Chapter 35: Bhima argues that time is running out

सन्धिं कृत्वैव कालेन ह्यन्तकेन पतत्रिणा ।
अनन्तेनाप्रमेयेण स्रोतसा सर्वहारिणा

sandhiṃ kṛtvaiva kālena hyantakena patatriṇā |
anantenāprameyeṇa srotasā sarvahāriṇā

प्रत्यक्षं मन्यसे कालं मर्त्यः सन्कालबन्धनः ।
फेनधर्मा महाराज फलधर्मा तथैव च

pratyakṣaṃ manyase kālaṃ martyaḥ sankālabandhanaḥ |
phenadharmā mahārāja phaladharmā tathaiva ca

निमेषादपि कौन्तेय यस्यायुरपचीयते ।
सूच्येवाञ्जनचूर्णानि किमिति प्रतिपालयेत्

nimeṣādapi kaunteya yasyāyurapacīyate |
sūcyevāñjanacūrṇāni kimiti pratipālayet

यो नूनममितायुः स्यादथवाऽऽयुःप्रमाणवित् ।
स कालं वै प्रतीक्षेत सर्वप्रत्यक्षदर्शिवान्

yo nūnamamitāyuḥ syādathavā''yuḥpramāṇavit |
sa kālaṃ vai pratīkṣeta sarvapratyakṣadarśivān

प्रतीक्ष्यमाणः कालो नः समा राजंस्त्रयोदश ।
आयुषोपचयं कृत्वा मरणायोपनेष्यति

pratīkṣyamāṇaḥ kālo naḥ samā rājaṃstrayodaśa |
āyuṣopacayaṃ kṛtvā maraṇāyopaneṣyati

शरीरिणां हि मरणं शरीरे नित्यमाश्रितम् ।
प्रागेव मरणात्तस्माद्राज्यायैव घटामहे

śarīriṇāṃ hi maraṇaṃ śarīre nityamāśritam |
prāgeva maraṇāttasmādrājyāyaiva ghaṭāmahe

यो न याति प्रसंख्यानमस्पष्टो भूमिवर्धनः ।
अयातयित्वा वैराणि सोऽवसीदति गौरिव

yo na yāti prasaṃkhyānamaspaṣṭo bhūmivardhanaḥ |
ayātayitvā vairāṇi so'vasīdati gauriva

यो न यातयते वैरमल्पसत्वोद्यमः पुमान् ।
अफलं जन्म तस्याहं मन्ये दुर्जातजीविनः

yo na yātayate vairamalpasatvodyamaḥ pumān |
aphalaṃ janma tasyāhaṃ manye durjātajīvinaḥ

हैरण्यौ भवतो बाहू श्रुतिर्भवति पार्थिवी ।
हत्वा द्विषन्तं संग्रामे भुङ्क्ष्व बाहुजितं वसु

hairaṇyau bhavato bāhū śrutirbhavati pārthivī |
hatvā dviṣantaṃ saṃgrāme bhuṅkṣva bāhujitaṃ vasu

हत्वा वै पुरुषो राजन्निकर्तारमरिंदम् ।
अह्नाय नरकं गच्छेत्स्वर्गेणास्य स संमितः

hatvā vai puruṣo rājannikartāramariṃdam |
ahnāya narakaṃ gacchetsvargeṇāsya sa saṃmitaḥ

अमर्षजो हि संतापः पावकाद्दीप्तिमत्तरः ।
येनाहमभिसंतप्तो न नक्तं न दिवा शये

amarṣajo hi saṃtāpaḥ pāvakāddīptimattaraḥ |
yenāhamabhisaṃtapto na naktaṃ na divā śaye

अयं च पार्थो बीभत्सुर्वरिष्ठो ज्याविकर्षणे ।
आस्ते परमसंतप्तो नूनं सिंह इवाशये

ayaṃ ca pārtho bībhatsurvariṣṭho jyāvikarṣaṇe |
āste paramasaṃtapto nūnaṃ siṃha ivāśaye

