशिनामा ततो दैत्यो राजंस्तुरगविग्रहः ।
तथा वनगतं पार्थ गजायुतबलं हयम्

keśināmā tato daityo rājaṃsturagavigrahaḥ |
tathā vanagataṃ pārtha gajāyutabalaṃ hayam

कराम्भोरुहवज्रेण जघान मधुसूदनः ।
अथ मल्लं तु चाणूरं निजघान महाऽसुरम्

karāmbhoruhavajreṇa jaghāna madhusūdanaḥ |
atha mallaṃ tu cāṇūraṃ nijaghāna mahā'suram

सुदामानममित्रघ्न सर्वसैन्यपुरस्कृतम् ।
बालरूपेण गोविन्दो निजघान च भारत

sudāmānamamitraghna sarvasainyapuraskṛtam |
bālarūpeṇa govindo nijaghāna ca bhārata

बलदेवेन चायत्नात्समाजे मुष्टिको हतः ।
ताडितश्च सहामात्यः कंसः कृष्णेन भारत

baladevena cāyatnātsamāje muṣṭiko hataḥ |
tāḍitaśca sahāmātyaḥ kaṃsaḥ kṛṣṇena bhārata

हत्वा कंसममित्रघ्नः सर्वेषां पश्यतां तदा ।
अभिषिच्योग्रसेनं तं पित्रोः पादमवन्दत ।

hatvā kaṃsamamitraghnaḥ sarveṣāṃ paśyatāṃ tadā |
abhiṣicyograsenaṃ taṃ pitroḥ pādamavandata |

एवमादीनि कर्माणि कृतवान्वै जनार्दनः

evamādīni karmāṇi kṛtavānvai janārdanaḥ