Chapter 141: Satyaki reaches Arjuna as Bhurishravas advances

तमुद्यतं महाबाहुं दुःशासनरथं प्रति ।
त्वरितं त्वरणीयेषु धनञ्जयजयैषिणम्

tamudyataṃ mahābāhuṃ duḥśāsanarathaṃ prati |
tvaritaṃ tvaraṇīyeṣu dhanañjayajayaiṣiṇam

त्रिगर्तानां महेष्वासाः सुवर्णविकृतध्वजाः ।
सेनासमुद्रमाविष्टमनन्तं पर्यवारयन्

trigartānāṃ maheṣvāsāḥ suvarṇavikṛtadhvajāḥ |
senāsamudramāviṣṭamanantaṃ paryavārayan

अथैनं रथवंशेन सर्वतः सन्निवार्य ते ।
अवाकिरञ्छरव्रातैः क्रुद्धाः परमधन्विनः

athainaṃ rathavaṃśena sarvataḥ sannivārya te |
avākirañcharavrātaiḥ kruddhāḥ paramadhanvinaḥ

अजयद्राजपुत्रांस्तान्भ्राजमानान्महारणे ।
एकः पञ्चाशतं शत्रून्सात्यकिः सत्यविक्रमः

ajayadrājaputrāṃstānbhrājamānānmahāraṇe |
ekaḥ pañcāśataṃ śatrūnsātyakiḥ satyavikramaḥ

सम्प्राप्य भारतीमध्यं तलघोषसमाकुलम् ।
असिशक्तिगदापूर्णमप्लुवं सागरं यथा

samprāpya bhāratīmadhyaṃ talaghoṣasamākulam |
asiśaktigadāpūrṇamapluvaṃ sāgaraṃ yathā

अथैनमनुवृत्तास्तु त्रिगर्ताः सहिताः पुनः ।
तीव्रेण रथवंशेन महता पर्यवारयन् ।
विकर्षन्तोऽतिमात्राणि चापानि भरतर्षभ

athainamanuvṛttāstu trigartāḥ sahitāḥ punaḥ |
tīvreṇa rathavaṃśena mahatā paryavārayan |
vikarṣanto'timātrāṇi cāpāni bharatarṣabha

तत्राद्भुतमपश्याम शैनेयचरितं रणे ।
प्रतीच्यां दिशि तं दृष्ट्वा प्राच्यां पश्यामि लाघवात्

tatrādbhutamapaśyāma śaineyacaritaṃ raṇe |
pratīcyāṃ diśi taṃ dṛṣṭvā prācyāṃ paśyāmi lāghavāt

उदीचीं दक्षिणां प्राचीं प्रतीचीं विदिशस्तथा ।
पुनर्मध्यगतो वीर आहवे युद्धदुर्मदः

udīcīṃ dakṣiṇāṃ prācīṃ pratīcīṃ vidiśastathā |
punarmadhyagato vīra āhave yuddhadurmadaḥ

एकः पर्यचरन्रङ्गे बहुधा स महाबलः ।
नृत्यन्निवाचरच्छूरो यथा रथशतं तथा

ekaḥ paryacaranraṅge bahudhā sa mahābalaḥ |
nṛtyannivācaracchūro yathā rathaśataṃ tathā

तद्दृष्ट्वा चरितं तस्य सिंहविक्रान्तगामिनः ।
त्रिगर्ताः सन्न्यवर्तन्त सन्तप्ताः स्वजनं प्रति

taddṛṣṭvā caritaṃ tasya siṃhavikrāntagāminaḥ |
trigartāḥ sannyavartanta santaptāḥ svajanaṃ prati

तमन्ये शूरसेनानां शूराः सङ्ख्ये न्यवारयन् ।
नियच्छन्तः शरव्रातैर्मत्तं द्विपमिवाङ्कुशैः

tamanye śūrasenānāṃ śūrāḥ saṅkhye nyavārayan |
niyacchantaḥ śaravrātairmattaṃ dvipamivāṅkuśaiḥ

तैर्व्यवाहरदार्यात्मा मुहूर्तादेव सात्यकिः ।
ततः कलिङ्गैर्युयुधे सोऽचिन्त्यबलविक्रमः

tairvyavāharadāryātmā muhūrtādeva sātyakiḥ |
tataḥ kaliṅgairyuyudhe so'cintyabalavikramaḥ

तां च सेनामतिक्रम्य कलिङ्गानां दुरत्ययाम् ।
अथ पार्थं महाबाहुर्धनञ्जयमुपासदत्

tāṃ ca senāmatikramya kaliṅgānāṃ duratyayām |
atha pārthaṃ mahābāhurdhanañjayamupāsadat

