Chapter 80: Pulastya begins the tirthas with Pushkara

अनेन तव धर्मज्ञ प्रश्रयेण दमेन च ।
सत्येन च महाभाग तुष्टोस्मि तव सुव्रत

anena tava dharmajña praśrayeṇa damena ca |
satyena ca mahābhāga tuṣṭosmi tava suvrata

यस्येदृशस्ते धर्मोऽयं पितृवाक्याश्रितोऽनघ ।
तेन पश्यसि मां पुत्र प्रीतिश्च परमा त्वयि

yasyedṛśaste dharmo'yaṃ pitṛvākyāśrito'nagha |
tena paśyasi māṃ putra prītiśca paramā tvayi

अमोघदर्शी भीष्माहं ब्रूहि किं करवाणि ते ।
यद्वक्ष्यसि कुरुश्रेष्ठ तस्य दाताऽस्मि तेऽनघ

amoghadarśī bhīṣmāhaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te |
yadvakṣyasi kuruśreṣṭha tasya dātā'smi te'nagha

प्रीते त्वयि महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते ।
कृतमित्येव मन्येऽहं यदहं दृष्टवान्प्रभुम्

prīte tvayi mahābhāga sarvalokābhipūjite |
kṛtamityeva manye'haṃ yadahaṃ dṛṣṭavānprabhum

यदि त्वहमनुग्राह्यस्तव धर्मभृतांवर ।
संदेहं ते प्रवक्ष्यामि तन्मे त्वं छेत्तुमर्हसि

yadi tvahamanugrāhyastava dharmabhṛtāṃvara |
saṃdehaṃ te pravakṣyāmi tanme tvaṃ chettumarhasi

अस्ति मे भगवन्कश्चित्तीर्थानि प्रति संशयः ।
तमहं श्रोतुमिच्छामि तद्भवान्वक्तुमर्हति

asti me bhagavankaścittīrthāni prati saṃśayaḥ |
tamahaṃ śrotumicchāmi tadbhavānvaktumarhati

प्रदक्षिणां यः पृथिवीं करोत्यमरसन्निभ ।
किं फलं तस्य विप्रर्षे तन्मे ब्रूहि तषोधन

pradakṣiṇāṃ yaḥ pṛthivīṃ karotyamarasannibha |
kiṃ phalaṃ tasya viprarṣe tanme brūhi taṣodhana

हन्त तेऽहंप्रवक्ष्यामि यदृषीणां परायणम् ।
तदेकाग्रमनास्तात शृणु तीर्थेषु यत्फलम्

hanta te'haṃpravakṣyāmi yadṛṣīṇāṃ parāyaṇam |
tadekāgramanāstāta śṛṇu tīrtheṣu yatphalam

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् ।
विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते

yasya hastau ca pādau ca manaścaiva susaṃyatam |
vidyā tapaśca kīrtiśca sa tīrthaphalamaśnute

प्रतिग्रहादपावृत्तः संतुष्टो येन केनचित् ।
अहंकारनिवृत्तश्च स तीर्थफलमश्नुते

pratigrahādapāvṛttaḥ saṃtuṣṭo yena kenacit |
ahaṃkāranivṛttaśca sa tīrthaphalamaśnute

अकल्कको निरारम्भो लध्वाहारो जितेन्द्रियः ।
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः स तीर्थफलमश्नुते

akalkako nirārambho ladhvāhāro jitendriyaḥ |
vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ sa tīrthaphalamaśnute

अक्रोधनश्च राजेन्द्र सत्यशीलो दृढव्रतः ।
आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्धफलमश्नुते

akrodhanaśca rājendra satyaśīlo dṛḍhavrataḥ |
ātmopamaśca bhūteṣu sa tīrdhaphalamaśnute

ऋषिभिः क्रतवः प्रोक्ता देवेष्विह यथाक्रमम् ।
फलं चैव यथातत्त्वं प्रेत्य चेह च सर्वशः

ṛṣibhiḥ kratavaḥ proktā deveṣviha yathākramam |
phalaṃ caiva yathātattvaṃ pretya ceha ca sarvaśaḥ

न ते शक्या दरिद्रेण यज्ञाः प्राप्तुं महीपते ।
बहूपकरणा यज्ञा नानासंभारविस्तराः

na te śakyā daridreṇa yajñāḥ prāptuṃ mahīpate |
bahūpakaraṇā yajñā nānāsaṃbhāravistarāḥ

प्राप्यन्ते पार्थिवैरेतैः समृद्धैर्वा नरैः क्वचित् ।
नार्थन्यूनोपकरणैरेकात्मभिरसंहतैः

prāpyante pārthivairetaiḥ samṛddhairvā naraiḥ kvacit |
nārthanyūnopakaraṇairekātmabhirasaṃhataiḥ

यो दरिद्रैरपि विधिः शक्यः प्राप्तुं नरेश्वर ।
तुल्यो यज्ञफलैः पुण्यैस्तं निबोध युधांवर

yo daridrairapi vidhiḥ śakyaḥ prāptuṃ nareśvara |
tulyo yajñaphalaiḥ puṇyaistaṃ nibodha yudhāṃvara

