Chapter 282: Ravana pleads with Sita and is refused

ततस्तां भर्तृशोकार्तां दीनां मलिनवाससम् ।
मणिशेषाभ्यलंकारां रुदतीं च पतिव्रताम्

tatastāṃ bhartṛśokārtāṃ dīnāṃ malinavāsasam |
maṇiśeṣābhyalaṃkārāṃ rudatīṃ ca pativratām

राक्षसीभिरुपास्यन्तीं समासीनां शिलातले ।
रावणःकामबाणार्तो ददर्शोपससर्प च

rākṣasībhirupāsyantīṃ samāsīnāṃ śilātale |
rāvaṇaḥkāmabāṇārto dadarśopasasarpa ca

देवदानवगन्धर्वयक्षकिंपुरुषैर्युधि ।
अजितोशोकवनिकां ययौ कन्दर्पपीडितः

devadānavagandharvayakṣakiṃpuruṣairyudhi |
ajitośokavanikāṃ yayau kandarpapīḍitaḥ

दिव्याम्बरधरः श्रीमन्सुमृष्टमणिकुण्डलः ।
विचित्रमाल्यमुकुटो वसन्त इव मूर्तिमान्

divyāmbaradharaḥ śrīmansumṛṣṭamaṇikuṇḍalaḥ |
vicitramālyamukuṭo vasanta iva mūrtimān

न कल्पवृक्षसदृशोयत्नादपि विभूषितः ।
श्मशानचैत्यद्रुमवद्भूषितोऽपि भयंकरः

na kalpavṛkṣasadṛśoyatnādapi vibhūṣitaḥ |
śmaśānacaityadrumavadbhūṣito'pi bhayaṃkaraḥ

स तस्यास्तनुमध्यायाः समीपे रजनीचरः ।
ददृशे रोहिणीमेत्य शनैश्चर इव ग्रैहः

sa tasyāstanumadhyāyāḥ samīpe rajanīcaraḥ |
dadṛśe rohiṇīmetya śanaiścara iva graihaḥ

स तामामन्त्र्य सुश्रोणीं पुष्पकेतुशराहतः ।
इदमित्यब्रवीद्वाक्यं त्रस्तां रौहीमिवाबलाम्

sa tāmāmantrya suśroṇīṃ puṣpaketuśarāhataḥ |
idamityabravīdvākyaṃ trastāṃ rauhīmivābalām

सीते पर्याप्तमेतावत्कृतोभर्तुरनुग्रहः ।
प्रसादं कुरु तन्वङ्गि क्रियतां परिकर्म ते

sīte paryāptametāvatkṛtobharturanugrahaḥ |
prasādaṃ kuru tanvaṅgi kriyatāṃ parikarma te

भजस्वमां वरारोहे महार्हाभरणाम्बरा ।
भवमे सर्वनारीणामुत्तमा वरवर्णिनी

bhajasvamāṃ varārohe mahārhābharaṇāmbarā |
bhavame sarvanārīṇāmuttamā varavarṇinī

सन्ति मे देवक्न्याश्च गन्धर्वाणआं च योषितः ।
सन्ति दानवन्याश् दैत्यानां चापि योषितः ।
तासामद्यविशालाक्षि सर्वासां मे भवोत्तमा

santi me devaknyāśca gandharvāṇaāṃ ca yoṣitaḥ |
santi dānavanyāś daityānāṃ cāpi yoṣitaḥ |
tāsāmadyaviśālākṣi sarvāsāṃ me bhavottamā

चतुर्दश पिशाचीनां कोट्यो मे वचने स्थिताः ।
द्विस्तावत्पुरुषादानां रक्षसां भीमकर्मणाम्

caturdaśa piśācīnāṃ koṭyo me vacane sthitāḥ |
dvistāvatpuruṣādānāṃ rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām

ततो मे त्रिगुणा यक्षा ये मद्वचनकारिणः ।
केचिदेव धनाध्यक्षं भ्रातरं मे समाश्रिताः

tato me triguṇā yakṣā ye madvacanakāriṇaḥ |
kecideva dhanādhyakṣaṃ bhrātaraṃ me samāśritāḥ

गन्दर्वाप्सरसो भद्रे मामापानगतं सदा ।
उपतिष्ठन्ति वामोरु यथैव भ्रातरं मम

gandarvāpsaraso bhadre māmāpānagataṃ sadā |
upatiṣṭhanti vāmoru yathaiva bhrātaraṃ mama

पुत्रोऽहमपि विप्रर्षेः साक्षाद्विश्रवसो मुनेः ।
पञ्चमो लोकपालानामिति मे प्रथितं यशः

putro'hamapi viprarṣeḥ sākṣādviśravaso muneḥ |
pañcamo lokapālānāmiti me prathitaṃ yaśaḥ

दिव्यानि भक्ष्यभोज्यानि पानानि विविधानि च ।
यथैव त्रिदशेशस्यतथैव मम भामिनि

divyāni bhakṣyabhojyāni pānāni vividhāni ca |
yathaiva tridaśeśasyatathaiva mama bhāmini