तरन्निव जले श्रान्तो यथा स्थलमुपेयिवान् ।
तं दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्रं युयुधानः समाश्वसत्

taranniva jale śrānto yathā sthalamupeyivān |
taṃ dṛṣṭvā puruṣavyāghraṃ yuyudhānaḥ samāśvasat

तमायान्तमभिप्रेक्ष्य केशवः पार्थमब्रवीत् ।
असावायाति शैनेयस्तव पार्थ पदानुगः

tamāyāntamabhiprekṣya keśavaḥ pārthamabravīt |
asāvāyāti śaineyastava pārtha padānugaḥ

एष शिष्यः सखा चैव तव सत्यपराक्रमः ।
सर्वान्योधांस्तृणीकृत्य विजिग्ये पुरुषर्षभः

eṣa śiṣyaḥ sakhā caiva tava satyaparākramaḥ |
sarvānyodhāṃstṛṇīkṛtya vijigye puruṣarṣabhaḥ

एष कौरवयोधानां कृत्वा घोरमुपद्रवम् ।
तव प्राणैः प्रियतमः किरीटिन्नेति सात्यकिः

eṣa kauravayodhānāṃ kṛtvā ghoramupadravam |
tava prāṇaiḥ priyatamaḥ kirīṭinneti sātyakiḥ

एष द्रोणं तथा भोजं कृतवर्माणमेव च ।
कदर्थीकृत्य विशिखैः फल्गुनाभ्येति सात्यकिः

eṣa droṇaṃ tathā bhojaṃ kṛtavarmāṇameva ca |
kadarthīkṛtya viśikhaiḥ phalgunābhyeti sātyakiḥ

धर्मराजप्रियान्वेषी हत्वा योधान्वरान्वरान् ।
शूरश्चैव कृतास्त्रश्च फल्गुनाभ्येति सात्यकिः

dharmarājapriyānveṣī hatvā yodhānvarānvarān |
śūraścaiva kṛtāstraśca phalgunābhyeti sātyakiḥ

कृत्वा सुदुष्करं कर्म सैन्यमध्ये महाबलः ।
तव दर्शनमन्विच्छन्पाण्डवाभ्येति सात्यकिः

kṛtvā suduṣkaraṃ karma sainyamadhye mahābalaḥ |
tava darśanamanvicchanpāṇḍavābhyeti sātyakiḥ

बहूनेकरथेनाजौ योधयित्वा महारथान् ।
आचार्यप्रमुखान्पार्थ प्रयात्येष स सात्यकिः

bahūnekarathenājau yodhayitvā mahārathān |
ācāryapramukhānpārtha prayātyeṣa sa sātyakiḥ

स्वबाहुबलमाश्रित्य विदार्य च वरूथिनीम् ।
प्रेषितो धर्मराजेन पार्थैषोऽभ्येति सात्यकिः

svabāhubalamāśritya vidārya ca varūthinīm |
preṣito dharmarājena pārthaiṣo'bhyeti sātyakiḥ

प्रियः शिष्यश्च ते पार्थ त्वया तुल्यपराक्रमः ।
विद्राव्यं महतीं सेनामेष ह्यायाति सात्यकिः

priyaḥ śiṣyaśca te pārtha tvayā tulyaparākramaḥ |
vidrāvyaṃ mahatīṃ senāmeṣa hyāyāti sātyakiḥ

यस्य नास्ति समो योधः कौरवेषु कथञ्चन ।
सोऽयमायाति कौन्तेय सात्यकिर्युद्धदुर्मदः

yasya nāsti samo yodhaḥ kauraveṣu kathañcana |
so'yamāyāti kaunteya sātyakiryuddhadurmadaḥ

कुरुसैन्याद्विमुक्तो वै सिंहो मध्याद्गवामिव ।
निहत्य बहुलाः सेनाः पार्थैषोऽब्येति सात्यकिः

kurusainyādvimukto vai siṃho madhyādgavāmiva |
nihatya bahulāḥ senāḥ pārthaiṣo'byeti sātyakiḥ

एष राजसहस्राणां वक्त्रैः पङ्कजसन्निभैः ।
आस्तीर्य वसुधां पार्थ क्षिप्रमायाति सात्यकिः

eṣa rājasahasrāṇāṃ vaktraiḥ paṅkajasannibhaiḥ |
āstīrya vasudhāṃ pārtha kṣipramāyāti sātyakiḥ

