Chapter 131: Agni, Ganga and the birth of Skanda

असुरस्तारको नाम त्वया दत्तवरः प्रभो ।
सुरानृषींश्च क्लिश्नाति वधस्तस्य विधीयताम्

asurastārako nāma tvayā dattavaraḥ prabho |
surānṛṣīṃśca kliśnāti vadhastasya vidhīyatām

तस्माद्भयं समुत्पन्नमस्माकं वै पितामह ।
परित्रायस्व नो देव न ह्यन्या गतिरस्ति नः

tasmādbhayaṃ samutpannamasmākaṃ vai pitāmaha |
paritrāyasva no deva na hyanyā gatirasti naḥ

ब्रह्मोवाच ।
समोहं सर्वभूतानामधर्मं नेह रोचये ।
हन्यतां तारकः क्षिप्र सुरर्षिगणबाधिता

brahmovāca |
samohaṃ sarvabhūtānāmadharmaṃ neha rocaye |
hanyatāṃ tārakaḥ kṣipra surarṣigaṇabādhitā

वेदा धर्माश्च नोच्छेदं गच्छेयुः सुरसत्तमाः ।
विहितं पूर्वमेवात्र मया वै व्येतु वो ज्वरः

vedā dharmāśca nocchedaṃ gaccheyuḥ surasattamāḥ |
vihitaṃ pūrvamevātra mayā vai vyetu vo jvaraḥ

वरदानाद्भगवतो दैतेयो बलगर्वितः ।
देवैर्न शक्यते हन्तु स कथं प्रशमं व्रजेत्

varadānādbhagavato daiteyo balagarvitaḥ |
devairna śakyate hantu sa kathaṃ praśamaṃ vrajet

स हि नैव स्म देवानां नासुराणां न रक्षसाम् ।
वध्यः स्यामिति जग्राह वरं त्वत्तः पितामह

sa hi naiva sma devānāṃ nāsurāṇāṃ na rakṣasām |
vadhyaḥ syāmiti jagrāha varaṃ tvattaḥ pitāmaha

देवाश्च शप्ता रुद्राण्या प्रजोच्छेदे पुरा कृते ।
न भविष्यति वोऽपत्यमिति सर्वे जगत्पते

devāśca śaptā rudrāṇyā prajocchede purā kṛte |
na bhaviṣyati vo'patyamiti sarve jagatpate

ब्रह्मोवाच ।
हुताशनो न तत्रासीच्छापकाले सुरोत्तमाः ।
स उत्पादयिताऽपत्यं वधाय त्रिदशद्विषाम्

brahmovāca |
hutāśano na tatrāsīcchāpakāle surottamāḥ |
sa utpādayitā'patyaṃ vadhāya tridaśadviṣām

तद्वै सर्वानतिक्रम्य देवदानवराक्षसान् ।
मानुषानथ गन्धर्वान्नागानथ च पक्षिणः

tadvai sarvānatikramya devadānavarākṣasān |
mānuṣānatha gandharvānnāgānatha ca pakṣiṇaḥ

अस्त्रेणामोघपातेन शक्त्या तं घातयिष्यति ।
यतो वो भयपुत्पन्नं ये चान्ये सुरशत्रवः

astreṇāmoghapātena śaktyā taṃ ghātayiṣyati |
yato vo bhayaputpannaṃ ye cānye suraśatravaḥ

सनातनो हि सङ्कल्पः काम इत्यभिधीयते ।
रुद्रस्य तेजः प्रस्कन्नमग्नौ निपतितं च यत्

sanātano hi saṅkalpaḥ kāma ityabhidhīyate |
rudrasya tejaḥ praskannamagnau nipatitaṃ ca yat

तत्तजोऽग्निर्महद्भूतं द्वितीयमिव पावकम् ।
वधार्थं देवशत्रूणां गङ्गायां जनयिष्यति

tattajo'gnirmahadbhūtaṃ dvitīyamiva pāvakam |
vadhārthaṃ devaśatrūṇāṃ gaṅgāyāṃ janayiṣyati

स तु नावाप तं शापं नष्टः स हुतभुक्तदा ।
तस्माद्वो भयहृद्देवाः समुत्पत्स्यति पावकिः

sa tu nāvāpa taṃ śāpaṃ naṣṭaḥ sa hutabhuktadā |
tasmādvo bhayahṛddevāḥ samutpatsyati pāvakiḥ