ऋषीणां परमं गुह्यमिदं भरतसत्तम ।
तीर्थाभिगमनं पुण्यं यज्ञैरपि विशिष्यते

ṛṣīṇāṃ paramaṃ guhyamidaṃ bharatasattama |
tīrthābhigamanaṃ puṇyaṃ yajñairapi viśiṣyate

अनपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च ।
अदत्त्वा काञ्चनं गाश्च दरिद्रो नाम जायते

anapoṣya trirātrāṇi tīrthānyanabhigamya ca |
adattvā kāñcanaṃ gāśca daridro nāma jāyate

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्ट्वा विपुलदक्षिणैः ।
न तत्फलमवाप्नोति तीर्थाभिगमनेन यत्

agniṣṭomādibhiryajñairiṣṭvā vipuladakṣiṇaiḥ |
na tatphalamavāpnoti tīrthābhigamanena yat

सर्वतीर्थेषु राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
पुष्करं नाम विख्यातं महाभागः समाविशेत्

sarvatīrtheṣu rājendra tīrthaṃ trailokyaviśrutam |
puṣkaraṃ nāma vikhyātaṃ mahābhāgaḥ samāviśet

दशकोटिसहस्राणि तीर्थानां वै महामते ।
सान्निध्यं पुष्करे येषां त्रिसन्ध्यं कुरुनन्दन

daśakoṭisahasrāṇi tīrthānāṃ vai mahāmate |
sānnidhyaṃ puṣkare yeṣāṃ trisandhyaṃ kurunandana

आदित्या वसवो रुद्राः साध्याश्च समरुद्गणाः ।
गन्धर्वाप्सरसश्चैव नित्यं सन्निहिता विभो

ādityā vasavo rudrāḥ sādhyāśca samarudgaṇāḥ |
gandharvāpsarasaścaiva nityaṃ sannihitā vibho

यत्र देवास्तपस्तप्त्वा दैत्या ब्रह्मर्षयस्तथा ।
तपोविशेषैर्बहुभिः स्थानान्यापुर्महौजसः ।
दिव्ययोगा महाराज पुण्येन महताऽन्विताः

yatra devāstapastaptvā daityā brahmarṣayastathā |
tapoviśeṣairbahubhiḥ sthānānyāpurmahaujasaḥ |
divyayogā mahārāja puṇyena mahatā'nvitāḥ

मनसाभ्येतुकामस्य पुष्कराणि मनस्विनः ।
पूयन्ते सर्वपापानि नाकपृष्ठे च पूज्यते

manasābhyetukāmasya puṣkarāṇi manasvinaḥ |
pūyante sarvapāpāni nākapṛṣṭhe ca pūjyate

तस्मिंस्तीर्थे महाभागो नित्यमेव पितामहः ।
उवास परमप्रीतो देवदानवसत्तमः

tasmiṃstīrthe mahābhāgo nityameva pitāmahaḥ |
uvāsa paramaprīto devadānavasattamaḥ

पुष्करेषु महाभाग देवाः सर्पिगणाः पुरा ।
सिद्धिं समभिसंप्राप्ताः पुण्येन महताऽन्विताः

puṣkareṣu mahābhāga devāḥ sarpigaṇāḥ purā |
siddhiṃ samabhisaṃprāptāḥ puṇyena mahatā'nvitāḥ

तत्राभिषेकं यः कुर्यात्पितृदेवांश्च तर्पयेत् ।
सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके च पूज्यते

tatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryātpitṛdevāṃśca tarpayet |
sarvapāpavinirmukto brahmaloke ca pūjyate

अप्येकं भोजयेद्विप्रं पुष्करारण्यमाश्रितः ।
तेनासौ कर्मणा भीष्म प्रेत् यचेह च मोदते

apyekaṃ bhojayedvipraṃ puṣkarāraṇyamāśritaḥ |
tenāsau karmaṇā bhīṣma pret yaceha ca modate

शाकैर्मूलैः फलैर्वाऽपिचेन वर्तयते स्वयम् ।
तद्वै दद्याद्ब्राह्मणाय श्रद्धावाननसूयकः ।
तेनैव प्राप्नुयात्प्राज्ञो हयमेधफलं नरः

śākairmūlaiḥ phalairvā'picena vartayate svayam |
tadvai dadyādbrāhmaṇāya śraddhāvānanasūyakaḥ |
tenaiva prāpnuyātprājño hayamedhaphalaṃ naraḥ

अपि वाऽप्युदपात्रेण ब्राह्मणान्स्वस्ति वाचयेत् ।
तेनापि पूजनेनाशु प्रेत्यानन्त्याय कल्पते

api vā'pyudapātreṇa brāhmaṇānsvasti vācayet |
tenāpi pūjanenāśu pretyānantyāya kalpate

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वा राजसत्तम ।
न वै योनौ प्रजायन्ते स्नातास्तीर्थे महात्मनः

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā vā rājasattama |
na vai yonau prajāyante snātāstīrthe mahātmanaḥ

कार्तिक्यां तु विशेषेण योऽभिगच्छति पुष्करम् ।
फलं तत्राक्षयं तेन लभते भरतर्षभ

kārtikyāṃ tu viśeṣeṇa yo'bhigacchati puṣkaram |
phalaṃ tatrākṣayaṃ tena labhate bharatarṣabha