एष दुर्योधनं जित्वा भ्रातृभिः सहितं रणे ।
निहत्य जलसन्धं च क्षिप्रमायाति सात्यकिः

eṣa duryodhanaṃ jitvā bhrātṛbhiḥ sahitaṃ raṇe |
nihatya jalasandhaṃ ca kṣipramāyāti sātyakiḥ

रुधिरौघवतीं कृत्वा नदीं शोणितकर्दमाम् ।
तृणवद्व्यस्य कौरव्यानेष ह्यायाति सात्यकिः

rudhiraughavatīṃ kṛtvā nadīṃ śoṇitakardamām |
tṛṇavadvyasya kauravyāneṣa hyāyāti sātyakiḥ

ततः प्रहृष्टः कौन्तेयः केशवं वाक्यमब्रवीत् ।
न मे प्रियं महाबाहो यन्मामभ्येति सात्यकिः

tataḥ prahṛṣṭaḥ kaunteyaḥ keśavaṃ vākyamabravīt |
na me priyaṃ mahābāho yanmāmabhyeti sātyakiḥ

न हि जानामि वृत्तान्तं धर्मराजस्य केशव ।
सात्वतेन विहीनः स यदि जीवति वा न वा

na hi jānāmi vṛttāntaṃ dharmarājasya keśava |
sātvatena vihīnaḥ sa yadi jīvati vā na vā

एतेन हि महाबाहो रक्षितव्यः स पार्थिवः ।
तमेष कथमुत्सृज्य मम कृष्ण पदानुगः

etena hi mahābāho rakṣitavyaḥ sa pārthivaḥ |
tameṣa kathamutsṛjya mama kṛṣṇa padānugaḥ

राजा द्रोणाय चोत्सृष्टः सैन्धवश्चानिपातितः ।
प्रत्युद्याति च शैनेयमेष भूरिश्रवा रणे

rājā droṇāya cotsṛṣṭaḥ saindhavaścānipātitaḥ |
pratyudyāti ca śaineyameṣa bhūriśravā raṇe

सोऽयं गुरुतरो भारः सैन्धवार्थे समाहितः ।
ज्ञातव्यश्च हि मे राजा रक्षितव्यश्च सात्यकिः

so'yaṃ gurutaro bhāraḥ saindhavārthe samāhitaḥ |
jñātavyaśca hi me rājā rakṣitavyaśca sātyakiḥ

जयद्रथश्च हन्तव्यो लम्बते च दिवाकरः ।
श्रान्तश्चैष महाबाहुरल्पप्राणश्च साम्प्रतम्

jayadrathaśca hantavyo lambate ca divākaraḥ |
śrāntaścaiṣa mahābāhuralpaprāṇaśca sāmpratam

परिश्रान्ता हयाश्चास्य हययन्ता च माधव ।
न च भूरिश्रवाः श्रान्तः ससहायश्च केशव

pariśrāntā hayāścāsya hayayantā ca mādhava |
na ca bhūriśravāḥ śrāntaḥ sasahāyaśca keśava

अपीदानीं भवेदस्य क्षेममस्मिन्समागमे ।
कच्चिन्न सागरं तीर्त्वा सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
गोष्पदं प्राप्य सीदेत महौजाः शिनिपुङ्गवः

apīdānīṃ bhavedasya kṣemamasminsamāgame |
kaccinna sāgaraṃ tīrtvā sātyakiḥ satyavikramaḥ |
goṣpadaṃ prāpya sīdeta mahaujāḥ śinipuṅgavaḥ

अपि कौरवमुख्येन कृतास्त्रेण महात्मना ।
समेत्य भूरिश्रवसा स्वस्तिमान्सात्यकिर्भवेत्

api kauravamukhyena kṛtāstreṇa mahātmanā |
sametya bhūriśravasā svastimānsātyakirbhavet

व्यतिक्रममिमं मन्ये धर्मराजस्य केशव ।
आचार्याद्भयमुत्सृज्य यः प्रैषयत सात्यकिम्

vyatikramamimaṃ manye dharmarājasya keśava |
ācāryādbhayamutsṛjya yaḥ praiṣayata sātyakim

ग्रहणं धर्मराजस्य खगः श्येन इवामिषम् ।
नित्यमाशंसते द्रोणः कच्चित्स्यात्कुशली नृपः

grahaṇaṃ dharmarājasya khagaḥ śyena ivāmiṣam |
nityamāśaṃsate droṇaḥ kaccitsyātkuśalī nṛpaḥ