Chapter 313: Four brothers drink from the yaksha's lake

नापदामस्ति मर्यादा न निमित्तं न कारणम् ।
धर्मस्तु विभजत्यर्थमुभयोः पुण्यपापयोः

nāpadāmasti maryādā na nimittaṃ na kāraṇam |
dharmastu vibhajatyarthamubhayoḥ puṇyapāpayoḥ

प्रातिकाम्यनयत्कृष्णां सभायां प्रेष्यवत्तदा ।
न मया निहतस्तत्रतेन प्राप्ताः स्म संशयम्

prātikāmyanayatkṛṣṇāṃ sabhāyāṃ preṣyavattadā |
na mayā nihatastatratena prāptāḥ sma saṃśayam

वाचस्तीक्ष्णास्थिभेदिन्यः सूतपुत्रेण भाषिताः ।
अतितीव्रा मया क्षान्तास्तेन प्राप्ताः स्म संशयं

vācastīkṣṇāsthibhedinyaḥ sūtaputreṇa bhāṣitāḥ |
atitīvrā mayā kṣāntāstena prāptāḥ sma saṃśayaṃ

शकुनिस्त्वां यदाऽजैषीदक्षद्यूतेन भारत ।
स मया न हतस्तत्रतेन प्राप्ताः स्म संशयम्

śakunistvāṃ yadā'jaiṣīdakṣadyūtena bhārata |
sa mayā na hatastatratena prāptāḥ sma saṃśayam

ततो युधिष्ठिरो राजा नकुलं वाक्यमब्रवीत् ।
आरुह्य वृक्षं माद्रेय निरीक्षस्व दिशो दश

tato yudhiṣṭhiro rājā nakulaṃ vākyamabravīt |
āruhya vṛkṣaṃ mādreya nirīkṣasva diśo daśa

पानीयमन्तिके पश्य वृक्षान्वाप्युदकाश्रयान् ।
एते हि भ्रातरः श्रान्तास्तव तात पिपासिताः

pānīyamantike paśya vṛkṣānvāpyudakāśrayān |
ete hi bhrātaraḥ śrāntāstava tāta pipāsitāḥ

नकुलस्तु तथेत्युक्त्वा भ्रातुर्ज्येऽष्ठस्य शासनात् ।
तत उत्थाय मतिमाञ्शीघ्रमारुह्य पादपम् ।
अब्रवीद्धांतरं ज्येष्मभिवीक्ष्य समन्ततः

nakulastu tathetyuktvā bhrāturjye'ṣṭhasya śāsanāt |
tata utthāya matimāñśīghramāruhya pādapam |
abravīddhāṃtaraṃ jyeṣmabhivīkṣya samantataḥ

पश्यामि बहुलान्राजन्वृक्षानुदकसंश्रयान् ।
सारसानां च निर्ह्रादस्तत्रोदकमसंशयम्

paśyāmi bahulānrājanvṛkṣānudakasaṃśrayān |
sārasānāṃ ca nirhrādastatrodakamasaṃśayam

ततोऽब्रवीत्सत्यधृतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
गच्छ सौम्य ततः शीघ्रं तूणैः रपानीयमानय

tato'bravītsatyadhṛtiḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
gaccha saumya tataḥ śīghraṃ tūṇaiḥ rapānīyamānaya

नकुलस्तु तथेत्युक्त्वा भ्रातुर्ज्येष्ठस्य शासनात् ।
प्राद्रवद्यत्र पानीयं शीघ्रं चैवान्वपद्यत

nakulastu tathetyuktvā bhrāturjyeṣṭhasya śāsanāt |
prādravadyatra pānīyaṃ śīghraṃ caivānvapadyata

स दृष्ट्वा विमलं तोयं सारसैः परिवारितम् ।
पातुकामस्ततो वाचमन्तरिक्षात्स शुश्रुवे

sa dṛṣṭvā vimalaṃ toyaṃ sārasaiḥ parivāritam |
pātukāmastato vācamantarikṣātsa śuśruve

मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः ।
प्रश्नानुक्त्वा तु माद्रेय ततः पिब हरस्व च

mā tāta sāhasaṃ kārṣīrmama pūrvaparigrahaḥ |
praśnānuktvā tu mādreya tataḥ piba harasva ca

