Chapter 159: The Pandavas climb to Gandhamadana

निहते राक्षसे तस्मिन्पुनर्नारायणाश्रमम् ।
अभ्येत्य राजा कौन्तेयो निवासमकरोत्प्रभुः

nihate rākṣase tasminpunarnārāyaṇāśramam |
abhyetya rājā kaunteyo nivāsamakarotprabhuḥ

स समानीय तान्सर्वान्भ्रातॄनित्यब्रवीद्वचः ।
द्रौपद्या सहितः काले संस्मरन्भ्रातरं जयम्

sa samānīya tānsarvānbhrātṝnityabravīdvacaḥ |
draupadyā sahitaḥ kāle saṃsmaranbhrātaraṃ jayam

समाश्चतस्रोऽभिगताः शिवेन चरतां वने ।
कृतोद्देशः स बीभत्सुऋ पञ्चमीमभितः समाम्

samāścatasro'bhigatāḥ śivena caratāṃ vane |
kṛtoddeśaḥ sa bībhatsuṛ pañcamīmabhitaḥ samām

प्राप्य पर्वतराजानं श्वेतं शिखरिणांवरम् ।
[पुष्पितैर्द्रुमषण्डैश्च मत्तकोकिलाषट्पदैः

prāpya parvatarājānaṃ śvetaṃ śikhariṇāṃvaram |
[puṣpitairdrumaṣaṇḍaiśca mattakokilāṣaṭpadaiḥ

मयूरैश्चातकैश्चापि नित्योत्सवविभूषितम् ।
व्याघ्रैर्वरहैर्महिषैर्गवयैर्हरिणैस्तथा

mayūraiścātakaiścāpi nityotsavavibhūṣitam |
vyāghrairvarahairmahiṣairgavayairhariṇaistathā

श्वापदैर्व्यालरूपैश्च रुरुभिश्च निषेवितम् ।
फुल्लैः सहस्रपत्रैश्च शतपत्रैस्तथोत्पलैः

śvāpadairvyālarūpaiśca rurubhiśca niṣevitam |
phullaiḥ sahasrapatraiśca śatapatraistathotpalaiḥ

प्रफुल्लैः कमलैश्चैव तथा नीलोत्पलैरपि ।
महापुणअयं पवित्रं च सुरासुरनिषेवितम् ।]
तत्रापि च कृतोद्देशः समागमदिदृक्षुभिः

praphullaiḥ kamalaiścaiva tathā nīlotpalairapi |
mahāpuṇaayaṃ pavitraṃ ca surāsuraniṣevitam |]
tatrāpi ca kṛtoddeśaḥ samāgamadidṛkṣubhiḥ

कृतश्च समयस्तेन पार्थेनामिततेजसा ।
पञ्चवर्षाणि वत्स्याभि विद्यार्थीति पुरा मयि

kṛtaśca samayastena pārthenāmitatejasā |
pañcavarṣāṇi vatsyābhi vidyārthīti purā mayi

अत्रगाण्डीवधन्वानमवाप्तास्त्रमरिंदमम् ।
देवलोकादिमं लोकं द्रक्ष्यामः पुनरागतम्

atragāṇḍīvadhanvānamavāptāstramariṃdamam |
devalokādimaṃ lokaṃ drakṣyāmaḥ punarāgatam

इत्युक्त्वा ब्राह्मणान्सर्वानामन्त्रयत पाण्डवः ।
कारणं चैव तत्तेवामाचचक्षे तपस्विनाम्

ityuktvā brāhmaṇānsarvānāmantrayata pāṇḍavaḥ |
kāraṇaṃ caiva tattevāmācacakṣe tapasvinām

तमुग्रतपसः प्रीताः कुत्वापार्थं प्रदक्षिणम् ।
ब्राह्मणास्तेऽन्वमोदन्त शिवेन कुशलेन च

tamugratapasaḥ prītāḥ kutvāpārthaṃ pradakṣiṇam |
brāhmaṇāste'nvamodanta śivena kuśalena ca

सुखोदर्कमिमं क्लेशमचिराद्भरतर्षभ ।
क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ तीर्त्वा गां पालयिष्यसि

sukhodarkamimaṃ kleśamacirādbharatarṣabha |
kṣatradharmeṇa dharmajña tīrtvā gāṃ pālayiṣyasi

