Chapter 270: The Pandavas learn of the abduction

ततो दिशः संपरिवृत्य पार्था
मृगान्वराहान्महिपांस्च हन्वा ।
धनुर्धराः श्रेष्ठतमाः पृथिव्यां
पृथक्चरन्तः सहिता बभूवुः

tato diśaḥ saṃparivṛtya pārthā
mṛgānvarāhānmahipāṃsca hanvā |
dhanurdharāḥ śreṣṭhatamāḥ pṛthivyāṃ
pṛthakcarantaḥ sahitā babhūvuḥ

ततो मृगव्यालजनानुकीर्णं
महावनं तद्विहगोपघुष्टम् ।
भ्रातॄंश्च तानभ्यवदद्युधिष्ठिरः
श्रुत्वा गिरो व्याहरतां मृगाणाम्

tato mṛgavyālajanānukīrṇaṃ
mahāvanaṃ tadvihagopaghuṣṭam |
bhrātṝṃśca tānabhyavadadyudhiṣṭhiraḥ
śrutvā giro vyāharatāṃ mṛgāṇām

आदित्यदीप्तां दिशमभ्युपेत्य
मृगा द्विजाः क्रूरमिमे वदन्ति ।
आयासमुग्रं प्रतिवेदयन्तो
महाभयं शत्रुभिर्वाऽवमानम्

ādityadīptāṃ diśamabhyupetya
mṛgā dvijāḥ krūramime vadanti |
āyāsamugraṃ prativedayanto
mahābhayaṃ śatrubhirvā'vamānam

क्षिप्रं निवर्तध्वमलं मृगैर्नो
मनो हि मे दूयति दह्यते च ।
बुद्धिं समाच्छाद्य च मे समन्यु-
रुद्धूयते प्राणपतिः शरीरे

kṣipraṃ nivartadhvamalaṃ mṛgairno
mano hi me dūyati dahyate ca |
buddhiṃ samācchādya ca me samanyu-
ruddhūyate prāṇapatiḥ śarīre

सरः सुपर्णन हृतोरगेन्द्र-
मराजकं राष्ट्रमिवेह शान्तम् ।
एवंविधं मे प्रतिभाति काम्यकं
शौण्डैर्यथा पीतसुरश्च कुम्भः

saraḥ suparṇana hṛtoragendra-
marājakaṃ rāṣṭramiveha śāntam |
evaṃvidhaṃ me pratibhāti kāmyakaṃ
śauṇḍairyathā pītasuraśca kumbhaḥ

ते सैन्धवैरग्न्यनिलोग्रवेगै-
र्महाजवैर्वाजिभिरुह्यमानाः ।
युक्तैर्बृहद्भिः सुरथैर्नृवीरा-
स्तदाश्रमायाभिमुखा बभूवुः

te saindhavairagnyanilogravegai-
rmahājavairvājibhiruhyamānāḥ |
yuktairbṛhadbhiḥ surathairnṛvīrā-
stadāśramāyābhimukhā babhūvuḥ

तेषां तु गोमायुरनल्पघोषो
निवर्ततां वाममुपेत्य पार्श्वम् ।
प्रव्याहरत्तत्प्रविमृश्य राजा
प्रोवाच भीमं च धनंजयं च

teṣāṃ tu gomāyuranalpaghoṣo
nivartatāṃ vāmamupetya pārśvam |
pravyāharattatpravimṛśya rājā
provāca bhīmaṃ ca dhanaṃjayaṃ ca

यथा वदत्येप विहीनयोनिः
सालावृकोवाममुपेत्य पार्स्वम् ।
सुव्यक्तमस्मानवमत्य पापैः
कृतोऽभिमर्दः कुरुभिः प्रसह्य

yathā vadatyepa vihīnayoniḥ
sālāvṛkovāmamupetya pārsvam |
suvyaktamasmānavamatya pāpaiḥ
kṛto'bhimardaḥ kurubhiḥ prasahya

