Chapter 145: Arjuna's display of the astras

कुरुराजे हि रङ्गस्थे भीमे च बलिनां वरे ।
पक्षपातकृतस्नेहः स द्विधेवाभवज्जनः

kururāje hi raṅgasthe bhīme ca balināṃ vare |
pakṣapātakṛtasnehaḥ sa dvidhevābhavajjanaḥ

जय हे कुरुराजेति जय हे भीम इत्युत ।
पुरुषाणां सुविपुलाः प्रणादाः सहसोत्थिताः

jaya he kururājeti jaya he bhīma ityuta |
puruṣāṇāṃ suvipulāḥ praṇādāḥ sahasotthitāḥ

ततः क्षुब्धार्णवनिभं रङ्गमालोक्य बुद्धिमान् ।
भारद्वाजः प्रियं पुत्रमश्वत्थामानमब्रवीत्

tataḥ kṣubdhārṇavanibhaṃ raṅgamālokya buddhimān |
bhāradvājaḥ priyaṃ putramaśvatthāmānamabravīt

वारयैतौ महावीर्यौ कृतयोग्यावुभावपि ।
मा भूद्रङ्गप्रकोपोऽयं भीमदुर्योधनोद्भवः

vārayaitau mahāvīryau kṛtayogyāvubhāvapi |
mā bhūdraṅgaprakopo'yaṃ bhīmaduryodhanodbhavaḥ

तत उत्थाय वेगेन अश्वत्थामा न्यवारयत् ।
गुरोराज्ञा भीम इति गान्धारे गुरुशासनम् ।
अलं शिक्षाकृतं वेगमलं साहसमित्युत

tata utthāya vegena aśvatthāmā nyavārayat |
gurorājñā bhīma iti gāndhāre guruśāsanam |
alaṃ śikṣākṛtaṃ vegamalaṃ sāhasamityuta

ततस्तावुद्यतगतौ गुरुपुत्रेण वारितौ ।
युगान्तानिलसंक्षुब्धौ महावेलाविवार्णवौ

tatastāvudyatagatau guruputreṇa vāritau |
yugāntānilasaṃkṣubdhau mahāvelāvivārṇavau

ततो रङ्गाङ्गणगतो द्रोणो वचनमब्रवीत् ।
निवार्य वादित्रगणं महामेघनिभस्वनम्

tato raṅgāṅgaṇagato droṇo vacanamabravīt |
nivārya vāditragaṇaṃ mahāmeghanibhasvanam

यो मे पुत्रात्प्रियतरः सर्वशस्त्रविशारदः ।
ऐन्द्रिरिन्द्रानुजसमः स पार्थो दृश्यतामिति

yo me putrātpriyataraḥ sarvaśastraviśāradaḥ |
aindririndrānujasamaḥ sa pārtho dṛśyatāmiti

आचार्यवचनेनाथ कृतस्वस्त्ययनो युवा ।
बद्धगोधाङ्गुलित्राणः पूर्णतूणः सकार्मुकः

ācāryavacanenātha kṛtasvastyayano yuvā |
baddhagodhāṅgulitrāṇaḥ pūrṇatūṇaḥ sakārmukaḥ

काञ्चनं कवचं बिभ्रत्प्रत्यदृश्य फाल्गुनः ।
सार्कः सेन्द्रायुधतडित्ससन्ध्य इव तोयदः

kāñcanaṃ kavacaṃ bibhratpratyadṛśya phālgunaḥ |
sārkaḥ sendrāyudhataḍitsasandhya iva toyadaḥ

ततः सर्वस्य रङ्गस्य समुत्पिञ्जलकोऽभवत् ।
प्रावाद्यन्त च वाद्यानि सशङ्खानि समन्ततः

tataḥ sarvasya raṅgasya samutpiñjalako'bhavat |
prāvādyanta ca vādyāni saśaṅkhāni samantataḥ