तत्तु राजा वचस्तेषां प्रतिगृह्य तपस्विनाम् ।
प्रतस्थे सह विप्रैस्तैर्भ्रातृभिश्च परंतपः

tattu rājā vacasteṣāṃ pratigṛhya tapasvinām |
pratasthe saha vipraistairbhrātṛbhiśca paraṃtapaḥ

द्रौपद्या सहितः श्रीमान्हैडिम्बेयादिभिस्तदा ।
राक्षसैरनुयातो वै लोमशेनाभिरक्षितः

draupadyā sahitaḥ śrīmānhaiḍimbeyādibhistadā |
rākṣasairanuyāto vai lomaśenābhirakṣitaḥ

क्वचित्पद्भ्यां ततोऽगच्छद्राक्षसैरुदह्यते क्वचित् ।
तत्रतत्र महातेजा भ्रातृभिः सह सुव्रतः

kvacitpadbhyāṃ tato'gacchadrākṣasairudahyate kvacit |
tatratatra mahātejā bhrātṛbhiḥ saha suvrataḥ

ततो युधिष्ठिरो राजा बहुन्क्लेशान्विचिन्तयन् ।
सिंहव्याघ्रगजाकीर्णामुदीचीं प्रययौ दिशम्

tato yudhiṣṭhiro rājā bahunkleśānvicintayan |
siṃhavyāghragajākīrṇāmudīcīṃ prayayau diśam

अवेमाण कैलासं मैनाकं चैव पर्वतम् ।
गन्धमादनपादांश्च मेरुं चापि शिलोच्चयम्

avemāṇa kailāsaṃ mainākaṃ caiva parvatam |
gandhamādanapādāṃśca meruṃ cāpi śiloccayam

उपर्युपरि शैलस्य बहीश्च सरितः शिवाः ।
पृष्ठं हिमवतः पुण्यं ययौ सप्तदशेऽहनि

uparyupari śailasya bahīśca saritaḥ śivāḥ |
pṛṣṭhaṃ himavataḥ puṇyaṃ yayau saptadaśe'hani

ददृशुः पाण्डवा राजन्गन्धमादनमन्तिकम् ।
पृष्ठे हिमवतः पुण्ये नानाद्रुमलतावृते

dadṛśuḥ pāṇḍavā rājangandhamādanamantikam |
pṛṣṭhe himavataḥ puṇye nānādrumalatāvṛte

सलिलावर्तसंजातैः पुष्पितैश्च महीरुहैः ।
समावृतं पुण्यतममाश्रमं वृषपर्वणः

salilāvartasaṃjātaiḥ puṣpitaiśca mahīruhaiḥ |
samāvṛtaṃ puṇyatamamāśramaṃ vṛṣaparvaṇaḥ

तमुपक्रम्य राजर्षिं धर्मात्मानमरिंदमाः ।
पाण्डवा वृषपर्वाणमवदन्त गतक्लमाः

tamupakramya rājarṣiṃ dharmātmānamariṃdamāḥ |
pāṇḍavā vṛṣaparvāṇamavadanta gataklamāḥ

अभ्यनन्दत्स राजर्षिः पुत्रवद्भरतर्षभान् ।
पूजिताश्चावसंस्तत्रसप्तरात्रमरिंदमाः

abhyanandatsa rājarṣiḥ putravadbharatarṣabhān |
pūjitāścāvasaṃstatrasaptarātramariṃdamāḥ

अष्टमेऽहनि संप्राप्ते तमृषिं लोकविश्रुतम् ।
आमन्त्र्य वृषपर्वाणं प्रस्थानं प्रत्यरोचयन्

aṣṭame'hani saṃprāpte tamṛṣiṃ lokaviśrutam |
āmantrya vṛṣaparvāṇaṃ prasthānaṃ pratyarocayan

एकैकशश्च तान्विप्रान्निवेद्य वृषपर्वणि ।
न्यासभूतान्यथाकालं बन्धूनिव सुसत्कृतान् ।
पारिबर्हं चतं शेषं परिदाय महात्मने

ekaikaśaśca tānviprānnivedya vṛṣaparvaṇi |
nyāsabhūtānyathākālaṃ bandhūniva susatkṛtān |
pāribarhaṃ cataṃ śeṣaṃ paridāya mahātmane