योऽयमेको नुदेत्सर्वांल्लोके राजन्धनुर्भृतः ।
सोयमात्मजमूष्माणं ग्रहाहस्तीव यच्छति

yo'yameko nudetsarvāṃlloke rājandhanurbhṛtaḥ |
soyamātmajamūṣmāṇaṃ grahāhastīva yacchati

नकुलः सहदेवश्च वृद्धा माता च वीरसूः ।
तवैव प्रियमिच्छन्त आसते जडमूकवत्

nakulaḥ sahadevaśca vṛddhā mātā ca vīrasūḥ |
tavaiva priyamicchanta āsate jaḍamūkavat

सर्वे तेऽप्रियमिच्छन्ति बान्धवाः सह सृञ्जयैः ।
अहमेकश्च संतप्तो माता च प्रतिबिन्ध्यतः

sarve te'priyamicchanti bāndhavāḥ saha sṛñjayaiḥ |
ahamekaśca saṃtapto mātā ca pratibindhyataḥ

प्रियमेव तु सर्वेषां यद्ब्रवीम्युत किंचन ।
सर्वे हि व्यसनं प्राप्ताः सर्वे युद्धाभिनन्दिनः

priyameva tu sarveṣāṃ yadbravīmyuta kiṃcana |
sarve hi vyasanaṃ prāptāḥ sarve yuddhābhinandinaḥ

नातः पापीयसी काचिदापद्राजन्भविष्यति ।
यन्नो नीचैरल्पबलै राज्यमाच्छिद्य भुज्यते

nātaḥ pāpīyasī kācidāpadrājanbhaviṣyati |
yanno nīcairalpabalai rājyamācchidya bhujyate

शीलदोषाद्धृणाविष्ट आनृशंस्यात्परंतप ।
क्लेशांस्तितिक्षसे राजन्नान्यः कश्चित्प्रशंसति

śīladoṣāddhṛṇāviṣṭa ānṛśaṃsyātparaṃtapa |
kleśāṃstitikṣase rājannānyaḥ kaścitpraśaṃsati

श्रोत्रियस्येव ते राजन्मन्दकस्याविपश्चितः ।
अनुवाकहता बुद्धिर्नैषा तत्त्वार्थदर्शिनी

śrotriyasyeva te rājanmandakasyāvipaścitaḥ |
anuvākahatā buddhirnaiṣā tattvārthadarśinī

घृणी ब्राह्मणरूपोसि कथं क्षत्रेष्वजायथाः ।
अस्यां हि योनौ जायन्ते प्रायशः क्रूरबुद्धयः

ghṛṇī brāhmaṇarūposi kathaṃ kṣatreṣvajāyathāḥ |
asyāṃ hi yonau jāyante prāyaśaḥ krūrabuddhayaḥ

अश्रौषीस्त्वं राजधर्मान्यथा वै मनुरब्रवीत् ।
क्रूरान्निकृतिसंपन्नान्विहितानशमात्मकान्

aśrauṣīstvaṃ rājadharmānyathā vai manurabravīt |
krūrānnikṛtisaṃpannānvihitānaśamātmakān

धार्तराष्ट्रान्महाराज क्षमसे किं दुरात्मनः ।
कर्तव्ये पुरुषव्याघ्र किमास्से पीठसर्पवत्

dhārtarāṣṭrānmahārāja kṣamase kiṃ durātmanaḥ |
kartavye puruṣavyāghra kimāsse pīṭhasarpavat

बुद्ध्या वीर्येण संयुक्तः श्रुतेनाभिजनेन च ।
तृणानां मुष्टिनैकेन हिमवन्तं च पर्वतम् ।
छन्नमिच्छसि कौन्तेय योऽस्मान्संवर्तुमिच्छसि

buddhyā vīryeṇa saṃyuktaḥ śrutenābhijanena ca |
tṛṇānāṃ muṣṭinaikena himavantaṃ ca parvatam |
channamicchasi kaunteya yo'smānsaṃvartumicchasi