एष कुन्तीसुतः श्रीमानेष मध्यमपाण्डवः ।
एष पुत्रो महेन्द्रस्य कुरूणामेष रक्षिता

eṣa kuntīsutaḥ śrīmāneṣa madhyamapāṇḍavaḥ |
eṣa putro mahendrasya kurūṇāmeṣa rakṣitā

एषोऽस्त्रविदुषां श्रेष्ठ एष धर्मभृतां वरः ।
एष शीलवतां चापि शीलज्ञाननिधिः परः

eṣo'straviduṣāṃ śreṣṭha eṣa dharmabhṛtāṃ varaḥ |
eṣa śīlavatāṃ cāpi śīlajñānanidhiḥ paraḥ

इत्येवं तुमुला वाचः शुश्रुवुः प्रेक्षकेरिताः ।
कुन्त्याः प्रस्रवसंयुक्तैरस्रैः क्लिन्नमुरोऽभवत्

ityevaṃ tumulā vācaḥ śuśruvuḥ prekṣakeritāḥ |
kuntyāḥ prasravasaṃyuktairasraiḥ klinnamuro'bhavat

तेन शब्देन महता पूर्णश्रुतिरथाब्रवीत् ।
धृतराष्ट्रो नरश्रेष्ठो विदुरं हृष्टमानसः

tena śabdena mahatā pūrṇaśrutirathābravīt |
dhṛtarāṣṭro naraśreṣṭho viduraṃ hṛṣṭamānasaḥ

क्षत्तः क्षुब्धार्णवनिभः किमेष सुमहास्वनः ।
सहसैवोत्थितो रङ्गे भिन्दन्निव नभस्तलम्

kṣattaḥ kṣubdhārṇavanibhaḥ kimeṣa sumahāsvanaḥ |
sahasaivotthito raṅge bhindanniva nabhastalam

एष पार्थो महाराज फाल्गुनः पाण्डुनन्दनः ।
अवतीर्णः सकवचस्तत्रैव सुमिहास्वनः

eṣa pārtho mahārāja phālgunaḥ pāṇḍunandanaḥ |
avatīrṇaḥ sakavacastatraiva sumihāsvanaḥ

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि रक्षितोऽस्मि महामते ।
पृथारणिसमुद्भूतैस्त्रिभिः पाण्डववह्निभिः

dhanyo'smyanugṛhīto'smi rakṣito'smi mahāmate |
pṛthāraṇisamudbhūtaistribhiḥ pāṇḍavavahnibhiḥ

तस्मिन्प्रमुदिते रङ्गे कथंचित्प्रत्युपस्थिते ।
दर्शयामास बीभत्सुराचार्यायास्त्रलाघवम्

tasminpramudite raṅge kathaṃcitpratyupasthite |
darśayāmāsa bībhatsurācāryāyāstralāghavam

आग्नेयेनासृजद्वह्निं वारुणेनासृजत्पयः ।
वायव्येनासृजद्वह्निं पार्जन्येनासृजद्धनान्

āgneyenāsṛjadvahniṃ vāruṇenāsṛjatpayaḥ |
vāyavyenāsṛjadvahniṃ pārjanyenāsṛjaddhanān

भौमेन प्रासृजद्भूमिं पार्वतेनासृजद्गिरीन् ।
अन्तर्धानेन चास्त्रेण पुनरन्तर्हितोऽभवत्

bhaumena prāsṛjadbhūmiṃ pārvatenāsṛjadgirīn |
antardhānena cāstreṇa punarantarhito'bhavat

क्षणात्प्रांशुः क्षणाद्ध्रस्वः क्षणाच्च रथधूर्गतः ।
क्षणेन रथमध्यस्थः क्षणेनावतरन्महीम्

kṣaṇātprāṃśuḥ kṣaṇāddhrasvaḥ kṣaṇācca rathadhūrgataḥ |
kṣaṇena rathamadhyasthaḥ kṣaṇenāvataranmahīm

