Chapter 39: Drona praises Abhimanyu and Dushashana rides out

द्वैधीभवति मे चित्तं शुचा तुष्ट्या च सञ्जय ।
मम पुत्रस्य यत्नैन्यं सौभद्रः समवारयत्

dvaidhībhavati me cittaṃ śucā tuṣṭyā ca sañjaya |
mama putrasya yatnainyaṃ saubhadraḥ samavārayat

विस्तरेणैव मे शंस सर्वं गावल्गणे पुनः ।
विक्रीडितं कुमारस्य स्कन्दस्येवासुरैः सह

vistareṇaiva me śaṃsa sarvaṃ gāvalgaṇe punaḥ |
vikrīḍitaṃ kumārasya skandasyevāsuraiḥ saha

हन्त ते सम्प्रवक्ष्यामि विमर्दमतिदारुणम् ।
एकस्य च बहूनां च यथासीत्तुमुलो रणः

hanta te sampravakṣyāmi vimardamatidāruṇam |
ekasya ca bahūnāṃ ca yathāsīttumulo raṇaḥ

अभिमन्युः कृतोत्साहः कृतोत्साहानरिन्दमान् ।
रथस्थो रथिनः सर्वांस्तावकानभ्यवर्षयत्

abhimanyuḥ kṛtotsāhaḥ kṛtotsāhānarindamān |
rathastho rathinaḥ sarvāṃstāvakānabhyavarṣayat

द्रोणं कर्णं कृपं शल्यं द्रौणिं भोजं बृहद्बलम् ॥
दुर्योधनं सौमदत्तिं शकुनिं च महाबलम्

droṇaṃ karṇaṃ kṛpaṃ śalyaṃ drauṇiṃ bhojaṃ bṛhadbalam ||
duryodhanaṃ saumadattiṃ śakuniṃ ca mahābalam

नानानृपान्नृपसुतान्सैन्यानि विविधानि च ।
अलातचक्रवत्सर्वांश्चरन्बाणैः समार्पयत्

nānānṛpānnṛpasutānsainyāni vividhāni ca |
alātacakravatsarvāṃścaranbāṇaiḥ samārpayat

निघ्नन्नमित्रान्सौभद्रः परमास्त्रैः प्रतापवान् ।
अदर्शयत तेजस्वी दिक्षु सर्वासु भारत

nighnannamitrānsaubhadraḥ paramāstraiḥ pratāpavān |
adarśayata tejasvī dikṣu sarvāsu bhārata

तद्दृष्ट्वा चरितं तस्य सौभद्रस्यामितौजसः ।
समकम्पन्त सैन्यानि त्वदीयानि सहस्रशः

taddṛṣṭvā caritaṃ tasya saubhadrasyāmitaujasaḥ |
samakampanta sainyāni tvadīyāni sahasraśaḥ

अथाब्रवीन्महाप्राज्ञो भारद्वाजः प्रतापवान् ।
हर्षेणोत्फुल्लनयनः कृपमाभाष्य सत्वरम्

athābravīnmahāprājño bhāradvājaḥ pratāpavān |
harṣeṇotphullanayanaḥ kṛpamābhāṣya satvaram

घटयन्निव मर्माणि पुत्रस्य तव भारत ।
अभिमन्युं रणे दृष्ट्वा तदा रणविशारदम्

ghaṭayanniva marmāṇi putrasya tava bhārata |
abhimanyuṃ raṇe dṛṣṭvā tadā raṇaviśāradam

एष गच्छति सौभद्रः पार्थानां प्रथितो युवा ।
नन्दयन्सुहृदः सर्वान्राजानं च युधिष्ठिरम्

eṣa gacchati saubhadraḥ pārthānāṃ prathito yuvā |
nandayansuhṛdaḥ sarvānrājānaṃ ca yudhiṣṭhiram

नकुलं सहदेवं च भीमसेनं च पाण्डवम् ।
बन्धून्सम्बन्धिनश्चान्यान्मध्यस्थान्सुहृदस्तथा

nakulaṃ sahadevaṃ ca bhīmasenaṃ ca pāṇḍavam |
bandhūnsambandhinaścānyānmadhyasthānsuhṛdastathā

नास्य युद्धे समं मन्ये कञ्चिदन्यं धनुर्धरम् ।
इच्छन्हन्यादिमां सेनां किमर्थमपि नेच्छति

nāsya yuddhe samaṃ manye kañcidanyaṃ dhanurdharam |
icchanhanyādimāṃ senāṃ kimarthamapi necchati

द्रोणस्य प्रीतिसंयुक्तं श्रुत्वा वाक्यं तवात्मजः ।
आर्जुनिं प्रति सङ्क्रुद्धो द्रोणं दृष्ट्वा स्मयन्निव

droṇasya prītisaṃyuktaṃ śrutvā vākyaṃ tavātmajaḥ |
ārjuniṃ prati saṅkruddho droṇaṃ dṛṣṭvā smayanniva

अथ दुर्योधनः कर्णमब्रवीद्बाह्लिकं नृपः ।
दुःशासनं मद्रराजं तांस्तथाऽन्यान्महारथान्

atha duryodhanaḥ karṇamabravīdbāhlikaṃ nṛpaḥ |
duḥśāsanaṃ madrarājaṃ tāṃstathā'nyānmahārathān

सर्वभूर्धाभिषिक्तानामाचार्यो ब्रह्मवित्तमः ।
अर्जुनस्य सुतं मूढं नायं हन्तुमिहेच्छति

sarvabhūrdhābhiṣiktānāmācāryo brahmavittamaḥ |
arjunasya sutaṃ mūḍhaṃ nāyaṃ hantumihecchati

