Chapter 46: Jaratkaru agrees to marry on conditions

एतच्छ्रुत्वा जरत्कारुर्भृशं शोकपरायणः ।
उवाच तान्पितॄन्दुःखाद्बाष्पसंदिग्धया गिरा

etacchrutvā jaratkārurbhṛśaṃ śokaparāyaṇaḥ |
uvāca tānpitṝnduḥkhādbāṣpasaṃdigdhayā girā

मम पूर्वे भवन्तो वै पितरः सपितामहाः ।
तद्ब्रूत यन्मया कार्यं भवतां प्रियकाम्यया

mama pūrve bhavanto vai pitaraḥ sapitāmahāḥ |
tadbrūta yanmayā kāryaṃ bhavatāṃ priyakāmyayā

अहमेव जरत्कारुः किल्बिषी भवतां सुतः ।
ते दण्डं धारयत मे दुष्कृतेरकृतात्मनः

ahameva jaratkāruḥ kilbiṣī bhavatāṃ sutaḥ |
te daṇḍaṃ dhārayata me duṣkṛterakṛtātmanaḥ

पुत्र दिष्ट्याऽसि संप्राप्त इमं देशं यदृच्छया ।
किमर्थं च त्वया ब्रह्मन्न कृतो दारसङ्ग्रहः

putra diṣṭyā'si saṃprāpta imaṃ deśaṃ yadṛcchayā |
kimarthaṃ ca tvayā brahmanna kṛto dārasaṅgrahaḥ

ममायं पितरो नित्यं हृद्यर्थः परिवर्तते ।
ऊर्ध्वरेताः शरीरं वै प्रापयेयममुत्र वै

mamāyaṃ pitaro nityaṃ hṛdyarthaḥ parivartate |
ūrdhvaretāḥ śarīraṃ vai prāpayeyamamutra vai

न दारान्वै करिष्येऽहमिति मे भावितं मनः ।
एवं दृष्ट्वा तु भवतः शकुन्तानिव लम्बतः

na dārānvai kariṣye'hamiti me bhāvitaṃ manaḥ |
evaṃ dṛṣṭvā tu bhavataḥ śakuntāniva lambataḥ

मया निवर्तिता बुद्धिर्ब्रह्मचर्यात्पितामहाः ।
करिष्ये वः प्रियं कामं निवेक्ष्येऽहमसंशयम्

mayā nivartitā buddhirbrahmacaryātpitāmahāḥ |
kariṣye vaḥ priyaṃ kāmaṃ nivekṣye'hamasaṃśayam

सनाम्नीं यद्यहं कन्यामुपलप्स्ये कदाचन ।
भविष्यति च या काचिद्भैक्ष्यवत्स्वयमुद्यता

sanāmnīṃ yadyahaṃ kanyāmupalapsye kadācana |
bhaviṣyati ca yā kācidbhaikṣyavatsvayamudyatā

प्रतिग्रहीता तामस्मि न भरेयं च यामहम् ।
एवंविधमहं कुर्यां निवेशं प्राप्नुयां यदि ।
अन्यथा न करिष्येऽहं सत्यमेतत्पितामहाः

pratigrahītā tāmasmi na bhareyaṃ ca yāmaham |
evaṃvidhamahaṃ kuryāṃ niveśaṃ prāpnuyāṃ yadi |
anyathā na kariṣye'haṃ satyametatpitāmahāḥ

तत्र चोत्पत्स्यते जन्तुर्भवतां तारणाय वै ।
शाश्वताश्चाव्ययाश्चैव तिष्ठन्तु पितरो मम

tatra cotpatsyate janturbhavatāṃ tāraṇāya vai |
śāśvatāścāvyayāścaiva tiṣṭhantu pitaro mama

एवमुक्त्वा तु स पितॄंश्चचार पृथिवी मुनिः ।
न च स्म लभते भार्यां वृद्धोऽयमिति शानक

evamuktvā tu sa pitṝṃścacāra pṛthivī muniḥ |
na ca sma labhate bhāryāṃ vṛddho'yamiti śānaka

