Chapter 78: Abhimanyu and Draupadi's sons rescue Bhima

ततो दुर्योधनो राजा महोत्प्रत्यागतस्मृतिः ।
शरवर्षैः पुनर्भीमं प्रत्यवारयदच्युतम्

tato duryodhano rājā mahotpratyāgatasmṛtiḥ |
śaravarṣaiḥ punarbhīmaṃ pratyavārayadacyutam

एकीभूतास्ततश्चैव तव पुत्रा महारथाः ।
समेत्य समरे भीमं योधयामासुरुद्यताः

ekībhūtāstataścaiva tava putrā mahārathāḥ |
sametya samare bhīmaṃ yodhayāmāsurudyatāḥ

भीमसेनोऽपि समरे संप्राप्य स्वरथं पुनः ।
समारुह्य महाबाहुर्ययौ येन तवात्मजः

bhīmaseno'pi samare saṃprāpya svarathaṃ punaḥ |
samāruhya mahābāhuryayau yena tavātmajaḥ

प्रगृह्य च महावेगं परासुकरणं दृढम् ।
सज्यं शरासनं सङ्ख्ये शरैर्विव्याध ते सुतम्

pragṛhya ca mahāvegaṃ parāsukaraṇaṃ dṛḍham |
sajyaṃ śarāsanaṃ saṅkhye śarairvivyādha te sutam

ततो दुर्योधनो राजा भीमसेनं महाबलम् ।
नाराचेन सुतीक्ष्णेन भृशं मर्मण्यताडयत्

tato duryodhano rājā bhīmasenaṃ mahābalam |
nārācena sutīkṣṇena bhṛśaṃ marmaṇyatāḍayat

सोऽतिविद्धो महेष्वासस्तव पुत्रेण धन्विना ।
क्रोधसंरक्तनयनो वेगेनाक्षिप्य कार्मुकम्

so'tividdho maheṣvāsastava putreṇa dhanvinā |
krodhasaṃraktanayano vegenākṣipya kārmukam

दुर्योधनं त्रिभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ।
स तत्र शुशुभे राजा शिखरैर्गिरिराडिव

duryodhanaṃ tribhirbāṇairbāhvorurasi cārpayat |
sa tatra śuśubhe rājā śikharairgirirāḍiva

तौ दष्ट्वा समरे क्रुद्धौ विनिघ्नन्तौ परस्परम् ।
दुर्योधनानुजाः सर्वे शूराः संत्यक्तजीविताः

tau daṣṭvā samare kruddhau vinighnantau parasparam |
duryodhanānujāḥ sarve śūrāḥ saṃtyaktajīvitāḥ

संस्मृत्य मन्त्रितं पूर्वं निग्रहे भीमकर्मणः ।
निश्चयं परमं कृत्वा निग्रहीतुं प्रचक्रमुः

saṃsmṛtya mantritaṃ pūrvaṃ nigrahe bhīmakarmaṇaḥ |
niścayaṃ paramaṃ kṛtvā nigrahītuṃ pracakramuḥ

तानापतत एवाजौ भीमसेनो महाबलः ।
प्रत्युद्ययौ महाराज गजः प्रतिगजानिव

tānāpatata evājau bhīmaseno mahābalaḥ |
pratyudyayau mahārāja gajaḥ pratigajāniva

भृशं क्रुद्धश्च तेजस्वी नाराचेन समार्पयत् ।
चित्रसेनं महाराज तव पुत्रं महायशाः

bhṛśaṃ kruddhaśca tejasvī nārācena samārpayat |
citrasenaṃ mahārāja tava putraṃ mahāyaśāḥ

तथेतरांस्तव सुतांस्ताडयामास भारत ।
शरैर्बहुविधैः सङ्ख्ये रुक्मपुङ्खैः सुतेजनैः

tathetarāṃstava sutāṃstāḍayāmāsa bhārata |
śarairbahuvidhaiḥ saṅkhye rukmapuṅkhaiḥ sutejanaiḥ