सायंप्रातः स्मरेद्यस्तु पुष्कराणि कृताञ्जलिः ।
उपस्पृष्टं भवेत्तेन सर्वतीर्थेषु भारत ।
प्राप्नुयाच्च नरो लोकान्ब्रह्मणः सदनेऽक्षयान्

sāyaṃprātaḥ smaredyastu puṣkarāṇi kṛtāñjaliḥ |
upaspṛṣṭaṃ bhavettena sarvatīrtheṣu bhārata |
prāpnuyācca naro lokānbrahmaṇaḥ sadane'kṣayān

जन्मप्रभृतियत्पापं स्त्रिया वा पुरुषस् वा ।
पुष्करे स्नातमात्रस्य सर्वमेव प्रणश्यति

janmaprabhṛtiyatpāpaṃ striyā vā puruṣas vā |
puṣkare snātamātrasya sarvameva praṇaśyati

यथा सुराणां सर्वेषामादिस्तु मधुसूदनः ।
तथैव पुष्करं राजंस्तीर्थानामादिरुच्यते

yathā surāṇāṃ sarveṣāmādistu madhusūdanaḥ |
tathaiva puṣkaraṃ rājaṃstīrthānāmādirucyate

उष्य द्वादशवर्षाणि पुष्करे नियतः शुचिः ।
क्रतून्सर्वानवाप्नोति ब्रह्मलोकं स गच्छति

uṣya dvādaśavarṣāṇi puṣkare niyataḥ śuciḥ |
kratūnsarvānavāpnoti brahmalokaṃ sa gacchati

यस्तु वर्षशतं पूर्णमग्निहोत्रमुपासते ।
कार्तिकीं वा वसेदेकां पुष्करे सममेव तत्

yastu varṣaśataṃ pūrṇamagnihotramupāsate |
kārtikīṃ vā vasedekāṃ puṣkare samameva tat

[त्रीणि शृङ्गाणि शुभ्राणि त्रीणि प्रस्रवणानि च ।
पुष्कराण्यादिसिद्धानि न विद्मस्तत्र कारणम् ॥]

[trīṇi śṛṅgāṇi śubhrāṇi trīṇi prasravaṇāni ca |
puṣkarāṇyādisiddhāni na vidmastatra kāraṇam ||]

दुष्करं पुष्करं गन्तुं दुष्करं पुष्करे तपः ।
दुष्करं पुष्करे दानं वस्तुं चैव सुदुष्करम्

duṣkaraṃ puṣkaraṃ gantuṃ duṣkaraṃ puṣkare tapaḥ |
duṣkaraṃ puṣkare dānaṃ vastuṃ caiva suduṣkaram

उष्य द्वादशरात्रं तु नियतो नियताशनः ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य जम्बूमार्गं समाविशेत्

uṣya dvādaśarātraṃ tu niyato niyatāśanaḥ |
pradakṣiṇamupāvṛtya jambūmārgaṃ samāviśet

जम्बूमार्गं समाक्श्यि देवर्षिपितृसेवितम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति

jambūmārgaṃ samākśyi devarṣipitṛsevitam |
aśvamedhamavāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati

तत्रोष्य रजनीः पञ्च कषष्ठकालक्षमी नरः ।
न दुर्गतिमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति

tatroṣya rajanīḥ pañca kaṣaṣṭhakālakṣamī naraḥ |
na durgatimavāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati

तत्रगत्वा महाप्राज्ञः कुर्याच्छ्राद्धं दृढव्रतः ।
वाजपेयमवाप्नोति दुष्कृतं चास्य नश्यति

tatragatvā mahāprājñaḥ kuryācchrāddhaṃ dṛḍhavrataḥ |
vājapeyamavāpnoti duṣkṛtaṃ cāsya naśyati

जम्बूमार्गादुपावृकत्यगच्छेत्स्थण्डिलकाश्रमम् ।
न दुर्गतिमवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति

jambūmārgādupāvṛkatyagacchetsthaṇḍilakāśramam |
na durgatimavāpnoti brahmalokaṃ ca gacchati

आगस्त्यं सर आसाद्य पितृदेवार्चने रतः ।
त्रिरात्रोपोषितो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्

āgastyaṃ sara āsādya pitṛdevārcane rataḥ |
trirātropoṣito rājannagniṣṭomaphalaṃ labhet

शाकवृत्तिः फलैर्वाऽपि कौमारं विन्दते पदम् ।
कण्वाश्रमं ततो गच्छेच्ध्रीजुष्टं लोकपूजितम्

śākavṛttiḥ phalairvā'pi kaumāraṃ vindate padam |
kaṇvāśramaṃ tato gacchecdhrījuṣṭaṃ lokapūjitam

धर्मारण्यं हि तत्पुण्यमाद्यं च भरतर्षभ ।
यत्र प्रविष्टमात्रो वै सर्वपापैः प्रमुच्यते

dharmāraṇyaṃ hi tatpuṇyamādyaṃ ca bharatarṣabha |
yatra praviṣṭamātro vai sarvapāpaiḥ pramucyate