सुकुमारं च सूक्ष्मं च गुरु चापि गुरुप्रियः ।
सौष्ठवेनाभिसंयुक्तः सोऽविध्यद्विविधैः शरैः

sukumāraṃ ca sūkṣmaṃ ca guru cāpi gurupriyaḥ |
sauṣṭhavenābhisaṃyuktaḥ so'vidhyadvividhaiḥ śaraiḥ

भ्रमतश्च वराहस्य लोहस्य प्रमुखे समम् ।
पञ्चबाणानसंक्तान्संमुमोचैकबाणवत्

bhramataśca varāhasya lohasya pramukhe samam |
pañcabāṇānasaṃktānsaṃmumocaikabāṇavat

गव्ये विषाणकोशे च चले रज्ज्ववलम्बिनि ।
निचखान महावीर्यः सायकानेकविंशतिम्

gavye viṣāṇakośe ca cale rajjvavalambini |
nicakhāna mahāvīryaḥ sāyakānekaviṃśatim

इत्येवमादि सुमहत्खड्गे धनुषि चानघ ।
गदायां शस्त्रकुशलो मण्डलानि ह्यदर्शयत्

ityevamādi sumahatkhaḍge dhanuṣi cānagha |
gadāyāṃ śastrakuśalo maṇḍalāni hyadarśayat

ततः समाप्तभूयिष्ठे तस्मिन्कर्मणि भारत ।
मन्दीभूते समाजे च वादित्रस्य च निःस्वने

tataḥ samāptabhūyiṣṭhe tasminkarmaṇi bhārata |
mandībhūte samāje ca vāditrasya ca niḥsvane

द्वारदेशात्समुद्भूतो माहात्म्यबलसूचकः ।
वज्रनिष्पेषसदृशः शुश्रुवे भुजनिःस्वनः

dvāradeśātsamudbhūto māhātmyabalasūcakaḥ |
vajraniṣpeṣasadṛśaḥ śuśruve bhujaniḥsvanaḥ

दीर्यन्ते किं नु गिरयः किंस्विद्भूमिर्विदीर्यते ।
किंस्विदापूर्यते व्योम जलधाराघनैर्घनैः

dīryante kiṃ nu girayaḥ kiṃsvidbhūmirvidīryate |
kiṃsvidāpūryate vyoma jaladhārāghanairghanaiḥ

रङ्गस्यैवं मतिरभूत्क्षणेन वसुधाधिप ।
द्वारं चाभिमुखाः सर्वे बभूवुः प्रेक्षकास्तदा

raṅgasyaivaṃ matirabhūtkṣaṇena vasudhādhipa |
dvāraṃ cābhimukhāḥ sarve babhūvuḥ prekṣakāstadā

पञ्चभिर्भ्रातृभिः पार्थैर्द्रोणः परिवृतो वभौ ।
पञ्चतारेण संयुक्तः सावित्रेणेव चन्द्रमाः

pañcabhirbhrātṛbhiḥ pārthairdroṇaḥ parivṛto vabhau |
pañcatāreṇa saṃyuktaḥ sāvitreṇeva candramāḥ

अश्वत्थाम्ना च सहितं भ्रातॄणां शतमूर्जितम् ।
दुर्योधनममित्रघ्नमुत्थितं पर्यवारयत्

aśvatthāmnā ca sahitaṃ bhrātṝṇāṃ śatamūrjitam |
duryodhanamamitraghnamutthitaṃ paryavārayat

स तैस्तदा भ्रातृभिरुद्यतायुधै-
र्गदाग्रपाणिः समवस्थितैर्वृतः ।
बभौ यथा दानवसंक्षये पुरा
पुनन्दरो देवगणैः समावृतः

sa taistadā bhrātṛbhirudyatāyudhai-
rgadāgrapāṇiḥ samavasthitairvṛtaḥ |
babhau yathā dānavasaṃkṣaye purā
punandaro devagaṇaiḥ samāvṛtaḥ