Chapter 1: The armies gather and the rules of war

कथं युयुधिरे वीराः कुरुपाण्डवसोमकाः ।
पार्थिवाश्च महात्मानो नानादेशसमागताः ।

kathaṃ yuyudhire vīrāḥ kurupāṇḍavasomakāḥ |
pārthivāśca mahātmāno nānādeśasamāgatāḥ |

यथा युयुधिरे वीराः कुरुपाण्डवसोमकाः ।
कुरुक्षेत्रे तपः क्षेत्रे श्रृणु त्वं पृथिवीपते

yathā yuyudhire vīrāḥ kurupāṇḍavasomakāḥ |
kurukṣetre tapaḥ kṣetre śrṛṇu tvaṃ pṛthivīpate

तेऽवतीर्य कुरुक्षेत्रं पाण्डवाः सहसोमकाः ।
कौरवानभ्यवर्तन्त जिगीषन्तो महाबलाः

te'vatīrya kurukṣetraṃ pāṇḍavāḥ sahasomakāḥ |
kauravānabhyavartanta jigīṣanto mahābalāḥ

वेदाध्ययनसंपन्नाः सर्वे युध्दाभिनन्दिनः ।
आश्ंसन्तो जयं युध्दे बलेनाभिमुखा रणे

vedādhyayanasaṃpannāḥ sarve yudhdābhinandinaḥ |
āśṃsanto jayaṃ yudhde balenābhimukhā raṇe

अभियाय च दुर्धर्षा धार्तराष्ट्रस्य वाहिनीम ।
प्रामुखाः पश्चिमे भागे न्यविशन्त ससैनिकाः

abhiyāya ca durdharṣā dhārtarāṣṭrasya vāhinīma |
prāmukhāḥ paścime bhāge nyaviśanta sasainikāḥ

स्यमन्तपञ्चकाद्वाह्यं शिविराणि सहस्रशः ।
कारयामास विधिवत्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः

syamantapañcakādvāhyaṃ śivirāṇi sahasraśaḥ |
kārayāmāsa vidhivatkuntīputro yudhiṣṭhiraḥ

शून्येव पृथिवी सर्वाअ बालवृध्दावशेषिता ।
निरश्वपुरुषेवासीद्रथक्कुञ्जरवर्जिता

śūnyeva pṛthivī sarvāa bālavṛdhdāvaśeṣitā |
niraśvapuruṣevāsīdrathakkuñjaravarjitā

यावत्तपति सूर्यो हि जम्बूद्वीपस्य मण्डलम् ।
तावदेव समावृत्तं बलं पार्थिवसत्तम

yāvattapati sūryo hi jambūdvīpasya maṇḍalam |
tāvadeva samāvṛttaṃ balaṃ pārthivasattama

एकस्याः सर्ववर्णास्ते मण्डलं बहुयोजनम् ।
पर्याक्रामन्त देशांश्च नदीः शैलान्वनानि च

ekasyāḥ sarvavarṇāste maṇḍalaṃ bahuyojanam |
paryākrāmanta deśāṃśca nadīḥ śailānvanāni ca

तेषां युधिष्ठिरो राजा सर्वेषां पुरुषर्षभ ।
व्यादिदेश सवाहानां भक्ष्यभोज्यमनुत्तमम्

teṣāṃ yudhiṣṭhiro rājā sarveṣāṃ puruṣarṣabha |
vyādideśa savāhānāṃ bhakṣyabhojyamanuttamam

संज्ञाश्च विविघास्तात् तेषां चक्रे युधिष्ठिरः ।
एवंवादी वेदितव्यः पाण्डवेयोऽयमित्युत

saṃjñāśca vivighāstāt teṣāṃ cakre yudhiṣṭhiraḥ |
evaṃvādī veditavyaḥ pāṇḍaveyo'yamityuta