अज्ञातचर्यागूढेन पृथिव्यां विश्रुतेन च ।
दिवीव पार्थ सूर्येण न शक्याऽऽचरितुं त्वया

ajñātacaryāgūḍhena pṛthivyāṃ viśrutena ca |
divīva pārtha sūryeṇa na śakyā''carituṃ tvayā

बृहत्साल इवानूपे शाखापुष्पपलावान् ।
हस्ती श्वेत इवाज्ञातः कथं जिष्णुश्चरिष्ति

bṛhatsāla ivānūpe śākhāpuṣpapalāvān |
hastī śveta ivājñātaḥ kathaṃ jiṣṇuścariṣti

इमौ च सिंहसंकाशौ भ्रातरौ सहितौ शिशू ।
नकुलः सहदेवश्च कथं पार्थ चरिष्यतः

imau ca siṃhasaṃkāśau bhrātarau sahitau śiśū |
nakulaḥ sahadevaśca kathaṃ pārtha cariṣyataḥ

पुण्यकीर्ती राजपुत्री द्रौपदी वीरसूरियम् ।
विश्रुता कथमज्ञाता कृष्णा पार्थ चरिष्यति

puṇyakīrtī rājaputrī draupadī vīrasūriyam |
viśrutā kathamajñātā kṛṣṇā pārtha cariṣyati

मां चापि राजञ्जानन्ति ह्याकुमारमिमाः प्रजाः ।
अज्ञातचर्यां पश्यन्ति मेरोरिव निगूहनम्

māṃ cāpi rājañjānanti hyākumāramimāḥ prajāḥ |
ajñātacaryāṃ paśyanti meroriva nigūhanam

तथैव बहव्रोऽस्माभी राष्ट्रेभ्यो विप्रवासिताः ।
राजानो राजपुत्राश्च धार्तराष्ट्रमनुव्रताः

tathaiva bahavro'smābhī rāṣṭrebhyo vipravāsitāḥ |
rājāno rājaputrāśca dhārtarāṣṭramanuvratāḥ

न हि तेऽप्युपशाम्यन्ति निकृता वा निराकृताः ।
अवश्यं तैर्निकर्तव्यमस्माकं तत्प्रियैषिभिः

na hi te'pyupaśāmyanti nikṛtā vā nirākṛtāḥ |
avaśyaṃ tairnikartavyamasmākaṃ tatpriyaiṣibhiḥ

तेऽप्यस्मासु प्रयुञ्जीरन्प्रच्छन्नान्सुबहूंश्चरान् ।
आचक्षीरंश्च नो ज्ञात्वा ततः स्यात्सुमहद्भयम्

te'pyasmāsu prayuñjīranpracchannānsubahūṃścarān |
ācakṣīraṃśca no jñātvā tataḥ syātsumahadbhayam

अस्माभिरुषिताः सम्यग्वने मासास्त्रयोदश ।
परिमाणएन तान्पश्य तावतः परिवत्सरान्

asmābhiruṣitāḥ samyagvane māsāstrayodaśa |
parimāṇaena tānpaśya tāvataḥ parivatsarān

अस्ति मासः प्रतिनिधिर्यथा प्राहुर्मनीषिणः ।
पूतिकानिव सोमस्य तथेदं क्रियतामिति

asti māsaḥ pratinidhiryathā prāhurmanīṣiṇaḥ |
pūtikāniva somasya tathedaṃ kriyatāmiti

अथवाऽनडुहे राजन्साधने साधुवाहिने ।
सौहित्यदानादेतस्मादेनसः प्रतिमुच्यते

athavā'naḍuhe rājansādhane sādhuvāhine |
sauhityadānādetasmādenasaḥ pratimucyate

तस्माच्छत्रुवधे राजन्क्रियतां निश्चयस्त्वया ।
क्षत्रियस्य हि सर्वस्य नान्यो धर्मोस्ति संयुगात्

tasmācchatruvadhe rājankriyatāṃ niścayastvayā |
kṣatriyasya hi sarvasya nānyo dharmosti saṃyugāt