यदा निर्वेदमापन्नः पितृभिश्चोदिस्तथा ।
तदाऽरण्यं स गत्वोच्चैश्चुक्रोश भृशदुःखितः

yadā nirvedamāpannaḥ pitṛbhiścodistathā |
tadā'raṇyaṃ sa gatvoccaiścukrośa bhṛśaduḥkhitaḥ

सत्वरण्यगतः प्राज्ञः पितॄणा हितकाम्यया ।
उवाच कन्यां याचामि तिस्रो वाचः शनैरिमाः

satvaraṇyagataḥ prājñaḥ pitṝṇā hitakāmyayā |
uvāca kanyāṃ yācāmi tisro vācaḥ śanairimāḥ

यानि भूतानि सन्तीह स्थावराणि चराणि च ।
अन्तर्हितानि वा यानि तानि शृण्वन्तु मे वचः

yāni bhūtāni santīha sthāvarāṇi carāṇi ca |
antarhitāni vā yāni tāni śṛṇvantu me vacaḥ

उग्रे तपसि वर्तन्तं पितरश्चोदयन्ति माम् ।
निविशस्वेति दुःखार्ताः सन्तानस्य चिकीर्षया

ugre tapasi vartantaṃ pitaraścodayanti mām |
niviśasveti duḥkhārtāḥ santānasya cikīrṣayā

निवेशायाखिलां भूमिं कन्याभैक्ष्यं चरामि भोः ।
दरिद्रो दुःखशीलश्च पितृभिः सन्नियोजितः

niveśāyākhilāṃ bhūmiṃ kanyābhaikṣyaṃ carāmi bhoḥ |
daridro duḥkhaśīlaśca pitṛbhiḥ sanniyojitaḥ

यस्य कन्याऽस्ति भूतस्य ये मयेह प्रकीर्तिताः ।
ते मे कन्यां प्रयच्छन्तु चरतः सर्वतोदिशम्

yasya kanyā'sti bhūtasya ye mayeha prakīrtitāḥ |
te me kanyāṃ prayacchantu carataḥ sarvatodiśam

मम कन्या सनाम्नी या भैक्ष्यवच्चोदिता भवेत् ।
भरेयं चैव यां नाहं तां मे कन्यां प्रयच्छत

mama kanyā sanāmnī yā bhaikṣyavaccoditā bhavet |
bhareyaṃ caiva yāṃ nāhaṃ tāṃ me kanyāṃ prayacchata

ततस्ते पन्नगा ये वै जरत्कारौ समाहिताः ।
तामादाय प्रवृत्तिं ते वासुकेः प्रत्यवेदयन्

tataste pannagā ye vai jaratkārau samāhitāḥ |
tāmādāya pravṛttiṃ te vāsukeḥ pratyavedayan

तेषां श्रुत्वा स नागेन्द्रस्तां कन्यां समलङ्कृताम् ।
प्रगृह्यारण्यमगमत्समीपं तस्य पन्नगः

teṣāṃ śrutvā sa nāgendrastāṃ kanyāṃ samalaṅkṛtām |
pragṛhyāraṇyamagamatsamīpaṃ tasya pannagaḥ

तत्र तां भैक्ष्यवत्कन्यां प्रादात्तस्मै महात्मने ।
नागेन्द्रो वासुकिर्ब्रह्मन्न स तां प्रत्यगृह्णत

tatra tāṃ bhaikṣyavatkanyāṃ prādāttasmai mahātmane |
nāgendro vāsukirbrahmanna sa tāṃ pratyagṛhṇata

असनामेति वै मत्वा भरणे चाविचारिते ।
मोक्षभावे स्थितश्चापि मन्दीभूतः परिग्रहे

asanāmeti vai matvā bharaṇe cāvicārite |
mokṣabhāve sthitaścāpi mandībhūtaḥ parigrahe

ततो नाम स कन्यायाः पप्रच्छ भृगुनन्दन ।
वासुकिं भरणं चास्या न कुर्यामित्युवाच ह

tato nāma sa kanyāyāḥ papraccha bhṛgunandana |
vāsukiṃ bharaṇaṃ cāsyā na kuryāmityuvāca ha