अर्चयुत्वा पितॄन्देवान्नियतो नियताशनः ।
सर्वकामसमृद्धः स्याद्यज्ञस्य फलमश्नुते

arcayutvā pitṝndevānniyato niyatāśanaḥ |
sarvakāmasamṛddhaḥ syādyajñasya phalamaśnute

प्रदक्षिणं ततः कृत्वा ययातिपतनं व्रजेत् ।
हयमेधस्य यज्ञस्य फंल प्राप्नोति तत्र वै

pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā yayātipatanaṃ vrajet |
hayamedhasya yajñasya phaṃla prāpnoti tatra vai

महाकालं ततो गच्छेन्नियतो नियताशनः ।
कोटितीर्थमुपस्पृश्य हयमेधफलं लभेत्

mahākālaṃ tato gacchenniyato niyatāśanaḥ |
koṭitīrthamupaspṛśya hayamedhaphalaṃ labhet

ततो गच्छेत धर्मज्ञः स्थाणोस्तीर्थमुमापतेः ।
नाम्ना भद्रवटं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

tato gaccheta dharmajñaḥ sthāṇostīrthamumāpateḥ |
nāmnā bhadravaṭaṃ nāma triṣu lokeṣu viśrutam

तत्राभिगम्य चेशानं गोसहस्रफलं लभेत् ।
महादेवप्रसादाच्च गाणपत्यं च विन्दति

tatrābhigamya ceśānaṃ gosahasraphalaṃ labhet |
mahādevaprasādācca gāṇapatyaṃ ca vindati

समृद्धमसपत्नं च श्रिया युक्तं नरोत्तमः ।
राज्ञां चैवाधिपत्यं हि तत्र गत्वा समाप्नुयात्

samṛddhamasapatnaṃ ca śriyā yuktaṃ narottamaḥ |
rājñāṃ caivādhipatyaṃ hi tatra gatvā samāpnuyāt

नर्मदां स समासाद्य नदीं त्रैलोक्यविश्रुताम् ।
तर्पयित्वा पितृन्देवानग्निष्टोमफलं लभेत्

narmadāṃ sa samāsādya nadīṃ trailokyaviśrutām |
tarpayitvā pitṛndevānagniṣṭomaphalaṃ labhet

दक्षिमं सिन्धुमासाद्य ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।
अग्निष्टोममवाप्नोति विमानं चाधिरोहति

dakṣimaṃ sindhumāsādya brahmacārī jitendriyaḥ |
agniṣṭomamavāpnoti vimānaṃ cādhirohati

चर्मण्वतीं समासाद्य नियतो नियताशनः ।
रन्तिदेवाभ्यनुज्ञातमग्निष्टोमफलं लभेत्

carmaṇvatīṃ samāsādya niyato niyatāśanaḥ |
rantidevābhyanujñātamagniṣṭomaphalaṃ labhet

ततो गच्छेत धर्मज्ञं हिमवत्सुतमर्बुदम् ।
पृथिव्यां यत्रवै छिद्रं पूर्वमासीद्युधिष्ठिर

tato gaccheta dharmajñaṃ himavatsutamarbudam |
pṛthivyāṃ yatravai chidraṃ pūrvamāsīdyudhiṣṭhira

तत्राश्रमो वसिष्ठस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।
तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत्

tatrāśramo vasiṣṭhasya triṣu lokeṣu viśrutaḥ |
tatroṣya rajanīmekāṃ gosahasraphalaṃ labhet

पिङ्गतीर्थमुपस्पृश्य ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।
कपिलानां नरश्रेष्ठ शतस् फलमश्नुते

piṅgatīrthamupaspṛśya brahmacārī jitendriyaḥ |
kapilānāṃ naraśreṣṭha śatas phalamaśnute

ततो गच्छेत राजेन्द्र प्रभासं लोकविश्रुतम् ।
तीर्थं देवगणैः पूज्यमृषिभिश्च निषेवितम्

tato gaccheta rājendra prabhāsaṃ lokaviśrutam |
tīrthaṃ devagaṇaiḥ pūjyamṛṣibhiśca niṣevitam

देवतानां मुखं वीर ज्वलनोऽनिलसारथिः ।
देवतानां मुखं वीर ज्वलनोऽनिलसारथिः

devatānāṃ mukhaṃ vīra jvalano'nilasārathiḥ |
devatānāṃ mukhaṃ vīra jvalano'nilasārathiḥ

तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः ।
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः

tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā śuciḥ prayatamānasaḥ |
agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

ततो गत्वा सरस्वत्याः सागरस्य च संगमे ।
गोसहस्रफलं तस्य स्वर्गलोकं च विन्दति ।
प्रभया दीप्यते नित्यमग्निवद्भरतर्षभ

tato gatvā sarasvatyāḥ sāgarasya ca saṃgame |
gosahasraphalaṃ tasya svargalokaṃ ca vindati |
prabhayā dīpyate nityamagnivadbharatarṣabha

वरदानं ततो गच्छेत्तीर्थं भरतसत्तम ।
विष्णोर्दुर्वाससा यत्र वरो दत्तो युधिष्ठिर ।
प्रभासते यथा सोमः सोश्वमेधं च विन्दति

varadānaṃ tato gacchettīrthaṃ bharatasattama |
viṣṇordurvāsasā yatra varo datto yudhiṣṭhira |
prabhāsate yathā somaḥ sośvamedhaṃ ca vindati