ततस्ते यज्ञपात्राणि रत्नान्याभरणानि च ।
न्यदधुःपाण्डवा राजन्नाश्रमे वृषपर्वणः

tataste yajñapātrāṇi ratnānyābharaṇāni ca |
nyadadhuḥpāṇḍavā rājannāśrame vṛṣaparvaṇaḥ

अतीतानागते विद्वान्कुशलः सर्वधर्मवित् ।
अन्वशासत्स धर्मज्ञः पुत्रवद्भरतर्षभान्

atītānāgate vidvānkuśalaḥ sarvadharmavit |
anvaśāsatsa dharmajñaḥ putravadbharatarṣabhān

तेऽनुज्ञाता महात्मानः प्रययुर्दिशमुत्तराम् ।
कुष्णया सहिता वीरा ब्राह्मणैश्च महात्मभिः

te'nujñātā mahātmānaḥ prayayurdiśamuttarām |
kuṣṇayā sahitā vīrā brāhmaṇaiśca mahātmabhiḥ

तान्प्रस्थितानन्वगच्छद्वृषपर्वा महीपतीन् ।
उपन्यस् महातेजा विप्रेभ्यः पाण्डवांस्तदा

tānprasthitānanvagacchadvṛṣaparvā mahīpatīn |
upanyas mahātejā viprebhyaḥ pāṇḍavāṃstadā

अनुसंसार्य कौन्तेयानाशीर्भिरभिनन्द्य च ।
वृषपर्वा निववृतेपन्थानमुपदिश्य च

anusaṃsārya kaunteyānāśīrbhirabhinandya ca |
vṛṣaparvā nivavṛtepanthānamupadiśya ca

नानामृगगणैर्जुष्टं कौन्तेयः सत्यविक्रमः ।
पदातिर्भ्रातृभिः सार्धं प्रातिष्ठत युधिष्ठिरः

nānāmṛgagaṇairjuṣṭaṃ kaunteyaḥ satyavikramaḥ |
padātirbhrātṛbhiḥ sārdhaṃ prātiṣṭhata yudhiṣṭhiraḥ

नानाद्रुमनिरोधेषु वसन्तः शैलसानुषु ।
पर्वतं विविशुस्ते तं चतुर्थेऽहनि पाण्डवाः

nānādrumanirodheṣu vasantaḥ śailasānuṣu |
parvataṃ viviśuste taṃ caturthe'hani pāṇḍavāḥ

महाभ्रघनसंकाशं सलिलोपहितं शुभम् ।
मणिकाञ्चनरम्यं च शैलं नानासमुच्छ्रयम्

mahābhraghanasaṃkāśaṃ salilopahitaṃ śubham |
maṇikāñcanaramyaṃ ca śailaṃ nānāsamucchrayam

रम्यं हिमवतः प्रस्थं बहुकन्दरनिर्झरम् ।
शिलाविभङ्गविकटं लतापादपसङ्कुलम्

ramyaṃ himavataḥ prasthaṃ bahukandaranirjharam |
śilāvibhaṅgavikaṭaṃ latāpādapasaṅkulam

ते समासाद्यपन्थानं यतोक्तं वृषपर्वणा ।
अनुसस्रुर्यथोद्देशं पश्यन्तो विविधान्नगान्

te samāsādyapanthānaṃ yatoktaṃ vṛṣaparvaṇā |
anusasruryathoddeśaṃ paśyanto vividhānnagān

उपर्युपरि शैलस्य गुहाः परमदुर्गमाः ।
सुदुर्गमांस्ते सुबहून्सुखेनैवाभिचक्रमुः

uparyupari śailasya guhāḥ paramadurgamāḥ |
sudurgamāṃste subahūnsukhenaivābhicakramuḥ

धौम्यः कृष्णा च पार्ताश्च लोमशश्च महानृषिः ।
आगच्छन्सहितास्तत्रन कश्चिदपि हीयते

dhaumyaḥ kṛṣṇā ca pārtāśca lomaśaśca mahānṛṣiḥ |
āgacchansahitāstatrana kaścidapi hīyate

ते मृगद्विजसंघुष्टं नानाद्रुमलतायुतम् ।
शाखामृगगणैश्चैव सेवितं सुमनोरमम्

te mṛgadvijasaṃghuṣṭaṃ nānādrumalatāyutam |
śākhāmṛgagaṇaiścaiva sevitaṃ sumanoramam