अन्विष्यतां वै ज्वलनस्तथा चाद्य नियुज्यताम् ।
तारकस्य वधोपायः कथितो वै मयाऽनघाः

anviṣyatāṃ vai jvalanastathā cādya niyujyatām |
tārakasya vadhopāyaḥ kathito vai mayā'naghāḥ

न हि तेजस्विनां शापास्तेजःसु प्रभवन्ति वै ।
बलान्यतिबलं प्राप्य दुर्बलानि भवन्ति वै

na hi tejasvināṃ śāpāstejaḥsu prabhavanti vai |
balānyatibalaṃ prāpya durbalāni bhavanti vai

हन्यादवध्यान्वरदानपि चैव तपस्विनः ।
सङ्कल्पाभिरुचिः कामः सनातनतमोऽभवत्

hanyādavadhyānvaradānapi caiva tapasvinaḥ |
saṅkalpābhiruciḥ kāmaḥ sanātanatamo'bhavat

जगत्पतिरनिर्देश्य सर्वगः सर्वभावनः ।
हृच्छयः सर्वभूतानां ज्येष्ठो रुद्रादपि प्रभुः

jagatpatiranirdeśya sarvagaḥ sarvabhāvanaḥ |
hṛcchayaḥ sarvabhūtānāṃ jyeṣṭho rudrādapi prabhuḥ

अन्विष्यतां स तु क्षिप्रं तेजोराशिर्हुताशनः ।
स वो मनोगतं कामं देवः सम्पादयिष्यति

anviṣyatāṃ sa tu kṣipraṃ tejorāśirhutāśanaḥ |
sa vo manogataṃ kāmaṃ devaḥ sampādayiṣyati

एतद्वाक्यमुपश्रुत्य ततो देवा महात्मनः ।
जग्मु- संसिद्धसङ्कल्पाः पर्येषन्तो विभावसुम्

etadvākyamupaśrutya tato devā mahātmanaḥ |
jagmu- saṃsiddhasaṅkalpāḥ paryeṣanto vibhāvasum

ततस्त्रैलोक्यमृषयो व्यचिन्वन्त सुरैः सह ।
काङ्क्षन्तो दर्शनं वह्नेः सर्वे तद्गतमानसाः

tatastrailokyamṛṣayo vyacinvanta suraiḥ saha |
kāṅkṣanto darśanaṃ vahneḥ sarve tadgatamānasāḥ

परेण तपसा युक्ताः श्रीमन्तो लोकविश्रुताः ।
लोकानन्वचरन्सिद्धाः सर्व एव भृगूत्तम ।
नष्टमात्मनि संलीनं नाभिजग्मुर्हुताशनम्

pareṇa tapasā yuktāḥ śrīmanto lokaviśrutāḥ |
lokānanvacaransiddhāḥ sarva eva bhṛgūttama |
naṣṭamātmani saṃlīnaṃ nābhijagmurhutāśanam

ततः संजातसंत्रासानग्निदर्शनलालसान् ।
जलेचरः क्लान्तमनास्तेजसाऽग्नेः प्रदीपितः ।
उवाच देवान्मण्डूको रसातलतलोत्थितः ।

tataḥ saṃjātasaṃtrāsānagnidarśanalālasān |
jalecaraḥ klāntamanāstejasā'gneḥ pradīpitaḥ |
uvāca devānmaṇḍūko rasātalatalotthitaḥ |

रसातलतले देवा वसत्यग्निरिति प्रभो ।
सन्तापादिह सम्प्राप्तः पावकप्रभवादहम्

rasātalatale devā vasatyagniriti prabho |
santāpādiha samprāptaḥ pāvakaprabhavādaham

स संसुप्तो जले देवा भगवान्हव्यवाहनः ।
अपः संसृज्य तेजोभिस्तेन सन्तापिता वयम्

sa saṃsupto jale devā bhagavānhavyavāhanaḥ |
apaḥ saṃsṛjya tejobhistena santāpitā vayam