अनादृत्य तु तद्वाक्यं नकुलः सुपिपासितः ।
अपिबच्छीतलं तोयं पीत्वा च निपपात ह

anādṛtya tu tadvākyaṃ nakulaḥ supipāsitaḥ |
apibacchītalaṃ toyaṃ pītvā ca nipapāta ha

चिरायमाणे नकुले कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अब्रवीद्ध्रातरं वीरं सहदेवमरिंदमम्

cirāyamāṇe nakule kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
abravīddhrātaraṃ vīraṃ sahadevamariṃdamam

भ्राता चिरायते तात सहदेव तवाग्रजः ।
तं चैवानय सोदर्यं पानीयं च त्वमानय

bhrātā cirāyate tāta sahadeva tavāgrajaḥ |
taṃ caivānaya sodaryaṃ pānīyaṃ ca tvamānaya

सहदेवस्तथेत्युक्त्वा तां दिशं प्रत्यपद्यत ।
ददर्श च हतं भूमौ भ्रातरं नकुलं तदा

sahadevastathetyuktvā tāṃ diśaṃ pratyapadyata |
dadarśa ca hataṃ bhūmau bhrātaraṃ nakulaṃ tadā

भ्रातृशोकाभिसंतप्तस्तृषया च प्रपीडितः ।
अभिदुद्राव रपानीयं ततो वागभ्यभाषत

bhrātṛśokābhisaṃtaptastṛṣayā ca prapīḍitaḥ |
abhidudrāva rapānīyaṃ tato vāgabhyabhāṣata

मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः ।
प्रश्नानुक्त्वा यथाकामं पिबस्व च हरस्व च

mā tāta sāhasaṃ kārṣīrmama pūrvaparigrahaḥ |
praśnānuktvā yathākāmaṃ pibasva ca harasva ca

अनादृत्य तु तद्वाक्यं सहदेवः पिपासितः ।
अपिबच्छीतलं तोयं पीत्वा च निपपात ह

anādṛtya tu tadvākyaṃ sahadevaḥ pipāsitaḥ |
apibacchītalaṃ toyaṃ pītvā ca nipapāta ha

अथाब्रवीत्स विजयं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
भ्रातरौ ते चिरगतौ बीभत्सो शत्रुकर्शन

athābravītsa vijayaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
bhrātarau te ciragatau bībhatso śatrukarśana

तौ चैवानय भद्रं ते पानीयं च त्वमानय ।
त्वं हि नस्तात सर्वेषां दुःखितानामपाश्रयः

tau caivānaya bhadraṃ te pānīyaṃ ca tvamānaya |
tvaṃ hi nastāta sarveṣāṃ duḥkhitānāmapāśrayaḥ

एवमुक्तो गुडाकेशः प्रगृह्य सशरं धनुः ।
आमुक्तखङ्गो मेधावी तत्सरः प्रत्यपद्यत

evamukto guḍākeśaḥ pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ |
āmuktakhaṅgo medhāvī tatsaraḥ pratyapadyata

यतः पुरुषशार्दूलौ पानीयहरणे गतौ ।
तौ ददर्श हतौ तत्रभ्रातरौ श्वेतवाहनः

yataḥ puruṣaśārdūlau pānīyaharaṇe gatau |
tau dadarśa hatau tatrabhrātarau śvetavāhanaḥ

विगतासू नरव्याघ्रौ शयानौ वसुधातले ।
प्रसुप्ताविव तौ दृष्ट्वा नरसिंहः सुदुःखितः ।
धनुरुद्यम्य कौन्तेयो व्यलोकयत तद्वनम्

vigatāsū naravyāghrau śayānau vasudhātale |
prasuptāviva tau dṛṣṭvā narasiṃhaḥ suduḥkhitaḥ |
dhanurudyamya kaunteyo vyalokayata tadvanam

नापश्यत्तत्रकिंचित्स भूतमस्मिन्महावने ।
सव्यसाची पिपासार्तः पानीयं सोभ्यधावत

nāpaśyattatrakiṃcitsa bhūtamasminmahāvane |
savyasācī pipāsārtaḥ pānīyaṃ sobhyadhāvata

अभिधावंस्ततो वाचमन्तरिक्षात्स शुश्रुवे ।
यत्त्वमिच्छसि पानीयं नैतच्छक्यं बलात्त्वया

abhidhāvaṃstato vācamantarikṣātsa śuśruve |
yattvamicchasi pānīyaṃ naitacchakyaṃ balāttvayā