पुण्यं पद्मसरोपेतं सपल्वलमहावनम् ।
उपतस्थुर्महाभागा माल्यवतं महागिरिम्

puṇyaṃ padmasaropetaṃ sapalvalamahāvanam |
upatasthurmahābhāgā mālyavataṃ mahāgirim

ततः किंपुरुषावासं सिद्धचारणसेवितम् ।
ददृशुर्हृषरोमाणाः पर्वतं गन्धमादनम्

tataḥ kiṃpuruṣāvāsaṃ siddhacāraṇasevitam |
dadṛśurhṛṣaromāṇāḥ parvataṃ gandhamādanam

विद्याधरानुचरितं किन्नरीभिस्तथैव च ।
गजसङ्घसमावासं सिंहव्याघ्रगणायुतम्

vidyādharānucaritaṃ kinnarībhistathaiva ca |
gajasaṅghasamāvāsaṃ siṃhavyāghragaṇāyutam

शरभोन्नादसंघुष्टं नानमृगनिषेवितम्

śarabhonnādasaṃghuṣṭaṃ nānamṛganiṣevitam

ते गन्धमादनवनं तन्नन्दनवनोपमम् ।
मुदिताः पाण्डुतनया मनोनयननन्दनम्

te gandhamādanavanaṃ tannandanavanopamam |
muditāḥ pāṇḍutanayā manonayananandanam

विविशुः क्रमशो वीरा अरण्यं शुभकाननम् ।
द्रौपदीसहिता वीरास्तैश्च विप्रैर्महात्मभिः

viviśuḥ kramaśo vīrā araṇyaṃ śubhakānanam |
draupadīsahitā vīrāstaiśca viprairmahātmabhiḥ

शृण्वन्तः प्रीतिजननान्वल्गून्मन्दकलाञ्शुभान् ।
श्रोत्ररम्यान्सुमधुराञ्शब्दान्खगमुखेरितान्

śṛṇvantaḥ prītijananānvalgūnmandakalāñśubhān |
śrotraramyānsumadhurāñśabdānkhagamukheritān

सर्वर्तुफलभाराञ्यान्सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलाम् ।
पश्यन्तः पादपांस्चापि फलभारावनामितान्

sarvartuphalabhārāñyānsarvartukusumojjvalām |
paśyantaḥ pādapāṃscāpi phalabhārāvanāmitān

आम्रानाम्रातकान्फुल्लान्नारिकेलान्सतिन्दुकान् ।
मुञ्जातकांस्तथाञ्जीरान्दाडिमान्बीजपूरकान्

āmrānāmrātakānphullānnārikelānsatindukān |
muñjātakāṃstathāñjīrāndāḍimānbījapūrakān

पनसाँल्लिकुचान्मोचाः खर्जूरानम्लवेतसान् ।
परावतांस्तथा क्षौद्रानीपांश्चापि मनोरमान्

panasām̐llikucānmocāḥ kharjūrānamlavetasān |
parāvatāṃstathā kṣaudrānīpāṃścāpi manoramān

बेल्वान्कपित्थाञ्जम्बूश्च काश्मरीर्ब्रदरीस्तथा ।
पुक्षानुदुम्बरवटानश्वत्थान्क्षीरिकास्तथा

belvānkapitthāñjambūśca kāśmarīrbradarīstathā |
pukṣānudumbaravaṭānaśvatthānkṣīrikāstathā

मल्लातकानामलकीर्हरीतकबिभीतकान् ।
इङ्गुदान्करमर्दांश्च तिन्दुकांश् महाफलान्

mallātakānāmalakīrharītakabibhītakān |
iṅgudānkaramardāṃśca tindukāṃś mahāphalān

एतानन्यांश्च विविधान्गन्धमादनसानुषु ।
फलैरमृतकल्पैस्तानाचितान्स्वादुभिस्तरूपन्

etānanyāṃśca vividhāngandhamādanasānuṣu |
phalairamṛtakalpaistānācitānsvādubhistarūpan

तथैव चम्पकाशोकान्केतकान्बकुलांस्तथा ।
पुन्नागान्सप्तपर्णांश्च कर्णिकारान्सकेतकान् ।
पाटलान्कुटजान्रम्यान्मन्दारेन्दीवरांस्तथा

tathaiva campakāśokānketakānbakulāṃstathā |
punnāgānsaptaparṇāṃśca karṇikārānsaketakān |
pāṭalānkuṭajānramyānmandārendīvarāṃstathā