तस्य दर्शनमिष्टं वो यदि देवा विभावसोः ।
तत्रैवमधिगच्छध्वं कार्यं वो यदि वह्निना

tasya darśanamiṣṭaṃ vo yadi devā vibhāvasoḥ |
tatraivamadhigacchadhvaṃ kāryaṃ vo yadi vahninā

गम्यतां साधयिष्यामो वयं ह्यग्निभयात्सुराः ।
एतावदुक्त्वा मण्डूकस्त्वरितो जलमाविशत्

gamyatāṃ sādhayiṣyāmo vayaṃ hyagnibhayātsurāḥ |
etāvaduktvā maṇḍūkastvarito jalamāviśat

हुताशनस्तु बुबुधे मण्डूकस्य च पैशुनम् ।
शशाप स तमासाद्य न रसान्वेत्स्यसीति वै

hutāśanastu bubudhe maṇḍūkasya ca paiśunam |
śaśāpa sa tamāsādya na rasānvetsyasīti vai

तं वै संयुज्य शापेन मण्डूकं त्वरितो ययौ ।
अन्यत्र वासाय विभुर्न चात्मानमदर्शयत्

taṃ vai saṃyujya śāpena maṇḍūkaṃ tvarito yayau |
anyatra vāsāya vibhurna cātmānamadarśayat

देवास्त्वनुग्रहं चक्रुर्मण्डूकानां भृगूत्तम ।
यत्तच्छृणु महाबाहो गदतो मम सर्वशः

devāstvanugrahaṃ cakrurmaṇḍūkānāṃ bhṛgūttama |
yattacchṛṇu mahābāho gadato mama sarvaśaḥ

अग्निशापादजिह्वाऽपि रसज्ञानबहिष्कृताः ।
सरस्वतीं बहुविधां यूममुच्चारयिष्यथ

agniśāpādajihvā'pi rasajñānabahiṣkṛtāḥ |
sarasvatīṃ bahuvidhāṃ yūmamuccārayiṣyatha

बिलवासं गतांश्चैव निराहारानचेतसः ।
गतासूनपि वः शुष्कान्भूमिः सन्धारयिष्यति

bilavāsaṃ gatāṃścaiva nirāhārānacetasaḥ |
gatāsūnapi vaḥ śuṣkānbhūmiḥ sandhārayiṣyati

तमोघनायामपि वै निशायां विचरिष्यथ ।
इत्युक्त्वा तांस्ततो देवाः पुनरेव महीमिमाम्

tamoghanāyāmapi vai niśāyāṃ vicariṣyatha |
ityuktvā tāṃstato devāḥ punareva mahīmimām

परीयुर्ज्वलनस्यार्थे न चाविन्दन्हुताशनम् ।
अथ तान्द्विरदः कश्चित्सुरेन्द्रद्विरदोपमः

parīyurjvalanasyārthe na cāvindanhutāśanam |
atha tāndviradaḥ kaścitsurendradviradopamaḥ

अश्वत्थस्थोऽग्निरित्येवमाह देवान्भृगूद्वह ।
शशाप ज्वलनः सर्वान्द्विरदान्क्रोधमूर्च्छितः

aśvatthastho'gnirityevamāha devānbhṛgūdvaha |
śaśāpa jvalanaḥ sarvāndviradānkrodhamūrcchitaḥ

प्रतीपा भवतां जिह्वा भवित्रीति भृगूद्वह ।
इत्युक्त्वा निःसृतोऽश्वत्थादग्निर्वारणसूचितः ।
प्रविवेश शमीगर्भमथ वह्निः सुषुप्सया

pratīpā bhavatāṃ jihvā bhavitrīti bhṛgūdvaha |
ityuktvā niḥsṛto'śvatthādagnirvāraṇasūcitaḥ |
praviveśa śamīgarbhamatha vahniḥ suṣupsayā

अनुग्रहं तु नागानां यं चक्रुः शृणु तं प्रभो ।
देवा भृगुकुलश्रेष्ठ प्रीत्या सत्यपराक्रमाः

anugrahaṃ tu nāgānāṃ yaṃ cakruḥ śṛṇu taṃ prabho |
devā bhṛgukulaśreṣṭha prītyā satyaparākramāḥ