वरदानं ततो गच्छेत्तीर्थं भरतसत्तम ।
विष्णोर्दुर्वाससा यत्र वरो दत्तो युधिष्ठिर ।
वरदाने नरः स्नात्वा गोसहस्रफंल लभेत्

varadānaṃ tato gacchettīrthaṃ bharatasattama |
viṣṇordurvāsasā yatra varo datto yudhiṣṭhira |
varadāne naraḥ snātvā gosahasraphaṃla labhet

ततो द्वारवतीं गच्छेन्नियतो नियताशनः ।
पिण्डारके नरः स्नात्वा लभेद्बहुसुवर्णकम्

tato dvāravatīṃ gacchenniyato niyatāśanaḥ |
piṇḍārake naraḥ snātvā labhedbahusuvarṇakam

तस्मिंस्तीर्थे महाभाग पद्मलक्षणलक्षिताः ।
अद्यापि मुद्रा दृश्यन्ते तदद्भुतमरिंदम

tasmiṃstīrthe mahābhāga padmalakṣaṇalakṣitāḥ |
adyāpi mudrā dṛśyante tadadbhutamariṃdama

त्रिशूलाङ्कानि पद्मानि दृश्यन्ते कुरुनन्दन ।
महादेवस्य सांनिध्यं तत्र वै पुरुषर्षभ

triśūlāṅkāni padmāni dṛśyante kurunandana |
mahādevasya sāṃnidhyaṃ tatra vai puruṣarṣabha

सागरस्य च सिन्धोश्च संगमं प्राप्य दुर्लभम् ।
तीर्थे सलिलराजस्य स्नात्वा प्रयतमानसः

sāgarasya ca sindhośca saṃgamaṃ prāpya durlabham |
tīrthe salilarājasya snātvā prayatamānasaḥ

तर्पयित्वा पितॄन्देवानृषींश्च भरतर्षभ ।
प्राप्नोति वारुणं लोकं दीप्यमानं स्वतेजसा

tarpayitvā pitṝndevānṛṣīṃśca bharatarṣabha |
prāpnoti vāruṇaṃ lokaṃ dīpyamānaṃ svatejasā

शङ्कुकर्णेश्वरं देवमर्चयित्वा युधिष्ठिर ।
अश्वमेधाद्दशगुणं प्रवदन्ति मनीषिणः

śaṅkukarṇeśvaraṃ devamarcayitvā yudhiṣṭhira |
aśvamedhāddaśaguṇaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ

प्रदक्षिणमुपावृत्य गच्छेत भरतर्षभ ।
तीर्थं कुरुवरश्रेष्ठ त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

pradakṣiṇamupāvṛtya gaccheta bharatarṣabha |
tīrthaṃ kuruvaraśreṣṭha triṣu lokeṣu viśrutam

शमीति नाम्ना विख्यातं सर्वपापप्रणाशनम् ।
तत्रब्रह्मादयो देवा उपासन्ते महेश्वरम्

śamīti nāmnā vikhyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam |
tatrabrahmādayo devā upāsante maheśvaram

तत्रस्नात्वाऽर्चयित्वा च रुद्रं देवगणैर्वृतम् ।
जन्मप्रभृतियत्पापं तत्स्नातस्य प्रणश्यति

tatrasnātvā'rcayitvā ca rudraṃ devagaṇairvṛtam |
janmaprabhṛtiyatpāpaṃ tatsnātasya praṇaśyati

शमी चात्रनरश्रेष्ठ सर्वदेवैरभिष्टुता ।
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र हयमेधमवाप्नुयात्

śamī cātranaraśreṣṭha sarvadevairabhiṣṭutā |
tatra snātvā naravyāghra hayamedhamavāpnuyāt

गत्वा यत्रमहाप्राज्ञ विष्णुना प्रभविष्णुना ।
पुरा शौचं कृतंराजन्हत्वा दैवतकण्टकान्

gatvā yatramahāprājña viṣṇunā prabhaviṣṇunā |
purā śaucaṃ kṛtaṃrājanhatvā daivatakaṇṭakān

ततो गच्छेत धर्मज्ञ वसोर्धारामभिष्टुताम् ।
गमनादेवतस्यां हि हयमेधफलं लभेत्

tato gaccheta dharmajña vasordhārāmabhiṣṭutām |
gamanādevatasyāṃ hi hayamedhaphalaṃ labhet

स्नात्वा कुरुवरश्रेष्ठ प्रयतात्मा समाहितः ।
तर्प्य देवान्पितॄंश्चैव विष्णुलोके महीयते

snātvā kuruvaraśreṣṭha prayatātmā samāhitaḥ |
tarpya devānpitṝṃścaiva viṣṇuloke mahīyate

तीर्थे चात्र सर पुण्यं वसूनां भरतर्षभ ।
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च वसूनां संमतोभवेत्

tīrthe cātra sara puṇyaṃ vasūnāṃ bharatarṣabha |
tatra snātvā ca pītvā ca vasūnāṃ saṃmatobhavet