पारिजातान्कोविदारान्देवदारुद्रुमांस्तथा ।
पारिजातान्कोविदारान्देवदारुद्रुमांस्तथा ।
शालांस्तालांस्तमालांश्च पिप्पलान्हिङ्गुकांस्तथा

pārijātānkovidārāndevadārudrumāṃstathā |
pārijātānkovidārāndevadārudrumāṃstathā |
śālāṃstālāṃstamālāṃśca pippalānhiṅgukāṃstathā

चकोरैः शतपत्रैश् भृङ्गराजैस्तथा शुकैः ।
कोकिलैः कलविङ्कैश्च हारितैर्जीवजीवकैः

cakoraiḥ śatapatraiś bhṛṅgarājaistathā śukaiḥ |
kokilaiḥ kalaviṅkaiśca hāritairjīvajīvakaiḥ

प्रियकैश्चातकैश्चैव तथाऽन्यैर्विविधैः खगैः ।
श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्भिश्चाप्यधिष्ठितान्

priyakaiścātakaiścaiva tathā'nyairvividhaiḥ khagaiḥ |
śrotraramyaṃ sumadhuraṃ kūjadbhiścāpyadhiṣṭhitān

सरांसि च मनोज्ञानि समन्ताज्जलचारिभिः ।
कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तृथा कोकनदोत्पलैः ।
कहारैः कमलैश्चैव आचितानि समन्ततः

sarāṃsi ca manojñāni samantājjalacāribhiḥ |
kumudaiḥ puṇḍarīkaiśca tṛthā kokanadotpalaiḥ |
kahāraiḥ kamalaiścaiva ācitāni samantataḥ

कादम्बैश्चक्रवाकैश्च कुररैर्जलकुक्कुटैः ।
कारण्डवैः प्लवैर्हंसैर्बकैर्मद्गुभिरेव च

kādambaiścakravākaiśca kurarairjalakukkuṭaiḥ |
kāraṇḍavaiḥ plavairhaṃsairbakairmadgubhireva ca

एतैश्चान्यैश्च कीर्णानि समन्ताज्जलचारिभिः ।
हृष्टैस्तथा तामरसरसासवमदालसैः

etaiścānyaiśca kīrṇāni samantājjalacāribhiḥ |
hṛṣṭaistathā tāmarasarasāsavamadālasaiḥ

पद्मोदरच्युतरजःकिञ्जल्कारुणरञ्जितैः ।
मञ्जुस्वरैर्मधुकरैर्विरुतान्कमलाकरान्

padmodaracyutarajaḥkiñjalkāruṇarañjitaiḥ |
mañjusvarairmadhukarairvirutānkamalākarān

अपश्यंस्ते नरव्याघ्रा गन्धमादनसानुषु ।
तथैव पद्मषण्डैश्च मण्डितांश्च समन्ततः

apaśyaṃste naravyāghrā gandhamādanasānuṣu |
tathaiva padmaṣaṇḍaiśca maṇḍitāṃśca samantataḥ

शिखण्डिनीभिः सहिताँल्लतामण्डलकेषु च ।
मेघतूर्यरवोद्दाममदनाकुलितान्भृशम्

śikhaṇḍinībhiḥ sahitām̐llatāmaṇḍalakeṣu ca |
meghatūryaravoddāmamadanākulitānbhṛśam

कृत्वैव केकामधुरं संगीतं मधुरस्वरम् ।
चित्रान्कलापान्विस्तीर्य सविलासान्मदालसान्

kṛtvaiva kekāmadhuraṃ saṃgītaṃ madhurasvaram |
citrānkalāpānvistīrya savilāsānmadālasān

मयूरान्ददृशुर्हृष्टान्नृत्यतो वनलालसान् ।
कांश्चित्प्रियाभिः सहितान्रममाणान्कलापिनः

mayūrāndadṛśurhṛṣṭānnṛtyato vanalālasān |
kāṃścitpriyābhiḥ sahitānramamāṇānkalāpinaḥ

वल्लीलतासंकटेषु कुटजेषु स्थितांस्तथा ।
कांश्चिच्च कुटजानां तु विटपेषूत्कटानिव

vallīlatāsaṃkaṭeṣu kuṭajeṣu sthitāṃstathā |
kāṃścicca kuṭajānāṃ tu viṭapeṣūtkaṭāniva