प्रतीपया जिह्वयाऽपि सर्वाहारान्हरिष्यथ ।
वाचं चोच्चारयिष्यध्वमुच्चैरव्यञ्जिताक्षराम् ।
इत्युक्त्वा पुनरेवाग्निमनुसस्रुर्दिवौकसः

pratīpayā jihvayā'pi sarvāhārānhariṣyatha |
vācaṃ coccārayiṣyadhvamuccairavyañjitākṣarām |
ityuktvā punarevāgnimanusasrurdivaukasaḥ

अश्वत्थान्निःसृतश्चाग्निः शमीगर्भमुपाविशत् ।
शुकेन ख्यापितो विप्र तं देवाः समुपाद्रवन्

aśvatthānniḥsṛtaścāgniḥ śamīgarbhamupāviśat |
śukena khyāpito vipra taṃ devāḥ samupādravan

शशाप सुकमग्निस्तु वाग्विहीनो भविष्यसि ।
जिह्वामावर्तयामास तस्यापि हुतभुक्तदा

śaśāpa sukamagnistu vāgvihīno bhaviṣyasi |
jihvāmāvartayāmāsa tasyāpi hutabhuktadā

दृष्ट्वा तु ज्वलनं देवाः शुकमूचुर्दयान्विताः ।
भविता न त्वमत्यन्तं शुकत्वे नष्टवागिति

dṛṣṭvā tu jvalanaṃ devāḥ śukamūcurdayānvitāḥ |
bhavitā na tvamatyantaṃ śukatve naṣṭavāgiti

आवृत्तजिह्वस्य सतो वाक्यं कान्तं भविष्यति ।
बालस्येव प्रवृद्धस्य कलमव्यक्तमद्भुतम्

āvṛttajihvasya sato vākyaṃ kāntaṃ bhaviṣyati |
bālasyeva pravṛddhasya kalamavyaktamadbhutam

इत्युक्त्वा तं शमीगर्भे वह्निमालक्ष्य देवताः ।
तदेवायतनं चक्रुः पुण्यं सर्वक्रियास्वपि

ityuktvā taṃ śamīgarbhe vahnimālakṣya devatāḥ |
tadevāyatanaṃ cakruḥ puṇyaṃ sarvakriyāsvapi

तदाप्रभृति चाप्यग्निः शमीगर्भेषु दृश्यते ।
उत्पादने तथोपायमभिजग्मुश्च मानवाः

tadāprabhṛti cāpyagniḥ śamīgarbheṣu dṛśyate |
utpādane tathopāyamabhijagmuśca mānavāḥ

आपो रसातले यास्तु संस्पृष्टाश्चित्रभानुना ।
ताः पर्वतप्रस्रवणैरूष्मां मुञ्चन्ति भार्गव ।
पावकेनाधिशयता सन्तप्तास्तस्य तेजसा

āpo rasātale yāstu saṃspṛṣṭāścitrabhānunā |
tāḥ parvataprasravaṇairūṣmāṃ muñcanti bhārgava |
pāvakenādhiśayatā santaptāstasya tejasā

अथाग्निर्देवता दृष्ट्वा बभूव व्यथितस्तदा ।
किमागमनमित्येवं तानपृच्छत पावकः

athāgnirdevatā dṛṣṭvā babhūva vyathitastadā |
kimāgamanamityevaṃ tānapṛcchata pāvakaḥ

तमूचुर्विबुधाः सर्वे ते चैव परमर्षयः ।
त्वां नियोक्ष्यामहे कार्ये तद्भवान्कर्तुमर्हति ।
कृते च तस्मिन्भविता तवापि सुमहान्गुणः

tamūcurvibudhāḥ sarve te caiva paramarṣayaḥ |
tvāṃ niyokṣyāmahe kārye tadbhavānkartumarhati |
kṛte ca tasminbhavitā tavāpi sumahānguṇaḥ

ब्रूत यद्भवतां कार्यं कर्तास्मि तदहं सुराः ।
भवतां तु नियोज्योस्मि मावोत्रास्तु विचारणा

brūta yadbhavatāṃ kāryaṃ kartāsmi tadahaṃ surāḥ |
bhavatāṃ tu niyojyosmi māvotrāstu vicāraṇā

