Chapter 135: Bhima slays Durmarshana and four more brothers

दैवमेव परं मन्ये धिक्पौरुषमनर्थकम् ।
यत्राधिरथिरायत्तौ नातरत्पाण्डवं रणे

daivameva paraṃ manye dhikpauruṣamanarthakam |
yatrādhirathirāyattau nātaratpāṇḍavaṃ raṇe

कर्णः पार्थान्सगोविन्दाञ्जेतुमुत्सहते रणे ।
न च कर्णसमं लोके पश्यामि कञ्चन ।
इति दुर्योधनस्याहमश्रौषं जल्पतो मुहुः

karṇaḥ pārthānsagovindāñjetumutsahate raṇe |
na ca karṇasamaṃ loke paśyāmi kañcana |
iti duryodhanasyāhamaśrauṣaṃ jalpato muhuḥ

कर्णो हि बलवाञ्छूरो दृढधन्वा जितक्लमः ।
इति मामब्रवीत्सूत मन्दो दुर्योधनः पुरा

karṇo hi balavāñchūro dṛḍhadhanvā jitaklamaḥ |
iti māmabravītsūta mando duryodhanaḥ purā

वसुषेणसहायं मां नालं देवाऽपि संयुगे ।
किं नु पाण्डुसुता राजन्गतसत्वा विचेतसः

vasuṣeṇasahāyaṃ māṃ nālaṃ devā'pi saṃyuge |
kiṃ nu pāṇḍusutā rājangatasatvā vicetasaḥ

तत्र तं निर्जितं दृष्ट्वा भुजङ्गमिव निर्विषम् ।
युद्धात्कर्णमपक्रान्तं किंस्विद्दुर्योधनोऽब्रवीत्

tatra taṃ nirjitaṃ dṛṣṭvā bhujaṅgamiva nirviṣam |
yuddhātkarṇamapakrāntaṃ kiṃsvidduryodhano'bravīt

अहो दुर्मुखमेवैकं युद्धानामविशारदम् ।
प्रावेशयद्धुतवहं पतङ्गमिव मोहितः

aho durmukhamevaikaṃ yuddhānāmaviśāradam |
prāveśayaddhutavahaṃ pataṅgamiva mohitaḥ

अश्वत्थामा मद्रराजः कृपः कर्णश्च सङ्गताः ।
न शक्त्याः प्रमुखे स्थातुं नूनं भीमस्य सञ्जय

aśvatthāmā madrarājaḥ kṛpaḥ karṇaśca saṅgatāḥ |
na śaktyāḥ pramukhe sthātuṃ nūnaṃ bhīmasya sañjaya

तेऽपि चास्य महाघोरं बलं नागायुतोपमम् ।
जानन्तो व्यवसायं च क्रूरं मारुततेजसः

te'pi cāsya mahāghoraṃ balaṃ nāgāyutopamam |
jānanto vyavasāyaṃ ca krūraṃ mārutatejasaḥ

किमर्थं क्रूरकर्माणं यमकालान्तकोपमम् ।
बलसंरम्भवीर्यज्ञाः कोपयिष्यन्ति संयुगे

kimarthaṃ krūrakarmāṇaṃ yamakālāntakopamam |
balasaṃrambhavīryajñāḥ kopayiṣyanti saṃyuge

कर्णस्त्वेको महाबाहुः स्वबाहुबलदर्पितम् ।
भीमसेनमनादृत्य रणेऽयुध्यत सूतजः

karṇastveko mahābāhuḥ svabāhubaladarpitam |
bhīmasenamanādṛtya raṇe'yudhyata sūtajaḥ

योऽजयत्समरे कर्णं पुरन्दर इवासुरम् ।
न स पाण्डुसुतो जेतुं शक्यः केनचिदाहवे

yo'jayatsamare karṇaṃ purandara ivāsuram |
na sa pāṇḍusuto jetuṃ śakyaḥ kenacidāhave

द्रोणं यः सम्प्रमथ्यैकः प्रविष्टो मम वाहिनीम् ।
भीमो धनञ्जयान्वेषी कस्तमार्च्छेज्जिजीविषु

droṇaṃ yaḥ sampramathyaikaḥ praviṣṭo mama vāhinīm |
bhīmo dhanañjayānveṣī kastamārcchejjijīviṣu

को हि सञ्जय भीमस्य स्थातुमुत्सहतेऽग्रतः ।
उद्यताशनिहस्तस्य महेन्द्रस्येव दानवः

ko hi sañjaya bhīmasya sthātumutsahate'grataḥ |
udyatāśanihastasya mahendrasyeva dānavaḥ