कलापरुचिराटोपनिचितान्मुकुटानिव ।
विवरेषु तरूणां च रुचिरान्ददृशुश्च ते

kalāparucirāṭopanicitānmukuṭāniva |
vivareṣu tarūṇāṃ ca rucirāndadṛśuśca te

सिन्धुवारांस्तथोदारान्मन्मथस्येव तोमरान् ।
सुवर्णवर्णकुसुमान्गिरीणां सिखरेषु च ।
कर्णिकारान्विकसितान्कर्णपूरानिवोत्तमान्

sindhuvārāṃstathodārānmanmathasyeva tomarān |
suvarṇavarṇakusumāngirīṇāṃ sikhareṣu ca |
karṇikārānvikasitānkarṇapūrānivottamān

तथाऽपश्यन्कुरबकान्वनराजिषु पुष्पितान् ।
कामवश्यौत्सुक्यकरान्कामस्येव शरोत्करान्

tathā'paśyankurabakānvanarājiṣu puṣpitān |
kāmavaśyautsukyakarānkāmasyeva śarotkarān

तथैव वनराजीनामुदारान्रचितानिव ।
विराजमानांस्तेऽपश्यंस्तिलकांस्तिलकानिव

tathaiva vanarājīnāmudārānracitāniva |
virājamānāṃste'paśyaṃstilakāṃstilakāniva

तथानङ्गशराकारान्सहकारान्मनोरमान् ।
अपश्यन्भ्रामरान्राजन्मञ्जरीभिर्विराजितान्

tathānaṅgaśarākārānsahakārānmanoramān |
apaśyanbhrāmarānrājanmañjarībhirvirājitān

हिरण्यसदृशैः पुष्यैर्दावाग्निसदृशैरपि ।
लोहितैरञ्जनाभैश्च वैदूर्यसदृशैरपि ।
अतीव वृक्षा राजन्ते पुष्पिताः शैलसानुषु

hiraṇyasadṛśaiḥ puṣyairdāvāgnisadṛśairapi |
lohitairañjanābhaiśca vaidūryasadṛśairapi |
atīva vṛkṣā rājante puṣpitāḥ śailasānuṣu

तथा सालांस्तमालांश्च पाटलाबकुलानपि ।
माला इव समासक्ताः शैलानां शिखरेषु च

tathā sālāṃstamālāṃśca pāṭalābakulānapi |
mālā iva samāsaktāḥ śailānāṃ śikhareṣu ca

विमलस्फाटिकाभानि पाण्डुरच्छदनैर्द्विजैः ।
कलहंसैरुपेतानि सारसाभिरुतानि च

vimalasphāṭikābhāni pāṇḍuracchadanairdvijaiḥ |
kalahaṃsairupetāni sārasābhirutāni ca

सरांसि बहुशः पार्था पश्यन्तः शैलसानुषु ।
पद्मोत्पलविमिश्राणि सुखशीतजलानि च

sarāṃsi bahuśaḥ pārthā paśyantaḥ śailasānuṣu |
padmotpalavimiśrāṇi sukhaśītajalāni ca

एवं क्रमेण ते वीरा वीक्षमाणाः समन्ततः ।
गन्वन्त्यथ माल्यानि रसवन्ति फलानि च

evaṃ krameṇa te vīrā vīkṣamāṇāḥ samantataḥ |
ganvantyatha mālyāni rasavanti phalāni ca

सरांसि च मनोज्ञानि वृक्षांश्चातिमनोरमान् ।
विविशुः पाण्डवाः सर्वेविस्मयोत्फुल्ललोचनाः

sarāṃsi ca manojñāni vṛkṣāṃścātimanoramān |
viviśuḥ pāṇḍavāḥ sarvevismayotphullalocanāḥ

कमलोत्पलकह्लारपुण्डरीकसुगन्धिना ।
सेव्यमाना वने तस्मन्सुखस्पर्शेन वायुना

kamalotpalakahlārapuṇḍarīkasugandhinā |
sevyamānā vane tasmansukhasparśena vāyunā

ततो युधिष्ठिरो भीममाहेदं प्रीतिमद्वचः ।
अहो श्रीमदिदं भीम गन्धमादनकाननम्

tato yudhiṣṭhiro bhīmamāhedaṃ prītimadvacaḥ |
aho śrīmadidaṃ bhīma gandhamādanakānanam