कौन्तेय यदि वै प्रश्नान्मयोक्तान्प्रतिवक्ष्यसि ।
ततः पास्यसि पानीयं हरिष्यसि च भारत

kaunteya yadi vai praśnānmayoktānprativakṣyasi |
tataḥ pāsyasi pānīyaṃ hariṣyasi ca bhārata

वारितस्त्वब्रवीत्पार्थो दृश्यमानो निवारय ।
यावद्बाणैर्विनिर्भिन्नः पुनर्नैवं वदिष्यसि

vāritastvabravītpārtho dṛśyamāno nivāraya |
yāvadbāṇairvinirbhinnaḥ punarnaivaṃ vadiṣyasi

एवमुक्त्वा ततः पार्थः शरैरस्त्रानुमन्त्रितैः ।
प्रववर्ष रदिशः कृत्स्नाः शब्दवेधं च दर्शयन् ।
कर्णिनालीकनाराचानुत्सृजन्भरतर्षभः ।

evamuktvā tataḥ pārthaḥ śarairastrānumantritaiḥ |
pravavarṣa radiśaḥ kṛtsnāḥ śabdavedhaṃ ca darśayan |
karṇinālīkanārācānutsṛjanbharatarṣabhaḥ |

स त्वमोघानिषून्मुक्त्वा तृष्णयाऽभिप्रपीडितः ।
अनेकैरिषुसंघातैरन्तरिक्षे ववर्ष ह

sa tvamoghāniṣūnmuktvā tṛṣṇayā'bhiprapīḍitaḥ |
anekairiṣusaṃghātairantarikṣe vavarṣa ha

किं विधानेन ते पार्थ प्रश्नानुक्त्वा पयः पिब ।
अनुक्त्वा च पिबन्प्रश्नान्पीत्वैव नभविष्यसि

kiṃ vidhānena te pārtha praśnānuktvā payaḥ piba |
anuktvā ca pibanpraśnānpītvaiva nabhaviṣyasi

स च मोघानिषून्दृष्ट्वातृष्णया च प्रपीडितः ।
अवज्ञायैव तां वाचं पीत्वैव निपपात् ह

sa ca moghāniṣūndṛṣṭvātṛṣṇayā ca prapīḍitaḥ |
avajñāyaiva tāṃ vācaṃ pītvaiva nipapāt ha

अथाब्रवीद्भीमसेनं कुनतीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नकुलः सहदेवश्च बीभत्सुश्च परंतप

athābravīdbhīmasenaṃ kunatīputro yudhiṣṭhiraḥ |
nakulaḥ sahadevaśca bībhatsuśca paraṃtapa

चिरंगतास्तोयहेतोर्न चागच्छन्ति भारत ।
तांश्चैवानय भद्रं ते पानीयं च त्वमानय

ciraṃgatāstoyahetorna cāgacchanti bhārata |
tāṃścaivānaya bhadraṃ te pānīyaṃ ca tvamānaya

भीमसेनस्तथेत्युक्त्वा तं देशं प्रत्यपद्यत ।
रयत्रते पुरुषव्याघ्रा भ्रातरोस्य निपातिताः

bhīmasenastathetyuktvā taṃ deśaṃ pratyapadyata |
rayatrate puruṣavyāghrā bhrātarosya nipātitāḥ

तान्दृष्ट्वा दुःखितो भीमस्तृषया च प्रपीडितः ।
अमन्यत महाबाहुः कर्म तद्यक्षरक्षसाम्

tāndṛṣṭvā duḥkhito bhīmastṛṣayā ca prapīḍitaḥ |
amanyata mahābāhuḥ karma tadyakṣarakṣasām

सचिन्तयामास तदा योद्धव्यं ध्रुवमद्य मे ।
पास्यामि तावत्पानीयमिति पार्थो वृकोदरः

sacintayāmāsa tadā yoddhavyaṃ dhruvamadya me |
pāsyāmi tāvatpānīyamiti pārtho vṛkodaraḥ

ततोऽभ्यधावत्पानीयं पिपासुः पुरुषर्षभः

tato'bhyadhāvatpānīyaṃ pipāsuḥ puruṣarṣabhaḥ

मा तात साहसंकार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः ।
प्रश्नानुक्त्वा तु कौन्तेय ततः पिब हरस्व च

mā tāta sāhasaṃkārṣīrmama pūrvaparigrahaḥ |
praśnānuktvā tu kaunteya tataḥ piba harasva ca