प्रेतराजपुरं प्राप्य निवर्तेतापि मानवः ।
न भीमसेनं सम्प्राप्य निवर्तेत कदाचन

pretarājapuraṃ prāpya nivartetāpi mānavaḥ |
na bhīmasenaṃ samprāpya nivarteta kadācana

पतङ्गा इव वह्निं ते प्राविशन्नल्पचेतसः ।
ये भीमसेनं सङ्क्रुद्धमन्वधावन्विमोहिताः

pataṅgā iva vahniṃ te prāviśannalpacetasaḥ |
ye bhīmasenaṃ saṅkruddhamanvadhāvanvimohitāḥ

यत्तत्सभायां भीमेन मम पुत्रवधाश्रयम् ।
उक्तं संरम्भिणोग्रेण कुरूणां शृण्वतां तदा

yattatsabhāyāṃ bhīmena mama putravadhāśrayam |
uktaṃ saṃrambhiṇogreṇa kurūṇāṃ śṛṇvatāṃ tadā

तन्नूनमभिसञ्चिन्त्य दृष्ट्वा कर्णं च निर्जितम् ।
दुःशासनः सह भ्रात्रा भयाद्भीमादुपारमत्

tannūnamabhisañcintya dṛṣṭvā karṇaṃ ca nirjitam |
duḥśāsanaḥ saha bhrātrā bhayādbhīmādupāramat

यश्च सञ्जय दुर्बुद्धिरब्रवीत्समितौ मुहुः ।
कर्णो दुःशासनोऽहं च जेष्यामो युधि पाण्डवान्

yaśca sañjaya durbuddhirabravītsamitau muhuḥ |
karṇo duḥśāsano'haṃ ca jeṣyāmo yudhi pāṇḍavān

स नूनं विरथं दृष्ट्वा कर्णं भीमेन निर्जितम् ।
प्रत्याख्यानाच्च कृष्णस्य भृशं तप्यति पुत्रकः

sa nūnaṃ virathaṃ dṛṣṭvā karṇaṃ bhīmena nirjitam |
pratyākhyānācca kṛṣṇasya bhṛśaṃ tapyati putrakaḥ

दृष्ट्वा भ्रातॄन्हतान्सङ्ख्ये भीमसेनेन दंशितान् ।
आत्मापराधात्सम्मूढो नूनं तप्यति पुत्रकः

dṛṣṭvā bhrātṝnhatānsaṅkhye bhīmasenena daṃśitān |
ātmāparādhātsammūḍho nūnaṃ tapyati putrakaḥ

को हि जीवितमन्विच्छन्प्रतीपं पाण्डवं व्रजेत् ।
भीमं भीमायुधं क्रुद्धं साक्षात्कालमिव स्थितम्

ko hi jīvitamanvicchanpratīpaṃ pāṇḍavaṃ vrajet |
bhīmaṃ bhīmāyudhaṃ kruddhaṃ sākṣātkālamiva sthitam

बडबामुखमध्यस्थो मुच्येतापि हि मानवः ।
न भीममुखसम्प्राप्तो मुच्येदिति मतिर्मम

baḍabāmukhamadhyastho mucyetāpi hi mānavaḥ |
na bhīmamukhasamprāpto mucyediti matirmama

न पार्था न च पञ्चाला न च केशवसात्यकी ।
जानते युधि संरब्धा जीवितं परिरक्षितुम्

na pārthā na ca pañcālā na ca keśavasātyakī |
jānate yudhi saṃrabdhā jīvitaṃ parirakṣitum

अहो मम सुतानां हि विपन्नं सूत जीवितम्

aho mama sutānāṃ hi vipannaṃ sūta jīvitam

यस्त्वं शोचसि कौरव्य वर्तमाने महाभये ।
त्वमस्य जगतो मूलं विनाशस्य न संशयः

yastvaṃ śocasi kauravya vartamāne mahābhaye |
tvamasya jagato mūlaṃ vināśasya na saṃśayaḥ

स्वयं वैरं महत्कृत्वा पुत्राणां वचने स्थितः ।
उच्यमानो न गृह्णीषे मर्त्यः पथ्यमिवौषधम्

svayaṃ vairaṃ mahatkṛtvā putrāṇāṃ vacane sthitaḥ |
ucyamāno na gṛhṇīṣe martyaḥ pathyamivauṣadham