असुरस्तारको नाम ब्रह्मणो वरदर्पितः ।
अस्मान्प्रबाधते वीर्याद्वधस्तस्य विधीयताम्

asurastārako nāma brahmaṇo varadarpitaḥ |
asmānprabādhate vīryādvadhastasya vidhīyatām

इमान्देवगणांस्तात प्रजापतिगणांस्तथा ।
ऋषींश्चापि महाभाग परित्रायस्व पावक

imāndevagaṇāṃstāta prajāpatigaṇāṃstathā |
ṛṣīṃścāpi mahābhāga paritrāyasva pāvaka

अपत्यं तेजसा युक्तं प्रवीरं जनयक प्रभो ।
यद्भयं नोऽसुरात्तस्मान्नाशयेद्धव्यवाहन

apatyaṃ tejasā yuktaṃ pravīraṃ janayaka prabho |
yadbhayaṃ no'surāttasmānnāśayeddhavyavāhana

शप्तानां नो महादेव्या नान्यदस्ति परायणम् ।
अन्यत्र भवतो वीर तस्मात्त्रायस्व नः प्रभो

śaptānāṃ no mahādevyā nānyadasti parāyaṇam |
anyatra bhavato vīra tasmāttrāyasva naḥ prabho

इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा भगवान्हव्यवाहनः ।
जगामाथ दुराधर्षो गङ्गां भागीरथीं प्रति

ityuktaḥ sa tathetyuktvā bhagavānhavyavāhanaḥ |
jagāmātha durādharṣo gaṅgāṃ bhāgīrathīṃ prati

तया चाप्यभवन्मिश्रो गर्भं चास्यां दधे तदा ।
ववृधे स तदा गर्भः कक्षे कृष्णगतिर्यथा

tayā cāpyabhavanmiśro garbhaṃ cāsyāṃ dadhe tadā |
vavṛdhe sa tadā garbhaḥ kakṣe kṛṣṇagatiryathā

तेजसा तस्य देवस्य गङ्गा विह्वलचेतना ।
सन्तापमगमत्तीव्रं वोढुं सा न शशाक ह

tejasā tasya devasya gaṅgā vihvalacetanā |
santāpamagamattīvraṃ voḍhuṃ sā na śaśāka ha

आहिते ज्वलनेनाथ गर्भे तेजःसमन्विते ।
गङ्गायामसुरः कश्चिद्भैरवं नादमानदत्

āhite jvalanenātha garbhe tejaḥsamanvite |
gaṅgāyāmasuraḥ kaścidbhairavaṃ nādamānadat

अबुद्धिपतितेनाथ नादेन विपुलेन सा
वित्रस्तोद्धान्तनयना गङ्गा विप्लुतलोचना

abuddhipatitenātha nādena vipulena sā
vitrastoddhāntanayanā gaṅgā viplutalocanā

विसंज्ञा नाशकद्गर्भं वोढुमात्मानमेव च ।
सा तु तेजःपरीताङ्गी कम्पमाना च जाह्नवी

visaṃjñā nāśakadgarbhaṃ voḍhumātmānameva ca |
sā tu tejaḥparītāṅgī kampamānā ca jāhnavī

उवाच ज्वलनं विप्र तदा गर्भबलोद्धुता ।
नते शक्ताऽस्मि भगवंस्तेजसोऽस्य विधारणे

uvāca jvalanaṃ vipra tadā garbhabaloddhutā |
nate śaktā'smi bhagavaṃstejaso'sya vidhāraṇe

विमूढाऽस्मि कृताऽनेन न मे स्वास्ध्यं यथा पुरा ।
विह्वला चास्मि भगवंश्चेतो नष्टं च मेऽनघ

vimūḍhā'smi kṛtā'nena na me svāsdhyaṃ yathā purā |
vihvalā cāsmi bhagavaṃśceto naṣṭaṃ ca me'nagha

धारणे नास्य शक्ताऽहं गर्भस्य तपतांवर ।
उत्स्रक्ष्येऽहमिमं दुःखान्न तु कामात्कथञ्चन

dhāraṇe nāsya śaktā'haṃ garbhasya tapatāṃvara |
utsrakṣye'hamimaṃ duḥkhānna tu kāmātkathañcana

