Chapter 83: Meghasandhi of Magadha challenges and yields

स तु वाजी समुद्रान्तां पर्येत्य वसुधामिमाम् ।
निवृत्तोऽभिमुखो राजन्येन वारणसाह्वयम्

sa tu vājī samudrāntāṃ paryetya vasudhāmimām |
nivṛtto'bhimukho rājanyena vāraṇasāhvayam

अनुगच्छंश्च तुरगं निवृत्तोऽथ किरीटभृत् ।
यदृच्छया समापेदे पुरं राजगृहं तदा

anugacchaṃśca turagaṃ nivṛtto'tha kirīṭabhṛt |
yadṛcchayā samāpede puraṃ rājagṛhaṃ tadā

तमभ्याशगतं दृष्ट्वा सहदेवात्मजः प्रभो ।
क्षत्रधर्मे स्थितो वीरः समरायाजुहाव ह

tamabhyāśagataṃ dṛṣṭvā sahadevātmajaḥ prabho |
kṣatradharme sthito vīraḥ samarāyājuhāva ha

ततः पुरात्स निष्क्रम्य रथी धन्वी शरी तली ।
मेघसन्धिः पदातिं तं धनंजयमुपाद्रवत्

tataḥ purātsa niṣkramya rathī dhanvī śarī talī |
meghasandhiḥ padātiṃ taṃ dhanaṃjayamupādravat

आसाद्य च महातेजा मेघसन्धिर्धनंजयम् ।
बालभावान्महाराज प्रोवाचेदं न कौशलात्

āsādya ca mahātejā meghasandhirdhanaṃjayam |
bālabhāvānmahārāja provācedaṃ na kauśalāt

किमयं चार्यते वाजी स्इत्रीमध्य इव भारत ।
हयमेनं हरिष्यामि प्रयतस्व विमोक्षणे

kimayaṃ cāryate vājī sitrīmadhya iva bhārata |
hayamenaṃ hariṣyāmi prayatasva vimokṣaṇe

अदत्तानुनयो युद्धे यदि त्वं पितृभिर्मम ।
करिष्यामि तवातिथ्यं प्रहर प्रहरामि च

adattānunayo yuddhe yadi tvaṃ pitṛbhirmama |
kariṣyāmi tavātithyaṃ prahara praharāmi ca

इत्युक्तः प्रत्युवाचैनं प्रहसन्निव पाण्डवः ।
विघ्नकर्ता मया वार्य इति मे व्रतमाहितम्

ityuktaḥ pratyuvācainaṃ prahasanniva pāṇḍavaḥ |
vighnakartā mayā vārya iti me vratamāhitam

भ्रात्रा ज्येष्ठेन नृपते तवापि विदितं ध्रुवम् ।
प्रहरस्व यथाशक्ति न मन्युर्विद्यते मम

bhrātrā jyeṣṭhena nṛpate tavāpi viditaṃ dhruvam |
praharasva yathāśakti na manyurvidyate mama

इत्युक्तः प्राहरत्पूर्वं पाण्डवं मगधेस्वरः ।
किरञ्शरसहस्राणि वर्षाणीव सहस्रदृक्

ityuktaḥ prāharatpūrvaṃ pāṇḍavaṃ magadhesvaraḥ |
kirañśarasahasrāṇi varṣāṇīva sahasradṛk

ततो गाण्डीवभृच्छूरो गाण्डीवप्रहितैः शरैः ।
चकार मोघांस्तान्बाणान्सयत्नान्भरतर्षभ

tato gāṇḍīvabhṛcchūro gāṇḍīvaprahitaiḥ śaraiḥ |
cakāra moghāṃstānbāṇānsayatnānbharatarṣabha

स मोघं तस्य बाणौघं कृत्वा वानरकेतनः ।
शरात्मुमोच ज्वलितान्दीप्तास्यानिव पन्नगान्

sa moghaṃ tasya bāṇaughaṃ kṛtvā vānaraketanaḥ |
śarātmumoca jvalitāndīptāsyāniva pannagān

ध्वजे पताकादण्डेषु रथे यन्त्रे हयेषु च ।
अन्येषु च रथाङ्गेषु न शरीरे न सारथौ

dhvaje patākādaṇḍeṣu rathe yantre hayeṣu ca |
anyeṣu ca rathāṅgeṣu na śarīre na sārathau

संरक्ष्यमाणः पार्थेन शरीरे सव्यसाचिना ।
मन्यमानः स्ववीर्यं तन्मागधः प्राहिणोच्छरान्

saṃrakṣyamāṇaḥ pārthena śarīre savyasācinā |
manyamānaḥ svavīryaṃ tanmāgadhaḥ prāhiṇoccharān

ततो गाण्डीवधन्वा तु मागधेन भृशाहतः ।
बभौ वसन्तसमये पलासः पुष्पितो यथा

tato gāṇḍīvadhanvā tu māgadhena bhṛśāhataḥ |
babhau vasantasamaye palāsaḥ puṣpito yathā