एवमुक्तस्तदा भीमो यक्षेणामिततेजसा ।
अनुक्त्वैव तु तान्प्रश्नान्पीत्वैव निपपात ह

evamuktastadā bhīmo yakṣeṇāmitatejasā |
anuktvaiva tu tānpraśnānpītvaiva nipapāta ha

ततः कुन्तीसुतो राजा प्रचिन्त्य पुरुषर्षभः ।
आत्मनाऽऽत्मानमन्विष्य विचारमकरोत्प्रभुः

tataḥ kuntīsuto rājā pracintya puruṣarṣabhaḥ |
ātmanā''tmānamanviṣya vicāramakarotprabhuḥ

ततश्चिरगतान्भ्रातृनथाऽऽज्ञाय युधिष्ठिरः ।
चिरायमाणान्बहुशः पुनः पुनरुवाचह

tataściragatānbhrātṛnathā''jñāya yudhiṣṭhiraḥ |
cirāyamāṇānbahuśaḥ punaḥ punaruvācaha

किंस्विद्वनमिदं दग्धं किंखिद्दृष्टो मृतो भवेत् ।
प्रहरन्तो महाभूतं शप्तास्तेनाथ तेऽपतन्

kiṃsvidvanamidaṃ dagdhaṃ kiṃkhiddṛṣṭo mṛto bhavet |
praharanto mahābhūtaṃ śaptāstenātha te'patan

न पश्यन्त्यथवा वीराः पानीयं यत्रते गताः ।
अन्विच्छद्भिर्वने तोयं कालोऽयमतिपातितः

na paśyantyathavā vīrāḥ pānīyaṃ yatrate gatāḥ |
anvicchadbhirvane toyaṃ kālo'yamatipātitaḥ

किंनु तत्कारणं येन नायान्ति पुरुषर्षभाः ।
गच्छाम्येषां पदं द्रष्टुमिति कृत्वा युधिष्ठिरः

kiṃnu tatkāraṇaṃ yena nāyānti puruṣarṣabhāḥ |
gacchāmyeṣāṃ padaṃ draṣṭumiti kṛtvā yudhiṣṭhiraḥ

समुत्थाय महाबुद्धिर्दह्यमानेन चेतसा ।
व्यपेतजननिर्घोषं प्रविवेश महावनम्

samutthāya mahābuddhirdahyamānena cetasā |
vyapetajananirghoṣaṃ praviveśa mahāvanam

रुरुभिश्च वराहैश्च पक्षिभिश्च निषेवितम् ।
नीलभास्वरवर्णैश्च पादपैरुशोभितम्

rurubhiśca varāhaiśca pakṣibhiśca niṣevitam |
nīlabhāsvaravarṇaiśca pādapairuśobhitam

भ्रमरैरुपगीतं च पक्षिभिश् समन्ततः ।
मृदुशाड्वलसंकीर्णभूमिभागं मनोहरम्

bhramarairupagītaṃ ca pakṣibhiś samantataḥ |
mṛduśāḍvalasaṃkīrṇabhūmibhāgaṃ manoharam

स गच्छन्कानने तस्मिन्हेमजालपरिष्कृतम् ।
ददर्श तत्सरः श्रीमान्विश्वकर्मकृतं यथा

sa gacchankānane tasminhemajālapariṣkṛtam |
dadarśa tatsaraḥ śrīmānviśvakarmakṛtaṃ yathā

उपेतं नलिनीजालैः सिन्धुवारैः सचेतसैः ।
केतकैः करवीरैश्च पिप्पलैश्चैव संवृतम्

upetaṃ nalinījālaiḥ sindhuvāraiḥ sacetasaiḥ |
ketakaiḥ karavīraiśca pippalaiścaiva saṃvṛtam

ततो धर्मसुतः श्रीमान्भ्रातृदर्शनलालसः ।
श्रमार्तस्तदुपागम्य सरो दृष्ट्वाऽथ विस्मितः

tato dharmasutaḥ śrīmānbhrātṛdarśanalālasaḥ |
śramārtastadupāgamya saro dṛṣṭvā'tha vismitaḥ