न तेजसाऽस्ति संस्पर्शो मम देव विभावसो ।
आपदर्थे हि सम्बन्धः सुसूक्ष्मोऽपि महाद्युते

na tejasā'sti saṃsparśo mama deva vibhāvaso |
āpadarthe hi sambandhaḥ susūkṣmo'pi mahādyute

यदत्र गुणसम्पन्नमितरद्वा हुताशन ।
त्वय्येव तदहं मन्ये धर्माधर्मौ च केवलौ

yadatra guṇasampannamitaradvā hutāśana |
tvayyeva tadahaṃ manye dharmādharmau ca kevalau

तामुवाच ततो वह्निर्धार्यतां धार्यतामिति ।
गर्भो मत्तेजसा युक्तो महागुणफलोदयः

tāmuvāca tato vahnirdhāryatāṃ dhāryatāmiti |
garbho mattejasā yukto mahāguṇaphalodayaḥ

शक्ता ह्यसि महीं कृत्स्नां वोढुं धारयितुं तथा ।
न हि ते किञ्चिदप्राप्यमन्यतो धारणादृते

śaktā hyasi mahīṃ kṛtsnāṃ voḍhuṃ dhārayituṃ tathā |
na hi te kiñcidaprāpyamanyato dhāraṇādṛte

एवमुक्ता तु सा देवी तत्रैवान्तरधीयत ।
पावकश्चापि तेजस्वी कृत्वा कार्यं दिवौकसाम् ।
जगामेष्टं तदा देशं ततो भार्गवनन्दन

evamuktā tu sā devī tatraivāntaradhīyata |
pāvakaścāpi tejasvī kṛtvā kāryaṃ divaukasām |
jagāmeṣṭaṃ tadā deśaṃ tato bhārgavanandana

सा वह्निना वार्यमाणा देवैरपि सरिद्वरा ।
समुत्ससर्ज तं गर्भं मेरौ गिरिवेर तदा

sā vahninā vāryamāṇā devairapi saridvarā |
samutsasarja taṃ garbhaṃ merau girivera tadā

समर्था धारणे चापि रुद्रतेजःप्रधर्षिता ।
नाशकत्सा तदा गर्भं सन्धारयितुमोजसा ।
समुत्ससर्ज तं दुःखाद्दीप्तवैश्वानरप्रभम्

samarthā dhāraṇe cāpi rudratejaḥpradharṣitā |
nāśakatsā tadā garbhaṃ sandhārayitumojasā |
samutsasarja taṃ duḥkhāddīptavaiśvānaraprabham

दर्शयामास चाग्निस्तां तदा गङ्गां भृगूद्वह ।
पप्रच्छ सरितां श्रेष्ठां कच्चिद्गर्भः सुखोदयः

darśayāmāsa cāgnistāṃ tadā gaṅgāṃ bhṛgūdvaha |
papraccha saritāṃ śreṣṭhāṃ kaccidgarbhaḥ sukhodayaḥ

कीदृग्गुणोपि वा देवि कीदृग्रूपश्च दृश्यते ।
तेजसा केन वा युक्तः सर्वमेतद्ब्रवीहि मे

kīdṛgguṇopi vā devi kīdṛgrūpaśca dṛśyate |
tejasā kena vā yuktaḥ sarvametadbravīhi me

गङ्गोवाच ।
जातरूपः स गर्भो वै तेजसा त्वमिवानघ ।
सुवर्णो विमलो दीप्तः पर्वतं चावभासयन्

gaṅgovāca |
jātarūpaḥ sa garbho vai tejasā tvamivānagha |
suvarṇo vimalo dīptaḥ parvataṃ cāvabhāsayan

पद्मोत्पलविमिश्राणां ह्रदानामिव शीतलः ।
गन्धोस्य स कदम्बानां तुल्यो वै तपतांवर

padmotpalavimiśrāṇāṃ hradānāmiva śītalaḥ |
gandhosya sa kadambānāṃ tulyo vai tapatāṃvara

तेजसा तस्य गर्भस्य भास्करस्येव रश्मिभिः ।
यद्द्रव्यं परिसंसृष्टं पृथिव्यां पर्वतेषु च ।
तत्सर्वं काञ्चनीभूतं समन्तात्प्रत्यदृश्यत

tejasā tasya garbhasya bhāskarasyeva raśmibhiḥ |
yaddravyaṃ parisaṃsṛṣṭaṃ pṛthivyāṃ parvateṣu ca |
tatsarvaṃ kāñcanībhūtaṃ samantātpratyadṛśyata