वने ह्मस्मिन्मनोरम्ये दिव्या काननजा द्रुमाः ।
लताश्च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलोपगाः ।
भान्त्येते पुष्पविकचाः पुंस्कोकिलकुलाकुलाः

vane hmasminmanoramye divyā kānanajā drumāḥ |
latāśca vividhākārāḥ patrapuṣpaphalopagāḥ |
bhāntyete puṣpavikacāḥ puṃskokilakulākulāḥ

नात्र कण्टकिनः केचिन्न च विद्यन्त्यपुष्पिताः ।
स्निग्धपत्रफला वृक्षा गन्धमादनसानुषु

nātra kaṇṭakinaḥ kecinna ca vidyantyapuṣpitāḥ |
snigdhapatraphalā vṛkṣā gandhamādanasānuṣu

भ्रमरारावमधुरा नलिनीः फुल्लपङ्कजाः ।
विलोड्यमाना पश्येमाः करिभिः सकरेणुभिः

bhramarārāvamadhurā nalinīḥ phullapaṅkajāḥ |
viloḍyamānā paśyemāḥ karibhiḥ sakareṇubhiḥ

पश्येमां नलिनीं चान्यां कमलोत्पलमालिनीम् ।
स्रग्धरां विग्रहवतीं साक्षाच्छ्रियमिवापराम्

paśyemāṃ nalinīṃ cānyāṃ kamalotpalamālinīm |
sragdharāṃ vigrahavatīṃ sākṣācchriyamivāparām

नानाकुसुमगन्धाढ्यास्तस्येमाः काननोत्तमे ।
उपगीयमाना भ्रमरै राजन्ते वनराजयः

nānākusumagandhāḍhyāstasyemāḥ kānanottame |
upagīyamānā bhramarai rājante vanarājayaḥ

पश्य भीम शुभान्देशान्देवाक्रीडान्समन्ततः ।
अमानुषगतिं प्राप्ताः संसिद्धाः स्म वृकोदर

paśya bhīma śubhāndeśāndevākrīḍānsamantataḥ |
amānuṣagatiṃ prāptāḥ saṃsiddhāḥ sma vṛkodara

लताभिः पुष्पिताग्राभिः पुष्पिताः पादपोत्तमाः ।
संश्लिष्टाः पार्थ शोभन्ते गन्धमादनसानुषु

latābhiḥ puṣpitāgrābhiḥ puṣpitāḥ pādapottamāḥ |
saṃśliṣṭāḥ pārtha śobhante gandhamādanasānuṣu

शिखण्डिनीभिश्चरतां सहितानां शिखण्डिनाम् ।
नदतां शृणु निर्घोषं भीम पर्वतसानुषु

śikhaṇḍinībhiścaratāṃ sahitānāṃ śikhaṇḍinām |
nadatāṃ śṛṇu nirghoṣaṃ bhīma parvatasānuṣu

चकोराः शतपत्राश्च मत्तकोकिलशारिकाः ।
पत्रिणः पुष्पितानेतान्संपतन्ति महाद्रुमान्

cakorāḥ śatapatrāśca mattakokilaśārikāḥ |
patriṇaḥ puṣpitānetānsaṃpatanti mahādrumān

रक्तपीतारुणाः पार्थ पादपाग्रगताः खगाः ।
परस्परमुदीन्ते बहवो जीवजीवकाः

raktapītāruṇāḥ pārtha pādapāgragatāḥ khagāḥ |
parasparamudīnte bahavo jīvajīvakāḥ

हरितारुणवर्णानां शाड्वलानां समीपतः ।
सारसाः प्रतिदृश्यन्ते शैलप्रस्रवणेष्वपि

haritāruṇavarṇānāṃ śāḍvalānāṃ samīpataḥ |
sārasāḥ pratidṛśyante śailaprasravaṇeṣvapi

वदन्ति मधुरा वाचः सर्वभूतमनोरमाः ।
भृङ्गराजोपचक्राश्च लोहपृष्ठाः पतत्रिणः

vadanti madhurā vācaḥ sarvabhūtamanoramāḥ |
bhṛṅgarājopacakrāśca lohapṛṣṭhāḥ patatriṇaḥ

चतुर्विषाणाः पद्माभाः कुञ्जराः सकरेणवः ।
एते वैडूर्यवर्णाभं क्षोभयन्ति महत्सरः

caturviṣāṇāḥ padmābhāḥ kuñjarāḥ sakareṇavaḥ |
ete vaiḍūryavarṇābhaṃ kṣobhayanti mahatsaraḥ

