Chapter 123: Satyaki defeats Duhshasana but spares his life

ततो दुःशासनो राजञ्शैनेयं समुपाद्रवत् ।
किरञ्शरसहस्राणि पर्जन्य इव वृष्टिमान्

tato duḥśāsano rājañśaineyaṃ samupādravat |
kirañśarasahasrāṇi parjanya iva vṛṣṭimān

स विद्व्वा सात्यकिं षष्ट्या तथा षोडशभिः शरैः ।
नाकम्पयत्स्थितं युद्धे मैनाकमिव पर्वतम्

sa vidvvā sātyakiṃ ṣaṣṭyā tathā ṣoḍaśabhiḥ śaraiḥ |
nākampayatsthitaṃ yuddhe mainākamiva parvatam

तं तु दुःशासनः शूरः सायकैरावृणोद्भृशम् ।
रथव्रातेन महता नानादेशोद्भवेन च

taṃ tu duḥśāsanaḥ śūraḥ sāyakairāvṛṇodbhṛśam |
rathavrātena mahatā nānādeśodbhavena ca

सर्वतो भरतश्रेष्ठ विसृजन्सायकान्बहून् ।
पर्जन्य इव घोषेण नादयन्वै दिशो दश

sarvato bharataśreṣṭha visṛjansāyakānbahūn |
parjanya iva ghoṣeṇa nādayanvai diśo daśa

तमापतन्तमालोक्य सात्यकिः कौरवं रणे ।
अभिद्रुत्य महाबाहुश्छादयामास सायकैः

tamāpatantamālokya sātyakiḥ kauravaṃ raṇe |
abhidrutya mahābāhuśchādayāmāsa sāyakaiḥ

ते छाद्यमाना बाणौघैर्दुःशासनपुरोगमाः ।
प्राद्रवन्समरे भीतास्तव सैन्यस्य पश्यतः

te chādyamānā bāṇaughairduḥśāsanapurogamāḥ |
prādravansamare bhītāstava sainyasya paśyataḥ

तेषु द्रवत्सु राजेन्द्र पुत्रो दुःशानस्तव ।
तस्थौ व्यपेतभी राजन्सात्यकिं चार्दयच्छरैः

teṣu dravatsu rājendra putro duḥśānastava |
tasthau vyapetabhī rājansātyakiṃ cārdayaccharaiḥ

चतुर्भिर्वाजिनस्तस्य सारथिं च त्रिभिः शरैः ।
सात्यकिं च शतेनाजौ विद्ध्वा नादं मुमोच सः

caturbhirvājinastasya sārathiṃ ca tribhiḥ śaraiḥ |
sātyakiṃ ca śatenājau viddhvā nādaṃ mumoca saḥ

ततः क्रुद्धो महाराज माधवस्तस्य संयुगे ।
रथं सूतं ध्वजं तं च चक्रेऽदृश्यमजिह्मगैः

tataḥ kruddho mahārāja mādhavastasya saṃyuge |
rathaṃ sūtaṃ dhvajaṃ taṃ ca cakre'dṛśyamajihmagaiḥ

स तु दुःशासनं शूरं सायकैरावृणोद्भृशम् ।
मशकं समनुप्राप्तमूर्णनाभिरिवोर्णया

sa tu duḥśāsanaṃ śūraṃ sāyakairāvṛṇodbhṛśam |
maśakaṃ samanuprāptamūrṇanābhirivorṇayā

त्वरन्समावृणोद्बाणैर्दुःशासनममित्रजित् ॥
दृष्ट्वा दुःशासनं राजा तथा शरशताचितम् ।

tvaransamāvṛṇodbāṇairduḥśāsanamamitrajit ||
dṛṣṭvā duḥśāsanaṃ rājā tathā śaraśatācitam |

त्रिगर्तांश्चोदयामास युयुधानरथं प्रति

trigartāṃścodayāmāsa yuyudhānarathaṃ prati

तेऽगच्छन्युयुधानस्य समीपं क्रुरकर्मणः ।
त्रिगर्तानां त्रिसाहस्रा रथा युद्धविशारदाः

te'gacchanyuyudhānasya samīpaṃ krurakarmaṇaḥ |
trigartānāṃ trisāhasrā rathā yuddhaviśāradāḥ