एत्याथ ते तद्वनमाविशन्तो
महत्यरण्ये मृगयां चरित्वा ।
बालामपश्यन्त तदा रुदन्तीं
धात्रेयिकां प्रेष्यवधूं प्रियायाः

etyātha te tadvanamāviśanto
mahatyaraṇye mṛgayāṃ caritvā |
bālāmapaśyanta tadā rudantīṃ
dhātreyikāṃ preṣyavadhūṃ priyāyāḥ

तामिन्द्रसेनस्त्वरितोऽभिसृत्य
रथादवप्लुत्य ततोऽभ्यधावत् ।
प्रोवाच चैनां वचनं नरेन्द्र
धात्रेयिकामार्ततरस्तदानीम्

tāmindrasenastvarito'bhisṛtya
rathādavaplutya tato'bhyadhāvat |
provāca caināṃ vacanaṃ narendra
dhātreyikāmārtatarastadānīm

कच्चित्परैर्नापकृतं वनेऽस्मिन्

kaccitparairnāpakṛtaṃ vane'smin

पर्याकुला साधु समीक्ष्यसूत-
मभ्यापतन्तं द्रुतमिन्द्रसेनम् ।
उरो घ्नती कष्टतरं तदानी-
मुच्चैः प्रचुक्रोश हृतेति देवी

paryākulā sādhu samīkṣyasūta-
mabhyāpatantaṃ drutamindrasenam |
uro ghnatī kaṣṭataraṃ tadānī-
muccaiḥ pracukrośa hṛteti devī

अनिन्द्यरूपा तु विशालनेत्रा
शरीरतुल्या कुरुपुङ्गवानाम् ।
केनात्मनाशाय यदापनीता
छिद्रं समासाद्य नरेन्द्रपत्नी

anindyarūpā tu viśālanetrā
śarīratulyā kurupuṅgavānām |
kenātmanāśāya yadāpanītā
chidraṃ samāsādya narendrapatnī

यद्येव देवीं पृथिवीं प्रविष्टा
दिवं प्रपन्नाऽप्यथवा समुद्रम् ।
तस्या गमिष्यन्ति पदे हि पार्था-
स्तथा हि संतप्यति धर्मराजः

yadyeva devīṃ pṛthivīṃ praviṣṭā
divaṃ prapannā'pyathavā samudram |
tasyā gamiṣyanti pade hi pārthā-
stathā hi saṃtapyati dharmarājaḥ

को हीदृशानामरिमर्दनानां
क्लेशक्षमाणामपराजितानाम् ।
प्राणैः समामिष्टतमां जिहीर्षे-
दनुत्तमं रत्नमिव प्रमूढः

ko hīdṛśānāmarimardanānāṃ
kleśakṣamāṇāmaparājitānām |
prāṇaiḥ samāmiṣṭatamāṃ jihīrṣe-
danuttamaṃ ratnamiva pramūḍhaḥ

न बुध्यते नाथवतीमिहाद्य
बहिश्चरं हृदयं पाण्डवानाम् ।
कस्याद्य कायं प्रतिभिद्य घोरा
महीं प्रवेक्ष्यन्ति शिताः शराग्र्याः

na budhyate nāthavatīmihādya
bahiścaraṃ hṛdayaṃ pāṇḍavānām |
kasyādya kāyaṃ pratibhidya ghorā
mahīṃ pravekṣyanti śitāḥ śarāgryāḥ

मा त्वं शुचस्तां प्रति भीरु विद्धि
यथाऽद्य कृष्णा पुनरेष्यतीति ।
निहत्य सर्वान्द्विषतः समग्रा-
न्पार्थाः समेष्यनत्यथ याज्ञसेन्या

mā tvaṃ śucastāṃ prati bhīru viddhi
yathā'dya kṛṣṇā punareṣyatīti |
nihatya sarvāndviṣataḥ samagrā-
npārthāḥ sameṣyanatyatha yājñasenyā