ततः संप्रेक्ष्य पुत्रैस्ते भीमसेनं समावृतम् ।
अभिमन्युप्रभृतयस्ते द्वदश महारथाः

tataḥ saṃprekṣya putraiste bhīmasenaṃ samāvṛtam |
abhimanyuprabhṛtayaste dvadaśa mahārathāḥ

प्रेषिता धर्मराजेन भीमसेनपदानुगाः ।
प्रतिजग्मुर्महाराज तव पुत्रान्महाबलान्

preṣitā dharmarājena bhīmasenapadānugāḥ |
pratijagmurmahārāja tava putrānmahābalān

दृष्ट्वा रथस्थांस्ताञ्शूरान्सूर्याग्निसमतेजसः ।
सर्वानेव महेष्वासान्भ्राजमानाञ्श्रिया वृतान्

dṛṣṭvā rathasthāṃstāñśūrānsūryāgnisamatejasaḥ |
sarvāneva maheṣvāsānbhrājamānāñśriyā vṛtān

महाहवे दीष्यमानान्सुवर्णमकुटोञ्ज्वलान् ।
तत्यजुः समरे भीमं तव पुत्रा महाबलाः

mahāhave dīṣyamānānsuvarṇamakuṭoñjvalān |
tatyajuḥ samare bhīmaṃ tava putrā mahābalāḥ

तान्नामृष्यत कौन्तेयो जीवमाना गता इति ।
अन्वीय च पुनः सर्वांस्तव पुत्रानपीडयत्

tānnāmṛṣyata kaunteyo jīvamānā gatā iti |
anvīya ca punaḥ sarvāṃstava putrānapīḍayat

अथाभिमन्युः समरे भीमसेनेन संगतः ।
पार्षतेन च ते सर्वे कैकया द्रौपदीसुताः

athābhimanyuḥ samare bhīmasenena saṃgataḥ |
pārṣatena ca te sarve kaikayā draupadīsutāḥ

तादृष्ट्वा समरे क्रुद्धांस्तव सैन्ये महारथाः ।
दुर्योधनप्रभृतयः प्रगृहीतशरासनाः ।
भृशमर्श्वैः प्रजवितैः प्रययुर्यत्र ते रथाः

tādṛṣṭvā samare kruddhāṃstava sainye mahārathāḥ |
duryodhanaprabhṛtayaḥ pragṛhītaśarāsanāḥ |
bhṛśamarśvaiḥ prajavitaiḥ prayayuryatra te rathāḥ

अपराह्णे महाराज प्रावर्तत महारणः ।
तावकानां च बलिनां परेषां चैव भारत

aparāhṇe mahārāja prāvartata mahāraṇaḥ |
tāvakānāṃ ca balināṃ pareṣāṃ caiva bhārata

अभिमन्युर्विकर्णस्य हयान्हत्वा महाहवे ।
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत्

abhimanyurvikarṇasya hayānhatvā mahāhave |
athainaṃ pañcaviṃśatyā kṣudrakāṇāṃ samārpayat

हताश्वं रथमुत्सृज्य विकर्णस्तु महारथः ।
आरुरोह रथं राजंश्चित्रसेनस्य भारत ।
योधयामास समरे तदद्भुतमिवाभवत्

hatāśvaṃ rathamutsṛjya vikarṇastu mahārathaḥ |
āruroha rathaṃ rājaṃścitrasenasya bhārata |
yodhayāmāsa samare tadadbhutamivābhavat

स्थितावेकरथे तौ तु भ्रातरौ कुलवर्धनौ ।
आर्जिनिः शरजालेन च्छादयामास भारत

sthitāvekarathe tau tu bhrātarau kulavardhanau |
ārjiniḥ śarajālena cchādayāmāsa bhārata

चित्रसेनो विकर्णश्च कार्ष्णिं पञ्चभिरायसैः ।
विव्यधाते न चाकम्पत्कार्ष्णिर्मेरुरिव स्थितः

citraseno vikarṇaśca kārṣṇiṃ pañcabhirāyasaiḥ |
vivyadhāte na cākampatkārṣṇirmeruriva sthitaḥ