स्वयं पीत्वा महाराज कालकूटं सुदुर्जरम् ।
तस्येदानीं फलं कृत्स्नमवाप्नुहि नरोत्तम

svayaṃ pītvā mahārāja kālakūṭaṃ sudurjaram |
tasyedānīṃ phalaṃ kṛtsnamavāpnuhi narottama

यत्तु कुत्सयसे योधान्युध्यमानान्महाबलान् ।
तत्र ते वर्तयिष्यामि यथा युद्धमवर्तत

yattu kutsayase yodhānyudhyamānānmahābalān |
tatra te vartayiṣyāmi yathā yuddhamavartata

दृष्ट्वा कर्णं तु पुत्रास्ते भीमसेनपराजितम् ।
नामृष्यन्त महेष्वासाः सोदर्याः पञ्च भारत

dṛṣṭvā karṇaṃ tu putrāste bhīmasenaparājitam |
nāmṛṣyanta maheṣvāsāḥ sodaryāḥ pañca bhārata

दुर्मर्षणो दुःसहश्च दुर्मदो दुर्धरो जयः ।
पाण्डवं चित्रसन्नाहास्तं प्रतीपमुपाद्रवन्

durmarṣaṇo duḥsahaśca durmado durdharo jayaḥ |
pāṇḍavaṃ citrasannāhāstaṃ pratīpamupādravan

ते समन्तान्महाबाहुं परिवार्य वृकोदरम् ।
दिशः शरैः समावृण्वञ्शलभानामिव व्रजैः

te samantānmahābāhuṃ parivārya vṛkodaram |
diśaḥ śaraiḥ samāvṛṇvañśalabhānāmiva vrajaiḥ

आगच्छतस्तान्सहसा कुमारान्देवरूपिणः ।
प्रतिजग्राह समरे भीमसेनो हसन्निव

āgacchatastānsahasā kumārāndevarūpiṇaḥ |
pratijagrāha samare bhīmaseno hasanniva

तव दृष्ट्वा तु तनयान्दुर्मर्षणपुरोगमान् ।
अभ्यवर्तत राधेयो भीमसेनं महाबलम्

tava dṛṣṭvā tu tanayāndurmarṣaṇapurogamān |
abhyavartata rādheyo bhīmasenaṃ mahābalam

विसृजन्विशिखांस्तीक्ष्णान्स्वर्णपुङ्खांञ्छिलाशितान् ।
तं तु भीमोऽभ्ययात्तूर्णं वार्यमाणः सुतैस्तव

visṛjanviśikhāṃstīkṣṇānsvarṇapuṅkhāṃñchilāśitān |
taṃ tu bhīmo'bhyayāttūrṇaṃ vāryamāṇaḥ sutaistava

कुरवस्तु ततः कर्णं परिवार्य समन्ततः ।
अवाकिरन्भीमसेनं शरैः सन्नतपर्वभिः

kuravastu tataḥ karṇaṃ parivārya samantataḥ |
avākiranbhīmasenaṃ śaraiḥ sannataparvabhiḥ

तान्बाणैः पञ्चविंशत्या साश्वान्राजन्नरर्षभान् ।
ससूतान्भीमधनुषो भीमो निन्ये यमक्षयम्

tānbāṇaiḥ pañcaviṃśatyā sāśvānrājannararṣabhān |
sasūtānbhīmadhanuṣo bhīmo ninye yamakṣayam

प्रापतन्स्यन्दनेभ्यस्ते सार्धं सूतैर्गतासवः ।
चित्रपुष्पधरा भग्ना वातेनेव महाद्रुमाः

prāpatansyandanebhyaste sārdhaṃ sūtairgatāsavaḥ |
citrapuṣpadharā bhagnā vāteneva mahādrumāḥ

तत्राद्भुतमपश्याम भीमसेनस्य विक्रमम् ।
संवार्याधिरथिं बाणैर्यज्जघान तवात्मजान्

tatrādbhutamapaśyāma bhīmasenasya vikramam |
saṃvāryādhirathiṃ bāṇairyajjaghāna tavātmajān

स वार्यमाणो भीमेन शितैर्बाणैः समन्ततः ।
सूतपुत्रो महाराज भीमसेनमवैक्षत

sa vāryamāṇo bhīmena śitairbāṇaiḥ samantataḥ |
sūtaputro mahārāja bhīmasenamavaikṣata

तं भीससेनः संरम्भात्क्रोधसंरक्तलोचनः ।
विष्फार्य सुमहच्चापं मुहुः कर्णमवैक्षत

taṃ bhīsasenaḥ saṃrambhātkrodhasaṃraktalocanaḥ |
viṣphārya sumahaccāpaṃ muhuḥ karṇamavaikṣata