अथाब्रवीच्चारुमुखं प्रसृज्य
धात्रेयिका सारथिमिन्द्रसेनम् ।
जयद्रथेनापहृताप्रमथ्य
पञ्चेन्द्रकल्पान्परिभूय कृष्णा

athābravīccārumukhaṃ prasṛjya
dhātreyikā sārathimindrasenam |
jayadrathenāpahṛtāpramathya
pañcendrakalpānparibhūya kṛṣṇā

तिष्ठन्ति वर्त्मानि नवान्यमूनि
वृक्षाश्च न म्लान्ति तथैव भग्नाः ।
आवर्तयध्वं ह्यनुयात शीघ्रं
न दूरयातैव हि राजपुत्री

tiṣṭhanti vartmāni navānyamūni
vṛkṣāśca na mlānti tathaiva bhagnāḥ |
āvartayadhvaṃ hyanuyāta śīghraṃ
na dūrayātaiva hi rājaputrī

सन्नह्यध्वं सर्व एवेन्द्रकल्पा
महान्ति चारूणि च दंशनानि ।
गृह्णीत चापानि महाधनानि
शरांश्च शीघ्रं पदवीं व्रजध्वम्

sannahyadhvaṃ sarva evendrakalpā
mahānti cārūṇi ca daṃśanāni |
gṛhṇīta cāpāni mahādhanāni
śarāṃśca śīghraṃ padavīṃ vrajadhvam

पुरा हि निर्भर्त्सनदण्डमोहिता
प्रमूढचित्ता वदनेन शुष्यता ।
ददाति कस्मैचिदनर्हते तनुं
वराज्यपूर्णामिव भस्मनि स्रुचम्

purā hi nirbhartsanadaṇḍamohitā
pramūḍhacittā vadanena śuṣyatā |
dadāti kasmaicidanarhate tanuṃ
varājyapūrṇāmiva bhasmani srucam

पुरा तुषाग्नाविव हूयते हविः
पुरा श्मशाने स्रगिवापविद्ध्यते ।
पुरा च सोमोऽध्वरगोऽवलिह्यते
शुना यथा विप्रजने प्रमोहिते

purā tuṣāgnāviva hūyate haviḥ
purā śmaśāne sragivāpaviddhyate |
purā ca somo'dhvarago'valihyate
śunā yathā viprajane pramohite

पुरा हि पार्थाश्च दृतौ च कापिली
प्रसिच्छते क्षीरधारा यतध्वम् ।
महत्यरण्ये मृगयां चरित्वा
पुरा सृगालो नलिनीं विगाहते

purā hi pārthāśca dṛtau ca kāpilī
prasicchate kṣīradhārā yatadhvam |
mahatyaraṇye mṛgayāṃ caritvā
purā sṛgālo nalinīṃ vigāhate

पुरा हि मन्त्राहुतिपूजितायां
हुताग्निवेद्यां बलिभुङ्गिलीयते ।
श्रुतिं च सम्यक्प्रसृतां महाध्वरे
ग्राम्यो जनो यद्वदसौ न नाशयेत्

purā hi mantrāhutipūjitāyāṃ
hutāgnivedyāṃ balibhuṅgilīyate |
śrutiṃ ca samyakprasṛtāṃ mahādhvare
grāmyo jano yadvadasau na nāśayet

मा वः प्रियायाः सुनसं सुलोचनं
चन्द्रप्रभाच्छं वदनं प्रसन्नम् ।
स्पृश्याच्छुभं कश्चिदकृत्यकारी
श्वा वै पुरोडाशमिवाध्वरस्थम्

mā vaḥ priyāyāḥ sunasaṃ sulocanaṃ
candraprabhācchaṃ vadanaṃ prasannam |
spṛśyācchubhaṃ kaścidakṛtyakārī
śvā vai puroḍāśamivādhvarastham