बहुतालसमुत्सेघाः शैलशृङ्गपरिच्युताः ।
नानाप्रस्रवणेभ्यश्च वारिधाराः पतन्ति च

bahutālasamutseghāḥ śailaśṛṅgaparicyutāḥ |
nānāprasravaṇebhyaśca vāridhārāḥ patanti ca

भास्कराभप्रभा भीमाः शारदाभ्रघनोपमाः ।
शोभयन्ति महाशैलं नानारजतधातवः

bhāskarābhaprabhā bhīmāḥ śāradābhraghanopamāḥ |
śobhayanti mahāśailaṃ nānārajatadhātavaḥ

क्वचिदञ्जनवर्णाभाः क्वचित्काञ्चनसन्निभाः ।
धातवो हरितालस्य क्वचिद्धिङ्गुलकस्य च

kvacidañjanavarṇābhāḥ kvacitkāñcanasannibhāḥ |
dhātavo haritālasya kvaciddhiṅgulakasya ca

मनःशिलागुहाश्चैव संध्याभ्रनिकरोपमाः ।
शशलोहितवर्णाभाः क्वचिद्गैरिकधातवः

manaḥśilāguhāścaiva saṃdhyābhranikaropamāḥ |
śaśalohitavarṇābhāḥ kvacidgairikadhātavaḥ

सितासिताभ्रप्रतिमा बालसूर्यसमप्रभाः ।
एते बहुविधाः शैलं शोभयन्ति महाप्रभाः

sitāsitābhrapratimā bālasūryasamaprabhāḥ |
ete bahuvidhāḥ śailaṃ śobhayanti mahāprabhāḥ

गन्धर्वाः सह कान्ताभिर्यथेष्टं भीमविक्रमाः ।
दृश्यन्ते शैलशृङ्गेषु पार्थ किंपुरुषैः सह

gandharvāḥ saha kāntābhiryatheṣṭaṃ bhīmavikramāḥ |
dṛśyante śailaśṛṅgeṣu pārtha kiṃpuruṣaiḥ saha

गीतानां समतालानां तथासाम्नां च निःखनः ।
श्रूयते बहुधा भीम सर्वभूतमनोहरः

gītānāṃ samatālānāṃ tathāsāmnāṃ ca niḥkhanaḥ |
śrūyate bahudhā bhīma sarvabhūtamanoharaḥ

महागङ्गामुदीक्षख पुण्यां देवनदीं शुभाम् ।
कलहंसगणैर्जुष्टामृषिकिन्नरसेविताम्

mahāgaṅgāmudīkṣakha puṇyāṃ devanadīṃ śubhām |
kalahaṃsagaṇairjuṣṭāmṛṣikinnarasevitām

धातुभिश्च सरिद्भिश्च किन्नरैर्मृगपक्षिभिः ।
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च काननैश्च मनोरमैः

dhātubhiśca saridbhiśca kinnarairmṛgapakṣibhiḥ |
gandharvairapsarobhiśca kānanaiśca manoramaiḥ

व्यालैश्च विविधाकारैः शतशीर्षैः समन्ततः ।
उपेतं पश्य कौन्तेय शैलराजमरिंदम

vyālaiśca vividhākāraiḥ śataśīrṣaiḥ samantataḥ |
upetaṃ paśya kaunteya śailarājamariṃdama

ते प्रीतमनसः शूराः प्राप्ता गतिमनुत्तमाम् ।
नातृप्यन्पर्वतेन्द्रस्य दर्शनेन परंतपाः

te prītamanasaḥ śūrāḥ prāptā gatimanuttamām |
nātṛpyanparvatendrasya darśanena paraṃtapāḥ

उपेतमथ माल्यैश्च फलवद्भिश्च पादपैः ।
आर्ष्टिपेणस् राजर्षेराश्रमं ददृशुस्तदा

upetamatha mālyaiśca phalavadbhiśca pādapaiḥ |
ārṣṭipeṇas rājarṣerāśramaṃ dadṛśustadā

ततस्ते तिग्मतपसं कृशं धमनिसंततम् ।
पारगं सर्वविद्यानामार्ष्टिषेणमुपागमन्

tataste tigmatapasaṃ kṛśaṃ dhamanisaṃtatam |
pāragaṃ sarvavidyānāmārṣṭiṣeṇamupāgaman