अभिज्ञानानि सर्वेषां संज्ञाश्चाभरणानि च ।
योजयामास कौरव्यो युध्दकाल उपस्थिते

abhijñānāni sarveṣāṃ saṃjñāścābharaṇāni ca |
yojayāmāsa kauravyo yudhdakāla upasthite

दृष्ट्वा ध्वजाग्रं पार्थस्य धार्तराष्ट्रो महामनाः ।
सहसर्वैर्महीपालैः प्रत्यव्यूहत पाण्डवम्

dṛṣṭvā dhvajāgraṃ pārthasya dhārtarāṣṭro mahāmanāḥ |
sahasarvairmahīpālaiḥ pratyavyūhata pāṇḍavam

पाण्डरेणातपत्रेण धियमाणेन मूर्धनि ।
मध्ये नागसहस्रस्य भ्रातृभिः परिवारितः

pāṇḍareṇātapatreṇa dhiyamāṇena mūrdhani |
madhye nāgasahasrasya bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ

दृष्ट्वा दुर्योधनं हृष्टाः पाञ्चाला युध्दनन्दिनः ।
दध्मुः प्रीता महाशङ्खान्भेरीर्जध्रुः सहस्रशः

dṛṣṭvā duryodhanaṃ hṛṣṭāḥ pāñcālā yudhdanandinaḥ |
dadhmuḥ prītā mahāśaṅkhānbherīrjadhruḥ sahasraśaḥ

ततः प्रहृष्टां स्वां सेनामभिवीक्ष्याथ पाण्डवाः ।
वभूवुर्हृष्टमनसो वासुदेवश्च वीर्यवान्

tataḥ prahṛṣṭāṃ svāṃ senāmabhivīkṣyātha pāṇḍavāḥ |
vabhūvurhṛṣṭamanaso vāsudevaśca vīryavān

स्वयोधान्हर्षयन्तौ च वासुदेवघनञ्चयौ ।
दध्मतुः पुरुषव्याघ्रौ दिव्यौ शङ्खौ रथे स्थितौ

svayodhānharṣayantau ca vāsudevaghanañcayau |
dadhmatuḥ puruṣavyāghrau divyau śaṅkhau rathe sthitau

पाञ्चजन्यस्य शङ्खस्य देवदत्तस्य चोभयोः ।
श्रुत्वा तु निनदं योघाः शकृन्मूत्रं प्रसुस्त्रुवुः

pāñcajanyasya śaṅkhasya devadattasya cobhayoḥ |
śrutvā tu ninadaṃ yoghāḥ śakṛnmūtraṃ prasustruvuḥ

यथा सिंहस्य नदतः स्वनं श्रुत्वेतरे मृगाः ।
त्रसेयुर्निनदं श्रुत्वा तथाऽसीदत तद्लम्

yathā siṃhasya nadataḥ svanaṃ śrutvetare mṛgāḥ |
traseyurninadaṃ śrutvā tathā'sīdata tadlam

उदतिष्ठद्रजो भौमं न प्राज्ञायत किंचन ।
असं गत इवादित्यः सैन्येन रजसा वृतः

udatiṣṭhadrajo bhaumaṃ na prājñāyata kiṃcana |
asaṃ gata ivādityaḥ sainyena rajasā vṛtaḥ

ववर्प तत्र पर्जन्यो मांसशोणितवृष्टिमान् ।
व्युक्षन्सर्वाणि सैन्यानि तदद्भुतमिवाभवत्

vavarpa tatra parjanyo māṃsaśoṇitavṛṣṭimān |
vyukṣansarvāṇi sainyāni tadadbhutamivābhavat

वायुस्ततः प्रादुरभून्नीचैः शर्करकर्षणः ।
विनिध्नंस्तान्यनीकानि शतशोऽथ सहस्रशः

vāyustataḥ prādurabhūnnīcaiḥ śarkarakarṣaṇaḥ |
vinidhnaṃstānyanīkāni śataśo'tha sahasraśaḥ