सिन्धूत्तममिति ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम् ।
तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ लभेद्बहुसुवर्णकम्

sindhūttamamiti khyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam |
tatra snātvā naraśreṣṭha labhedbahusuvarṇakam

ब्रह्मतीर्थं समासाद्य शुचिः शीलसमन्वितः ।
ब्रह्मलोकमवाप्नोति गतिं च परमां व्रजेत्

brahmatīrthaṃ samāsādya śuciḥ śīlasamanvitaḥ |
brahmalokamavāpnoti gatiṃ ca paramāṃ vrajet

कुमारिकाणां शक्रस्य तीर्थं सिद्धनिषेवितम् ।
तत्र स्नात्वा नरः क्षिप्रं स्वर्गलोकमवाप्नुयात्

kumārikāṇāṃ śakrasya tīrthaṃ siddhaniṣevitam |
tatra snātvā naraḥ kṣipraṃ svargalokamavāpnuyāt

रेणुकायाश्च तत्रैव तीर्थं सिद्धनिषेवितम् ।
तत्र स्नात्वा भवेद्विप्रो निर्मलश्चन्द्रमा यथा

reṇukāyāśca tatraiva tīrthaṃ siddhaniṣevitam |
tatra snātvā bhavedvipro nirmalaścandramā yathā

अथ पञ्चनदं गत्वा नियतो नियताशनः ।
पञ्चयज्ञानवाप्नोति क्रमशो येऽनुकीर्तिताः

atha pañcanadaṃ gatvā niyato niyatāśanaḥ |
pañcayajñānavāpnoti kramaśo ye'nukīrtitāḥ

ततो गच्छेत राजेन्द्र भीमायाः स्थानमुत्तमम् ।
तत्रस्नात्वा न योन्यां वै भवेद्भरतसत्तम

tato gaccheta rājendra bhīmāyāḥ sthānamuttamam |
tatrasnātvā na yonyāṃ vai bhavedbharatasattama

देव्याः पुत्रो भवेद्राजंस्तप्तकुण्डलभूषणः ।
गवां शतसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः

devyāḥ putro bhavedrājaṃstaptakuṇḍalabhūṣaṇaḥ |
gavāṃ śatasahasrasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

गिरिकुञ्जं समासाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
पितामहं नमस्कृत्य गोसहस्रफलं लभेत्

girikuñjaṃ samāsādya triṣu lokeṣu viśrutam |
pitāmahaṃ namaskṛtya gosahasraphalaṃ labhet

ततो गच्छेत धर्मज्ञ विमलं तीर्थमुत्तमम् ।
अद्यापि यत्रदृश्यन्ते मत्स्याः सौवर्णराजताः

tato gaccheta dharmajña vimalaṃ tīrthamuttamam |
adyāpi yatradṛśyante matsyāḥ sauvarṇarājatāḥ

तत्र स्नात्वा नरः क्षिप्रं वासवं लोकमाप्नुयात् ।
सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम्

tatra snātvā naraḥ kṣipraṃ vāsavaṃ lokamāpnuyāt |
sarvapāpaviśuddhātmā gaccheta paramāṃ gatim

वितस्तां च समासाद्य संतर्प्य पितृदेवताः ।
नरः फलमवाप्नोति वाजपेयस्य भारत

vitastāṃ ca samāsādya saṃtarpya pitṛdevatāḥ |
naraḥ phalamavāpnoti vājapeyasya bhārata

काश्मीरष्वेव नागस्य भवनं तक्षकस्य च ।
वितस्ताख्यमिति ख्यातं सर्वपापप्रमोचनम्

kāśmīraṣveva nāgasya bhavanaṃ takṣakasya ca |
vitastākhyamiti khyātaṃ sarvapāpapramocanam

तत्रस्नात्वा नरो नूनं वाजपेयमवाप्नुयात् ।
सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेच्च परमां गतिम्

tatrasnātvā naro nūnaṃ vājapeyamavāpnuyāt |
sarvapāpaviśuddhātmā gacchecca paramāṃ gatim

ततो गच्छेत मलदां त्रिषु लोकेषु विश्रुताम् ।
पश्चिमायां तु संध्यायामुपस्पृश्य यथाविधि

tato gaccheta maladāṃ triṣu lokeṣu viśrutām |
paścimāyāṃ tu saṃdhyāyāmupaspṛśya yathāvidhi

चरुं सप्तार्चिषे राजन्यथाशक्ति निवेदयेत् ।
पितॄणामक्षयं दानं प्रवदन्ति मनीषिणः

caruṃ saptārciṣe rājanyathāśakti nivedayet |
pitṝṇāmakṣayaṃ dānaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ

ऋषयः पितरो देवा गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।
गुह्यकाः किन्नरा यक्षाः सिद्धा विद्याधरा नराः

ṛṣayaḥ pitaro devā gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ |
guhyakāḥ kinnarā yakṣāḥ siddhā vidyādharā narāḥ

राक्षसा दितिजा रुद्रा ब्रह्मा च मनुजाधिप ।
नियतः परमां दीक्षामास्थायाब्दसहस्रिकीम्

rākṣasā ditijā rudrā brahmā ca manujādhipa |
niyataḥ paramāṃ dīkṣāmāsthāyābdasahasrikīm