क्षीयतां दुष्कृतं कर्म वनवासकृतं तव ।
भार्या मे भवसुश्रोणि यथा मण्डोदरीतथा

kṣīyatāṃ duṣkṛtaṃ karma vanavāsakṛtaṃ tava |
bhāryā me bhavasuśroṇi yathā maṇḍodarītathā

इत्युक्ता तेन वैदेही परिवृत्य सुभानना ।
तृणमनतरतः कृत्वातमुवाच निशाचरम्

ityuktā tena vaidehī parivṛtya subhānanā |
tṛṇamanatarataḥ kṛtvātamuvāca niśācaram

अशिवेनातिवामोरूरजस्रं नेत्रवारिणा ।
स्तनावपतितौ बाला संहतावभिवर्षती

aśivenātivāmorūrajasraṃ netravāriṇā |
stanāvapatitau bālā saṃhatāvabhivarṣatī

व्यवस्थाप्यकथंचित्सा विषादादतिमोहिता ।
उवाच वाक्यं तं क्षुद्रं वैदेही पतिदेवता

vyavasthāpyakathaṃcitsā viṣādādatimohitā |
uvāca vākyaṃ taṃ kṣudraṃ vaidehī patidevatā

असकृद्वदतो वाक्यमीदृशं राक्षसेश्वर ।
विषादयुक्तमेतत्ते मया श्रुतमभाग्यया ।
तद्भद्रमुख भद्रं ते मानसं विनिवर्त्यताम्

asakṛdvadato vākyamīdṛśaṃ rākṣaseśvara |
viṣādayuktametatte mayā śrutamabhāgyayā |
tadbhadramukha bhadraṃ te mānasaṃ vinivartyatām

परदाराऽस्म्यलभ्या च सततं च पतिव्रता ।
न चैवौपयिकी भार्य मानुषी तव राक्षस

paradārā'smyalabhyā ca satataṃ ca pativratā |
na caivaupayikī bhārya mānuṣī tava rākṣasa

विवशां धर्षयित्वच कां त्वं प्रीतिमवाप्स्यसि ।
न च पालयसे धर्मं लोकपालसमः कथम्

vivaśāṃ dharṣayitvaca kāṃ tvaṃ prītimavāpsyasi |
na ca pālayase dharmaṃ lokapālasamaḥ katham

भ्रातरं राजराजं तं महेश्वरसस्वं प्रभुम् ।
धनेश्वरं व्यपदिशन्कथं त्विह न लज्जसे

bhrātaraṃ rājarājaṃ taṃ maheśvarasasvaṃ prabhum |
dhaneśvaraṃ vyapadiśankathaṃ tviha na lajjase

इत्युक्त्वा प्रारुदत्सीता कम्पयन्ती पयोधरौ ।
शिरोधरां च तन्वङ्गी मुस्वं प्रच्छाद्यवाससा

ityuktvā prārudatsītā kampayantī payodharau |
śirodharāṃ ca tanvaṅgī musvaṃ pracchādyavāsasā

तस्य रुदत्या भामित्या दीर्घा वेणी सुसयता ।
ददृशे स्वसिता स्निग्धा काली व्यालीव मूर्धनि

tasya rudatyā bhāmityā dīrghā veṇī susayatā |
dadṛśe svasitā snigdhā kālī vyālīva mūrdhani

श्रुत्वा तद्रावणो वाक्यं सीतयोक्तं सुनिषुरम् ।
प्रत्याख्यातोऽपिदुर्मेधाः पुनरेवाब्रवीद्वचः

śrutvā tadrāvaṇo vākyaṃ sītayoktaṃ suniṣuram |
pratyākhyāto'pidurmedhāḥ punarevābravīdvacaḥ

काममङ्गनि मे सीते दुनोतु मकरध्वजः ।
नत्वामकामां सुश्रोणीं समेप्ये चारुहासिनीं

kāmamaṅgani me sīte dunotu makaradhvajaḥ |
natvāmakāmāṃ suśroṇīṃ samepye cāruhāsinīṃ

किंनु शक्यं मया कर्तुं यत्त्वमद्यापिमानुषम् ।
आहारभूतमस्माकं राममेवानुरुध्यसे

kiṃnu śakyaṃ mayā kartuṃ yattvamadyāpimānuṣam |
āhārabhūtamasmākaṃ rāmamevānurudhyase

इत्युक्त्वा तामनिन्द्याङ्गीं स राक्षसमहेश्वरः ।
तत्रैवान्तर्हितो भूत्वा जगामाभिमतां दिशम्

ityuktvā tāmanindyāṅgīṃ sa rākṣasamaheśvaraḥ |
tatraivāntarhito bhūtvā jagāmābhimatāṃ diśam

राक्षसीभिः परिवृतावैदेही शोककशिंता ।
सेव्यमाना त्रिजटया तत्रैव न्यवसत्तदा

rākṣasībhiḥ parivṛtāvaidehī śokakaśiṃtā |
sevyamānā trijaṭayā tatraiva nyavasattadā