अवध्यमानः सोऽभ्यघ्नन्मागधः पाण्डवर्षभम् ।
तेन तस्थौ स कौरव्य लोकवीरस्य दर्शने

avadhyamānaḥ so'bhyaghnanmāgadhaḥ pāṇḍavarṣabham |
tena tasthau sa kauravya lokavīrasya darśane

सव्यसाची तु संक्रुद्धो विकृष्य बलवद्धनुः ।
हयांश्चकार निर्जीवान्सारथेश्च शिरोऽहरत्

savyasācī tu saṃkruddho vikṛṣya balavaddhanuḥ |
hayāṃścakāra nirjīvānsāratheśca śiro'harat

धनुश्चास्य महच्चित्रं क्षुरेण प्रचकर्त ह ।
हस्तावापं पताकां च ध्वजं चास्यन्यपातयत्

dhanuścāsya mahaccitraṃ kṣureṇa pracakarta ha |
hastāvāpaṃ patākāṃ ca dhvajaṃ cāsyanyapātayat

स राजा व्यथितो व्यश्वो विधनुर्हतसारथिः ।
गदामादाय कौन्तेयमभिद्रद्राव वेगवान्

sa rājā vyathito vyaśvo vidhanurhatasārathiḥ |
gadāmādāya kaunteyamabhidradrāva vegavān

तस्यापतत एवाशु गदां हेमपरिष्कृताम् ।
शरैश्चकर्त बहुधा बहुभिर्गृध्रवाजितैः

tasyāpatata evāśu gadāṃ hemapariṣkṛtām |
śaraiścakarta bahudhā bahubhirgṛdhravājitaiḥ

सा गदा शकलीभूता विशीर्णिमणिबन्धना ।
व्याली विमुच्यमानेन पपात धरणीतले

sā gadā śakalībhūtā viśīrṇimaṇibandhanā |
vyālī vimucyamānena papāta dharaṇītale

विरथं विधनुष्कं च गदया परिवर्जितम् ।
नैच्छत्ताडयितुं धीमानर्जुनः समराग्रणीः

virathaṃ vidhanuṣkaṃ ca gadayā parivarjitam |
naicchattāḍayituṃ dhīmānarjunaḥ samarāgraṇīḥ

तत एनं विमनसं क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम् ॥
सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यमब्रवीत्कपिकेतनः

tata enaṃ vimanasaṃ kṣatradharme vyavasthitam ||
sāntvapūrvamidaṃ vākyamabravītkapiketanaḥ

पर्याप्तः क्षत्रधर्मोऽयं दर्शितः पुत्र गम्यताम् ।
बह्वेतत्समरे कर्म तव बालस्य पार्थिव

paryāptaḥ kṣatradharmo'yaṃ darśitaḥ putra gamyatām |
bahvetatsamare karma tava bālasya pārthiva

युधिष्ठिरस्य संदेशो न हन्तव्या नृपा इति ।
तेन जीवसि राजंस्त्वमपराद्धोऽपि मे रणे

yudhiṣṭhirasya saṃdeśo na hantavyā nṛpā iti |
tena jīvasi rājaṃstvamaparāddho'pi me raṇe

इति मत्वा तदाऽऽत्मानं प्रत्यादिष्टं स्म मागधः ।
तथ्यमित्यभिगम्यैनं प्राञ्जलिः प्रत्यपूजयत्

iti matvā tadā''tmānaṃ pratyādiṣṭaṃ sma māgadhaḥ |
tathyamityabhigamyainaṃ prāñjaliḥ pratyapūjayat

परिजितोस्मि भद्रं ते नाहं योद्धुमिहोत्सहे ।
यद्यत्कृत्यं मया तेऽद्य तद्ब्रूहि कृतमेव तु

parijitosmi bhadraṃ te nāhaṃ yoddhumihotsahe |
yadyatkṛtyaṃ mayā te'dya tadbrūhi kṛtameva tu

तमर्जुनः समाश्वास्य पुनरेवेदमब्रवीत् ।
आगन्तव्यं परां चैत्रीमश्वमेधे नृपस्य नः

tamarjunaḥ samāśvāsya punarevedamabravīt |
āgantavyaṃ parāṃ caitrīmaśvamedhe nṛpasya naḥ

इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा पूजयमास तं हयम् ।
फल्गुनं च युधिश्रेष्ठं विदिवत्सहदेवजः

ityuktaḥ sa tathetyuktvā pūjayamāsa taṃ hayam |
phalgunaṃ ca yudhiśreṣṭhaṃ vidivatsahadevajaḥ

ततो यथेष्टमगमत्पुनरेव स कौरवः ।
ततः समुद्रतीरेण वङ्गान्पुण्ड्रान्सकेरलान्

tato yatheṣṭamagamatpunareva sa kauravaḥ |
tataḥ samudratīreṇa vaṅgānpuṇḍrānsakeralān

तत्रतत्र च भूरीणि म्लेच्छसैन्यान्यनेकशः ।
विजिग्ये धनुषा राजन्गाण्डीवेन धनंजयः

tatratatra ca bhūrīṇi mlecchasainyānyanekaśaḥ |
vijigye dhanuṣā rājangāṇḍīvena dhanaṃjayaḥ