विष्णोः प्रसादनं कुर्वंश्चरुं च श्रपयंस्तथा ।
सप्तभिः सप्तभिश्चैव ऋग्भिस्तुष्टाव केशवम्

viṣṇoḥ prasādanaṃ kurvaṃścaruṃ ca śrapayaṃstathā |
saptabhiḥ saptabhiścaiva ṛgbhistuṣṭāva keśavam

ददावष्टगुणैश्वर्यं तेषां तुष्टस्तु केशवः ।
यथाभिलषितानन्यान्कामान्दत्वा महीपते

dadāvaṣṭaguṇaiśvaryaṃ teṣāṃ tuṣṭastu keśavaḥ |
yathābhilaṣitānanyānkāmāndatvā mahīpate

तत्रैवान्तर्दधे देवो विद्युदभ्रेषु वै यथा ।
नाम्ना सप्तचरुं तेन ख्यातं लोकेषु भारत

tatraivāntardadhe devo vidyudabhreṣu vai yathā |
nāmnā saptacaruṃ tena khyātaṃ lokeṣu bhārata

गवां शतसहस्रेण राजसूयशतेन च ।
अश्वमेधसहस्रेण श्रेयान्सप्तार्चिषे चरुः

gavāṃ śatasahasreṇa rājasūyaśatena ca |
aśvamedhasahasreṇa śreyānsaptārciṣe caruḥ

ततो निवृत्तो राजेन्द्र रुद्रं पदमथाविशेत् ।
अर्चयित्वामहादेवमश्वमेधफलं लभेत् ।

tato nivṛtto rājendra rudraṃ padamathāviśet |
arcayitvāmahādevamaśvamedhaphalaṃ labhet |

मणिमन्तं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः ।
एकरात्रोपितो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्

maṇimantaṃ samāsādya brahmacārī samāhitaḥ |
ekarātropito rājannagniṣṭomaphalaṃ labhet

अथ गच्छेत राजेन्द्र देविकां लोकविश्रुतम् ।
प्रसूतिर्यत्र विप्राणां श्रूयते भरतर्षभ

atha gaccheta rājendra devikāṃ lokaviśrutam |
prasūtiryatra viprāṇāṃ śrūyate bharatarṣabha

त्रिशूलपाणएः स्थानं च त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
देविकायां नरः स्नात्वा समभ्यर्च्य महेश्वरम्

triśūlapāṇaeḥ sthānaṃ ca triṣu lokeṣu viśrutam |
devikāyāṃ naraḥ snātvā samabhyarcya maheśvaram

यथाशक्ति चरुं तत्र निवेद्य भरतर्षभ ।
सर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य लभते फलम्

yathāśakti caruṃ tatra nivedya bharatarṣabha |
sarvakāmasamṛddhasya yajñasya labhate phalam

कामाख्यं तत्र रुद्रस्य तीर्थं देवनिषेवितम् ।
तत्रस्नात्वा नरः क्षिप्रं सिद्धिं प्राप्नोति भारत

kāmākhyaṃ tatra rudrasya tīrthaṃ devaniṣevitam |
tatrasnātvā naraḥ kṣipraṃ siddhiṃ prāpnoti bhārata

यजनं याजनं चैवतथैव ब्रह्मबालुकम् ।
पुष्पाम्भश्च उपस्पृश्य न शोचेन्मरणं गतः

yajanaṃ yājanaṃ caivatathaiva brahmabālukam |
puṣpāmbhaśca upaspṛśya na śocenmaraṇaṃ gataḥ

अर्धयोजनविस्तारां पञ्चयोजनमायताम् ।
एतां हि देविकामाहुः पुण्यां देवर्षिसेविताम्

ardhayojanavistārāṃ pañcayojanamāyatām |
etāṃ hi devikāmāhuḥ puṇyāṃ devarṣisevitām

ततो गच्छेत धर्मज्ञ दीर्घसत्रं यथाक्रमम् ।
तत्र ब्रह्मादयो देवाः सिद्धाश्च परमर्षपः ।
दीर्घसत्रमुपासन्ते दीक्षिता नियतव्रताः

tato gaccheta dharmajña dīrghasatraṃ yathākramam |
tatra brahmādayo devāḥ siddhāśca paramarṣapaḥ |
dīrghasatramupāsante dīkṣitā niyatavratāḥ

गमनादेव राजेन्द्र दीर्घसत्रमरिंदम ।
राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति भारत

gamanādeva rājendra dīrghasatramariṃdama |
rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ prāpnoti bhārata

ततो विनशनं गच्छेन्नियतो नियताशनः ।
गच्छत्यन्तर्हिता यत्रमेरुपृष्ठे सरस्वती

tato vinaśanaṃ gacchenniyato niyatāśanaḥ |
gacchatyantarhitā yatramerupṛṣṭhe sarasvatī

चमसेऽथ शिवोद्भेदे नागोद्भेदे च दृश्यते ।
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र द्योतते शशिवत्वदा ।
स्नात्वा तु चमसोद्भेदे अग्निष्टोमफलं लभेत्

camase'tha śivodbhede nāgodbhede ca dṛśyate |
tatra snātvā naravyāghra dyotate śaśivatvadā |
snātvā tu camasodbhede agniṣṭomaphalaṃ labhet