न ह्यस्य समरे युद्ध्येदन्तकोऽप्याततायिनः ।
किमङ्ग पुनरेवान्यो मर्त्यः सत्यं ब्रवीमि वः

na hyasya samare yuddhyedantako'pyātatāyinaḥ |
kimaṅga punarevānyo martyaḥ satyaṃ bravīmi vaḥ

अर्जुनस्य सुतं त्वेष शिष्यत्वादभिरक्षति ।
शिष्याः पुत्राश्च दयितास्तदपत्यं च धर्मिणाम्

arjunasya sutaṃ tveṣa śiṣyatvādabhirakṣati |
śiṣyāḥ putrāśca dayitāstadapatyaṃ ca dharmiṇām

संरक्ष्यमाणो द्रोणेन मन्यते वीर्यमात्मनः ।
आत्मसम्भावितो मूढस्तं प्रमथ्नीत माचिरम्

saṃrakṣyamāṇo droṇena manyate vīryamātmanaḥ |
ātmasambhāvito mūḍhastaṃ pramathnīta māciram

एवमुक्तास्तु ते राज्ञा सात्वतीपुत्रमभ्ययुः ।
संरब्धास्ते जिघांसन्तो भारद्वाजस्य पश्यतः

evamuktāstu te rājñā sātvatīputramabhyayuḥ |
saṃrabdhāste jighāṃsanto bhāradvājasya paśyataḥ

दुःशासनस्तु तच्छ्रुत्वा दुर्योधनवचस्तदा ।
अब्रवीत्कुरुशार्दूल दुर्योधनमिदं वचः

duḥśāsanastu tacchrutvā duryodhanavacastadā |
abravītkuruśārdūla duryodhanamidaṃ vacaḥ

अहमेनं हनिष्यामि महाराज ब्रवीमि ते ।
मिषतां पाण्डु पुत्राणां पाञ्चालानां च पश्यताम्

ahamenaṃ haniṣyāmi mahārāja bravīmi te |
miṣatāṃ pāṇḍu putrāṇāṃ pāñcālānāṃ ca paśyatām

ग्रसिष्याम्यद्य सौभद्रं यथा राहुर्दिवाकरम् ।
उत्क्रुश्य चाब्रवीद्वाक्यं कुरुराजमिदं पुनः

grasiṣyāmyadya saubhadraṃ yathā rāhurdivākaram |
utkruśya cābravīdvākyaṃ kururājamidaṃ punaḥ

श्रुत्वा कृष्णौ मया ग्रस्तं सौभद्रमतिमानिनौ ।
गमिष्यतः प्रेतलोकं जीवलोकान्न संशयः

śrutvā kṛṣṇau mayā grastaṃ saubhadramatimāninau |
gamiṣyataḥ pretalokaṃ jīvalokānna saṃśayaḥ

तौ च श्रुत्वा मृतौ व्यक्तं पाण्डोः क्षेत्रोद्भवाः सुताः ।
एकाह्वा ससुहृद्वर्गाः क्लैब्याद्धास्यन्ति जीवितम्

tau ca śrutvā mṛtau vyaktaṃ pāṇḍoḥ kṣetrodbhavāḥ sutāḥ |
ekāhvā sasuhṛdvargāḥ klaibyāddhāsyanti jīvitam

तस्मादस्मिन्हते शत्रौ हताः सर्वेऽहितास्तव ।
शिवेन मां ध्याहि राजन्नेष हन्मि रिपूंस्तव

tasmādasminhate śatrau hatāḥ sarve'hitāstava |
śivena māṃ dhyāhi rājanneṣa hanmi ripūṃstava

एवमुक्त्वाऽनदद्राजन्पुत्रो दुःशासनस्तव ।
सौभद्रमभ्ययात्क्रुद्धः शरवर्षैरवाकिरन्

evamuktvā'nadadrājanputro duḥśāsanastava |
saubhadramabhyayātkruddhaḥ śaravarṣairavākiran

तमतिक्रुद्धमायान्तं तव पुत्रमरिंदमः ।
अभिमन्युः शरैस्तीक्ष्णैः षड्विंशत्या समार्पयत्

tamatikruddhamāyāntaṃ tava putramariṃdamaḥ |
abhimanyuḥ śaraistīkṣṇaiḥ ṣaḍviṃśatyā samārpayat

दुःशासनस्तु सङ्क्रुद्धः प्रभिन्न इव कुञ्जरः ।
अयोधयत सौभद्रमभिमन्युश्च तं रणे

duḥśāsanastu saṅkruddhaḥ prabhinna iva kuñjaraḥ |
ayodhayata saubhadramabhimanyuśca taṃ raṇe

तौ मण्डलानि चित्राणि रथाभ्यां सव्यदक्षिणम् ।
चरमाणावयुध्येतां रथशिक्षाविशारदौ

tau maṇḍalāni citrāṇi rathābhyāṃ savyadakṣiṇam |
caramāṇāvayudhyetāṃ rathaśikṣāviśāradau

अथ पणवमृदङ्गदुन्दुभीनां
क्रकचमहानकभेरिझर्झराणम् ।
निनदमतिभृशं नराः प्रचक्रु--
र्लवणजलोद्भवसिंहनादमिश्रम्

atha paṇavamṛdaṅgadundubhīnāṃ
krakacamahānakabherijharjharāṇam |
ninadamatibhṛśaṃ narāḥ pracakru--
rlavaṇajalodbhavasiṃhanādamiśram