उभे सैन्ये च राजेन्द्र युध्दाय मुदिते भृशम् ।
कुरुक्षेत्रे स्थिते यत्ते सागरक्षुभितोपमे

ubhe sainye ca rājendra yudhdāya mudite bhṛśam |
kurukṣetre sthite yatte sāgarakṣubhitopame

तयोस्तु सेनयोरासीदद्भुतः स तु संगमः ।
युगान्ते समनुप्राप्ते द्वयोः सागरयोरिव

tayostu senayorāsīdadbhutaḥ sa tu saṃgamaḥ |
yugānte samanuprāpte dvayoḥ sāgarayoriva

शून्याऽऽसीत्पृथिवी सर्वा वृध्दबालावशेषिता ।
निरश्वपुरुषेवासीद्रथकुञ्चरवर्जिता ।
तेन सेनासमूहेन समानीतेन कौरवैः

śūnyā''sītpṛthivī sarvā vṛdhdabālāvaśeṣitā |
niraśvapuruṣevāsīdrathakuñcaravarjitā |
tena senāsamūhena samānītena kauravaiḥ

ततस्ते समयं चक्रुः कुरुपाण्डावसोमकाः ।
धर्मन्संस्थापयामासुर्युध्दानां भरतर्षभ

tataste samayaṃ cakruḥ kurupāṇḍāvasomakāḥ |
dharmansaṃsthāpayāmāsuryudhdānāṃ bharatarṣabha

निवृत्ते विहिते युध्दे स्यात्प्रीतिर्नः परस्परम् ।
यथापरं यथायोगं न च स्यात्कस्याचित्पुनः

nivṛtte vihite yudhde syātprītirnaḥ parasparam |
yathāparaṃ yathāyogaṃ na ca syātkasyācitpunaḥ

वाचा युध्दे प्रव्रुत्तानां वाचैव प्रतियोधनम् ।
निष्क्रान्ताः पृतनामध्यान्नहन्तव्याः कदाचन

vācā yudhde pravruttānāṃ vācaiva pratiyodhanam |
niṣkrāntāḥ pṛtanāmadhyānnahantavyāḥ kadācana

रथी च रथिना योध्यो गजेन गक्षधूर्गतः ।
अश्वेनाश्वी पदातिश्च पादातेनैव भारत

rathī ca rathinā yodhyo gajena gakṣadhūrgataḥ |
aśvenāśvī padātiśca pādātenaiva bhārata

यथायोगं यथाकामं यथोत्साहं यथाबलम् ।
समाभाप्य प्रहर्तव्यं न विश्वस्ते न विह्वले

yathāyogaṃ yathākāmaṃ yathotsāhaṃ yathābalam |
samābhāpya prahartavyaṃ na viśvaste na vihvale

परेण सह संयुक्तः प्रमत्तो विमुखस्तथा ।
क्षीणशस्त्रो विवर्मा च न हन्तव्यः कदाचन

pareṇa saha saṃyuktaḥ pramatto vimukhastathā |
kṣīṇaśastro vivarmā ca na hantavyaḥ kadācana

न सूतेषु न धुर्येषु न च शस्त्रोपनायिषु ।
न भेरीशङ्खवादेषु प्रहर्तव्यं कथंचन

na sūteṣu na dhuryeṣu na ca śastropanāyiṣu |
na bherīśaṅkhavādeṣu prahartavyaṃ kathaṃcana

एवं ते समयं कृत्वा कुरुपाण्डवसोमकाः ।
विस्मयं परमं जग्मुः प्रेक्षमाणाः परस्परम्

evaṃ te samayaṃ kṛtvā kurupāṇḍavasomakāḥ |
vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ prekṣamāṇāḥ parasparam

निविश्य च महात्मानस्ततस्ते पुरुषर्षभाः ।
हृष्टरुपाःसृमनसोबभूवुःसहसैनिकाः

niviśya ca mahātmānastataste puruṣarṣabhāḥ |
hṛṣṭarupāḥsṛmanasobabhūvuḥsahasainikāḥ