शिवोद्भेदे नरः स्नात्वा गोसहस्रफंल लभेत् ।
नागोद्भेदे नरः स्नात्वा नागलोकमवाप्नुयात्

śivodbhede naraḥ snātvā gosahasraphaṃla labhet |
nāgodbhede naraḥ snātvā nāgalokamavāpnuyāt

शशयानं च राजेन्द्रतीर्थमासाद्य दुर्लभम् ।
शतरूपप्रतिच्छन्नाः पुष्करा यत्र भारत

śaśayānaṃ ca rājendratīrthamāsādya durlabham |
śatarūpapraticchannāḥ puṣkarā yatra bhārata

सरस्वत्यां महाराज शतं संवत्सरं च ते ।
दृश्यन्ते भरतश्रेष्ठ वृत्तां वै कार्तिकीं सदा

sarasvatyāṃ mahārāja śataṃ saṃvatsaraṃ ca te |
dṛśyante bharataśreṣṭha vṛttāṃ vai kārtikīṃ sadā

तत्रस्नात्वा नरव्याघ्र द्योतते शशिवत्सदा ।
गोसहस्रफलं चैव प्राप्नुयाद्भरतर्षभ

tatrasnātvā naravyāghra dyotate śaśivatsadā |
gosahasraphalaṃ caiva prāpnuyādbharatarṣabha

कुमारकोटीमासाद्य नियतः कुरुनन्दन ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः

kumārakoṭīmāsādya niyataḥ kurunandana |
tatrābhiṣekaṃ kurvīta pitṛdevārcane rataḥ

गवामयुतमाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ रुद्रकोटिं समाहितः

gavāmayutamāpnoti kulaṃ caiva samuddharet |
tato gaccheta dharmajña rudrakoṭiṃ samāhitaḥ

पुरा यत्र महाराज मुनिकोटिः समागता ।
हर्षेण महताऽऽविष्टा रुद्रदर्शनकाङ्क्षया

purā yatra mahārāja munikoṭiḥ samāgatā |
harṣeṇa mahatā''viṣṭā rudradarśanakāṅkṣayā

अहंपूर्वमहंपूर्वं द्रक्ष्यामि वृषभध्वजम् ।
एवं संप्रस्थिता राजन्नृषयः किल भारत

ahaṃpūrvamahaṃpūrvaṃ drakṣyāmi vṛṣabhadhvajam |
evaṃ saṃprasthitā rājannṛṣayaḥ kila bhārata

ततो योगीश्वरेणापि योगमास्थाय भूपते ।
तेषां मन्युप्रणाशार्थमृषीणां भावितात्मनाम्

tato yogīśvareṇāpi yogamāsthāya bhūpate |
teṣāṃ manyupraṇāśārthamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām

स्रष्टा कोटीस्तु रुद्राणामृषीणामग्रतः स्थिता ।
मया पूर्वतरं दृष्ट इतिते मेनिरे पृथक्

sraṣṭā koṭīstu rudrāṇāmṛṣīṇāmagrataḥ sthitā |
mayā pūrvataraṃ dṛṣṭa itite menire pṛthak

तेषां तुष्टो महादेवो मुनीनां भावितात्मनाम् ।
भक्त्या परमया राजन्वरं तेषां प्रदिष्टवान्

teṣāṃ tuṣṭo mahādevo munīnāṃ bhāvitātmanām |
bhaktyā paramayā rājanvaraṃ teṣāṃ pradiṣṭavān

अद्यप्रभृति युष्माकं धर्मवृद्धिर्भविष्यति ।
तत्रस्नात्वा नरव्याघ्र रुद्रकोट्यां नरः शुचिः

adyaprabhṛti yuṣmākaṃ dharmavṛddhirbhaviṣyati |
tatrasnātvā naravyāghra rudrakoṭyāṃ naraḥ śuciḥ

अश्वमेधमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र संगमं लोकविश्रुतम्

aśvamedhamavāpnoti kulaṃ caiva samuddharet |
tato gaccheta rājendra saṃgamaṃ lokaviśrutam

सरस्वत्या महापुण्यं केशवं समुपासते ।
यत्रब्रह्माहयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः

sarasvatyā mahāpuṇyaṃ keśavaṃ samupāsate |
yatrabrahmāhayo devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ

अभिगच्छन्ति राजेन्द्र चैत्रशुक्लचतुर्दशीम् ।
तत्रस्नात्वा नरव्याघ्र विन्देद्बहुसुवर्णकम् ।
सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोकं च गच्छति

abhigacchanti rājendra caitraśuklacaturdaśīm |
tatrasnātvā naravyāghra vindedbahusuvarṇakam |
sarvapāpaviśuddhātmā brahmalokaṃ ca gacchati

ऋषीणां यत्र सत्राणि समाप्तानि नराधिप ।
तत्रावसानमासाद्य गोसहस्रफलं लभेत् ।

ṛṣīṇāṃ yatra satrāṇi samāptāni narādhipa |
tatrāvasānamāsādya gosahasraphalaṃ labhet |