दुःशासनस्तु समरे केकयान्पञ्च मारिप ।
योधयामास राजेन्द्र तदद्भुतमिवाभवत्

duḥśāsanastu samare kekayānpañca māripa |
yodhayāmāsa rājendra tadadbhutamivābhavat

द्रौपदेया रणे क्रुद्धा दुर्योधनमवारयन् ।
शरैराशीविषाकारैः पुत्रं तव विशांपते

draupadeyā raṇe kruddhā duryodhanamavārayan |
śarairāśīviṣākāraiḥ putraṃ tava viśāṃpate

पुत्रोऽपि तव दुर्धर्षो द्रौपद्यास्तनयान्रणे ।
सायकैर्निशितै राजन्नाजघान पृथक्पृथक्

putro'pi tava durdharṣo draupadyāstanayānraṇe |
sāyakairniśitai rājannājaghāna pṛthakpṛthak

तैश्चापि विद्धः शुशुभे रुधिरेम समुक्षितः ।
गिरिः प्रस्रवणैर्यद्वद्गैरिकादिविमिश्रितैः

taiścāpi viddhaḥ śuśubhe rudhirema samukṣitaḥ |
giriḥ prasravaṇairyadvadgairikādivimiśritaiḥ

भीष्मोऽपि समरे राजन्पाण्डवानामनीकिनीम् ।
कालयामास बलवान्पालः पशुगणानिव

bhīṣmo'pi samare rājanpāṇḍavānāmanīkinīm |
kālayāmāsa balavānpālaḥ paśugaṇāniva

ततो गाण्डीवनिर्घोषः प्रादुरासीद्विशांपते ।
दक्षिणेन वरूथिन्याः पार्थस्यरीन्विनिघ्नतः

tato gāṇḍīvanirghoṣaḥ prādurāsīdviśāṃpate |
dakṣiṇena varūthinyāḥ pārthasyarīnvinighnataḥ

उत्तस्थुः समरे तत्र कबन्धानि समन्ततः ।
कुरूणां चैव सैन्येषु पाण्डवानां च भारत

uttasthuḥ samare tatra kabandhāni samantataḥ |
kurūṇāṃ caiva sainyeṣu pāṇḍavānāṃ ca bhārata

शोणितोदं शरावर्तं गजद्वीपं हयोर्मिणम् ।
रथनौभिर्नरव्याघ्राः प्रतेरुः सैन्यसागरम्

śoṇitodaṃ śarāvartaṃ gajadvīpaṃ hayormiṇam |
rathanaubhirnaravyāghrāḥ prateruḥ sainyasāgaram

छिन्नहस्ता विकवचा विदेहाश्च नरोत्तमाः ।
दृश्यन्ते पतितास्तत्र शतशोऽथ सहस्रशः

chinnahastā vikavacā videhāśca narottamāḥ |
dṛśyante patitāstatra śataśo'tha sahasraśaḥ

निहतैर्मत्तमातङ्गैः शोणितौघपरिप्लुतैः ।
भूर्भाति भरतश्रेष्ठ पर्वतैराचिता यथा

nihatairmattamātaṅgaiḥ śoṇitaughapariplutaiḥ |
bhūrbhāti bharataśreṣṭha parvatairācitā yathā

तत्राद्भुतमपश्याम तव तेषां च भारत ।
न तत्रासीत्पुमान्कश्चिद्यो युद्धं नाभिकाङ्क्षति

tatrādbhutamapaśyāma tava teṣāṃ ca bhārata |
na tatrāsītpumānkaścidyo yuddhaṃ nābhikāṅkṣati

एवं युयुधिरे वीराः प्रार्थयाना महद्यशः ।
तावकाः पाण्डवैः सार्धमाकाङ्क्षन्तो जयं युधि

evaṃ yuyudhire vīrāḥ prārthayānā mahadyaśaḥ |
tāvakāḥ pāṇḍavaiḥ sārdhamākāṅkṣanto jayaṃ yudhi