ते तु तं रथवंशेन महता पर्यवारयन् ।
स्थिरां कृत्वा मतिं युद्धे भूत्वा संशप्तका मिथः

te tu taṃ rathavaṃśena mahatā paryavārayan |
sthirāṃ kṛtvā matiṃ yuddhe bhūtvā saṃśaptakā mithaḥ

तेषां प्रयतमानानां शरवर्षाणि मुञ्चताम् ।
योधान्पञ्चशतान्मुख्यानग्र्यानीके व्यपोथयत्

teṣāṃ prayatamānānāṃ śaravarṣāṇi muñcatām |
yodhānpañcaśatānmukhyānagryānīke vyapothayat

तेऽपतन्निहतास्तूर्णं शिनिप्रवरसायकैः ।
महामारुतवेगेन भग्ना इव नगाद्द्रुमाः

te'patannihatāstūrṇaṃ śinipravarasāyakaiḥ |
mahāmārutavegena bhagnā iva nagāddrumāḥ

नागैश्च बहुधा च्छिन्नैर्ध्वजैश्चैव विशाम्पते ।
हयैश्च कनकापीडैः पतितैस्तत्र मेदिनी

nāgaiśca bahudhā cchinnairdhvajaiścaiva viśāmpate |
hayaiśca kanakāpīḍaiḥ patitaistatra medinī

शैनेयशरसङ्कृत्तैः शोणितौघपरिप्लुतैः ।
अशोभत महाराज किंशुकैरिव पुष्पितैः

śaineyaśarasaṅkṛttaiḥ śoṇitaughapariplutaiḥ |
aśobhata mahārāja kiṃśukairiva puṣpitaiḥ

ते वध्यमानाः समरे युयुधानेन तावकाः ।
त्रातारं नाध्यगच्छन्त पङ्कमग्ना इव द्विपाः

te vadhyamānāḥ samare yuyudhānena tāvakāḥ |
trātāraṃ nādhyagacchanta paṅkamagnā iva dvipāḥ

ततस्ते पर्यवर्तन्त सर्वे द्रोणरथं प्रति ।
भयात्पतगराजस्य गर्तानीव महोरगाः

tataste paryavartanta sarve droṇarathaṃ prati |
bhayātpatagarājasya gartānīva mahoragāḥ

हत्वा पञ्चशतान्योधाञ्छरैराशीविषोपमैः ।
प्रायात्स शनकैर्वीरो धनञ्जयरथं प्रति

hatvā pañcaśatānyodhāñcharairāśīviṣopamaiḥ |
prāyātsa śanakairvīro dhanañjayarathaṃ prati

तं प्रयान्तं नरश्रेष्ठं पुत्रो दुःशासनस्तव ।
विव्याध नवभिस्तूर्णं शरैः सन्नतपर्वभिः

taṃ prayāntaṃ naraśreṣṭhaṃ putro duḥśāsanastava |
vivyādha navabhistūrṇaṃ śaraiḥ sannataparvabhiḥ

स तु तं प्रतिविव्याध पञ्चभिर्निशितैः शरैः ।
रुक्मपुङ्खैर्महेष्वासो गार्ध्रपत्रैरजिह्मगैः

sa tu taṃ prativivyādha pañcabhirniśitaiḥ śaraiḥ |
rukmapuṅkhairmaheṣvāso gārdhrapatrairajihmagaiḥ

सात्यकिं तु महाराज प्रहसन्निव भारत ।
दुःशासनस्त्रिभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः

sātyakiṃ tu mahārāja prahasanniva bhārata |
duḥśāsanastribhirviddhvā punarvivyādha pañcabhiḥ

शैनेयस्तव पुत्रं तु हत्वा पञ्चभिराशुगैः ।
धनुश्चास्य रणे छित्त्वा विस्मयन्नर्जुनं ययौ

śaineyastava putraṃ tu hatvā pañcabhirāśugaiḥ |
dhanuścāsya raṇe chittvā vismayannarjunaṃ yayau