एतानि वर्त्मान्यनुयात शीघ्रं
मा वः कालः क्षिप्रमिहात्यगाद्वै

etāni vartmānyanuyāta śīghraṃ
mā vaḥ kālaḥ kṣipramihātyagādvai

शीघ्रं प्रधावध्वमितो नरेन्द्रा
यावन्न दूरं व्रजतीति पापः ।
प्रत्याहरध्वं द्विषतां सकाशा-
ल्लक्ष्मीमिव स्वां दयितां नृसिंहाः

śīghraṃ pradhāvadhvamito narendrā
yāvanna dūraṃ vrajatīti pāpaḥ |
pratyāharadhvaṃ dviṣatāṃ sakāśā-
llakṣmīmiva svāṃ dayitāṃ nṛsiṃhāḥ

भद्रे प्रतिक्राम नियच्छ वाचं
माऽस्मत्सकाशे परुषाण्यवोचः ।
राजानो वा यदि वा राजपुत्रा
बलेन मत्ताः पञ्चतां प्राप्नुवन्ति

bhadre pratikrāma niyaccha vācaṃ
mā'smatsakāśe paruṣāṇyavocaḥ |
rājāno vā yadi vā rājaputrā
balena mattāḥ pañcatāṃ prāpnuvanti

एतावदुक्त्वा प्रययुर्हि शीघ्रं
तान्येव वर्त्मान्यनुवर्तमानाः ।
मुहुर्मुहुर्व्यालवदुच्छ्वसन्तो
ज्यां विक्षिपन्तश्च महाधनुर्भ्यः

etāvaduktvā prayayurhi śīghraṃ
tānyeva vartmānyanuvartamānāḥ |
muhurmuhurvyālavaducchvasanto
jyāṃ vikṣipantaśca mahādhanurbhyaḥ

ततोऽपश्यंस्तस्य सैन्यस्य रेणु-
मुद्धूतं वै वाजिस्वुरप्रणुन्नम् ।
पदातीनां मध्यगतं च धौम्यं
विक्रोशन्तं भीम पार्थेत्यभीक्ष्णम्

tato'paśyaṃstasya sainyasya reṇu-
muddhūtaṃ vai vājisvurapraṇunnam |
padātīnāṃ madhyagataṃ ca dhaumyaṃ
vikrośantaṃ bhīma pārthetyabhīkṣṇam

ते सान्त्व्य धौम्यं परिदीनसत्वाः
सुखं भवानेत्विति राजपुत्राः ।
श्येना यथैवामिषसंप्रयुक्ता
जवेन तत्सैन्यमथाभ्यधावन्

te sāntvya dhaumyaṃ paridīnasatvāḥ
sukhaṃ bhavānetviti rājaputrāḥ |
śyenā yathaivāmiṣasaṃprayuktā
javena tatsainyamathābhyadhāvan

तेषां महेन्द्रोपमविक्रमाणां
संरब्धानां धर्षणाद्याज्ञसेन्याः ।
क्रोधः प्रजज्वाल जयद्रथं च
दृष्ट्वा प्रियां तस्य रथे स्थितां च

teṣāṃ mahendropamavikramāṇāṃ
saṃrabdhānāṃ dharṣaṇādyājñasenyāḥ |
krodhaḥ prajajvāla jayadrathaṃ ca
dṛṣṭvā priyāṃ tasya rathe sthitāṃ ca

प्रचुक्रुशुश्चाप्यथ सिन्धुराजं
वृकोदरश्चैव धनंजयश्च ।
यमौ च राजा च महाधनुर्धरा-
स्ततो दिशः संमुमुहुः परेषाम्

pracukruśuścāpyatha sindhurājaṃ
vṛkodaraścaiva dhanaṃjayaśca |
yamau ca rājā ca mahādhanurdharā-
stato diśaḥ saṃmumuhuḥ pareṣām