पर्यधावत शैलांश्च नदीः प्रस्रवणानि च ।
व्यादीपयत्तेजसा च त्रैलोक्यं सचराचरम्

paryadhāvata śailāṃśca nadīḥ prasravaṇāni ca |
vyādīpayattejasā ca trailokyaṃ sacarācaram

एवंरूपः स भगवान्पुत्रस्ते हव्यवाहन ।
सूर्यवैश्वानरसमः कान्त्या सोम इवापरः

evaṃrūpaḥ sa bhagavānputraste havyavāhana |
sūryavaiśvānarasamaḥ kāntyā soma ivāparaḥ

एवमुक्त्वा तु सा देवी तत्रैवान्तरधीयत ।
पावकश्चापि तेजस्वी कृत्वा कार्यं दिवौकसाम् ।
जगामेष्टं ततो देशं तदा भार्गवनन्दन

evamuktvā tu sā devī tatraivāntaradhīyata |
pāvakaścāpi tejasvī kṛtvā kāryaṃ divaukasām |
jagāmeṣṭaṃ tato deśaṃ tadā bhārgavanandana

एतैः कर्मगुणैर्लोके नामाग्नेः परिगीयते ।
हिरण्यरेता इति वै ऋषिभिर्विबुधैस्तथा ।
पृथिवी च तदा देवी ख्याता वसुमतीति वै

etaiḥ karmaguṇairloke nāmāgneḥ parigīyate |
hiraṇyaretā iti vai ṛṣibhirvibudhaistathā |
pṛthivī ca tadā devī khyātā vasumatīti vai

स तु गर्भो महातेजा गाङ्गेयः पावकोद्भवः ।
दिव्यं शरवणं प्राप्य ववृधेऽद्भुतदर्शनः

sa tu garbho mahātejā gāṅgeyaḥ pāvakodbhavaḥ |
divyaṃ śaravaṇaṃ prāpya vavṛdhe'dbhutadarśanaḥ

ददृशुः कृत्तिकास्तं तु बालार्कसदृशद्युतिम् ।
जातस्नेहास्तु तं बालं पुपुषुः स्तन्यविस्रवैः

dadṛśuḥ kṛttikāstaṃ tu bālārkasadṛśadyutim |
jātasnehāstu taṃ bālaṃ pupuṣuḥ stanyavisravaiḥ

ततः स कार्तिकेयत्वमवाप परमद्युतिः ।
स्कन्नत्वात्स्कन्दतां चापि गुहावासाद्गुहोऽभवत्

tataḥ sa kārtikeyatvamavāpa paramadyutiḥ |
skannatvātskandatāṃ cāpi guhāvāsādguho'bhavat

एवं सुवर्णमुत्पन्नमपत्यं जातवेदसः ।
तत्र जाम्बूनदं श्रेष्ठं देवानामपि भूषणम्

evaṃ suvarṇamutpannamapatyaṃ jātavedasaḥ |
tatra jāmbūnadaṃ śreṣṭhaṃ devānāmapi bhūṣaṇam

ततःप्रभृति चाप्येतञ्जातरूपमुदाहृतम् ।
रत्नानामुत्तमं रत्नं भूषणानां तथैव च

tataḥprabhṛti cāpyetañjātarūpamudāhṛtam |
ratnānāmuttamaṃ ratnaṃ bhūṣaṇānāṃ tathaiva ca

पवित्रं च पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
यत्सुवर्णं स भगवानग्निरीशः प्रजापतिः

pavitraṃ ca pavitrāṇāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam |
yatsuvarṇaṃ sa bhagavānagnirīśaḥ prajāpatiḥ

पवित्राणां पवित्रं हि कनकं द्विजसत्तमाः ।
अग्नीषोमात्मकं चैव जातरूपमुदाहृतम्

pavitrāṇāṃ pavitraṃ hi kanakaṃ dvijasattamāḥ |
agnīṣomātmakaṃ caiva jātarūpamudāhṛtam