ततो दुःशासनः क्रुद्धो वृष्णिवीराय गच्छते ।
सर्वपारशवीं शक्तिं विससर्ज जिघांसया

tato duḥśāsanaḥ kruddho vṛṣṇivīrāya gacchate |
sarvapāraśavīṃ śaktiṃ visasarja jighāṃsayā

तां तु शक्तिं तदा घोरां तव पुत्रस्य सात्यकिः ।
चिच्छेद शतधा राजन्निशितैः कङ्कपत्रिभिः

tāṃ tu śaktiṃ tadā ghorāṃ tava putrasya sātyakiḥ |
ciccheda śatadhā rājanniśitaiḥ kaṅkapatribhiḥ

अथान्यद्धनुरादाय पुत्रस्तव जनेश्वर ।
सात्यकिं च शरैर्विद्ध्वा सिंहनादं ननाद च

athānyaddhanurādāya putrastava janeśvara |
sātyakiṃ ca śarairviddhvā siṃhanādaṃ nanāda ca

सात्यकिस्तु रणे क्रुद्धो मोहयित्वा सुतं तव ।
शरैरग्निशिखाकारैराजघान स्तनान्तरे

sātyakistu raṇe kruddho mohayitvā sutaṃ tava |
śarairagniśikhākārairājaghāna stanāntare

त्रिभिरेव महाभागः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
सर्वायसैस्तीक्ष्णवक्त्रैः पुनर्विव्याध चाष्टभिः

tribhireva mahābhāgaḥ śaraiḥ sannataparvabhiḥ |
sarvāyasaistīkṣṇavaktraiḥ punarvivyādha cāṣṭabhiḥ

दुःशासनस्तु विंशत्या सात्यकिं प्रत्यविध्यत ।
सात्वतोऽपि महाराज तं विव्याध स्तनान्तरे

duḥśāsanastu viṃśatyā sātyakiṃ pratyavidhyata |
sātvato'pi mahārāja taṃ vivyādha stanāntare

त्रिभिरेव महाभागः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
ततोऽस्य वाहान्निशितैः शरैर्जघ्ने महारथः

tribhireva mahābhāgaḥ śaraiḥ sannataparvabhiḥ |
tato'sya vāhānniśitaiḥ śarairjaghne mahārathaḥ

सारथिं च सुराङ्क्रुद्धः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
धनुरेकेन भल्लेन हस्तावापं च पञ्चभिः

sārathiṃ ca surāṅkruddhaḥ śaraiḥ sannataparvabhiḥ |
dhanurekena bhallena hastāvāpaṃ ca pañcabhiḥ

ध्वजं च रथशक्तिं च भल्लाभ्यां परमस्त्रिवित् ।
चिच्छेद विशिखैस्तीक्ष्णैस्तथोभौ पार्ष्णिसारथी

dhvajaṃ ca rathaśaktiṃ ca bhallābhyāṃ paramastrivit |
ciccheda viśikhaistīkṣṇaistathobhau pārṣṇisārathī

स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ।
त्रिगर्तसेनापतिना स्वरथेनापवाहितः

sa cchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ |
trigartasenāpatinā svarathenāpavāhitaḥ

तमभिद्रुत्य शैनेयो मुहूर्तमिव भारत ।
न जघान महाबाहुर्भीमसेनवचः स्मरन्

tamabhidrutya śaineyo muhūrtamiva bhārata |
na jaghāna mahābāhurbhīmasenavacaḥ smaran

भीमसेनेन तु वधः सुतानां तव भारत ।
प्रतिज्ञातः सभामध्ये सर्वेषामेव संयुगे

bhīmasenena tu vadhaḥ sutānāṃ tava bhārata |
pratijñātaḥ sabhāmadhye sarveṣāmeva saṃyuge

ततो दुःशासनं जित्वा सात्यकिः संयुगे प्रभो ।
जगाम त्वरितो राजन्येन यातो धनञ्जयः

tato duḥśāsanaṃ jitvā sātyakiḥ saṃyuge prabho |
jagāma tvarito rājanyena yāto dhanañjayaḥ