Chapter 7: Indra, the rishis and Manu praise Hari

पार्वत्यानन्तरोत्पन्न इन्द्रो वचनमब्रवीत् ।
(इन्द्र उवाच)
तव स्वरूपं हृदि संविजानन् समुत्सुकः स्यात्स्तवने यस्तु मूढः ।
अजानतः स्तवनं देवदेव तदेवाहुर्हेलनं चक्रपाणे

pārvatyānantarotpanna indro vacanamabravīt |
(indra uvāca)
tava svarūpaṃ hṛdi saṃvijānan samutsukaḥ syātstavane yastu mūḍhaḥ |
ajānataḥ stavanaṃ devadeva tadevāhurhelanaṃ cakrapāṇe

तथापि तद्वै तव नाम पूर्वं भवेत्तदा पुण्यकरं भवेदिति ।
रुद्रादिकानां स्तवने नास्ति शक्तिस्तदा वक्तव्यं मम नास्तीति किं वा

tathāpi tadvai tava nāma pūrvaṃ bhavettadā puṇyakaraṃ bhavediti |
rudrādikānāṃ stavane nāsti śaktistadā vaktavyaṃ mama nāstīti kiṃ vā

गुणांशतो दशभी रुद्रतो वै सदा न्यूनो मत्समः कामदेवः ।
ज्ञाने बले समता सर्वदास्ति तथाः कामः किं च दूतः सदैव

guṇāṃśato daśabhī rudrato vai sadā nyūno matsamaḥ kāmadevaḥ |
jñāne bale samatā sarvadāsti tathāḥ kāmaḥ kiṃ ca dūtaḥ sadaiva

एवं स्तुत्वा देवदेवो हरिं च तूष्णीं स्थितः प्राञ्जलिर्नम्रभूर्धां ।
तदनन्तरजो ब्रह्मा अहङ्कारिक ऊचिवान्

evaṃ stutvā devadevo hariṃ ca tūṣṇīṃ sthitaḥ prāñjalirnamrabhūrdhāṃ |
tadanantarajo brahmā ahaṅkārika ūcivān

नमस्ते गणपूर्णाय नमस्ते ज्ञानमूर्तये ।
नमोऽज्ञानविदूराय ब्रह्मणेनंतमूर्तये

namaste gaṇapūrṇāya namaste jñānamūrtaye |
namo'jñānavidūrāya brahmaṇenaṃtamūrtaye

इन्द्रादहं दशगुणैः सर्वदा न्यून उक्तो न जनि त्वां सर्वदा ह्यप्रमेय ।
तथापि मां पाहि जगद्गुरो त्वं दत्त्वा दिव्यं ह्यायतनं च विष्णो

indrādahaṃ daśaguṇaiḥ sarvadā nyūna ukto na jani tvāṃ sarvadā hyaprameya |
tathāpi māṃ pāhi jagadguro tvaṃ dattvā divyaṃ hyāyatanaṃ ca viṣṇo

आहङ्कारिक एवं तु स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह ।
तदनन्तरजा स्तोतुं शची वचनमब्रवीत्

āhaṅkārika evaṃ tu stutvā tūṣṇīṃ babhūva ha |
tadanantarajā stotuṃ śacī vacanamabravīt

संचिन्तयामि अनिशं तव पादपद्मं वज्राङ्कुशध्वजसरोरुहलाञ्छनाढ्यम् ।
वागीश्वरैरपि सदा मनसापि धर्तुं नो शक्यमीश तव पादरजः स्मरामि

saṃcintayāmi aniśaṃ tava pādapadmaṃ vajrāṅkuśadhvajasaroruhalāñchanāḍhyam |
vāgīśvarairapi sadā manasāpi dhartuṃ no śakyamīśa tava pādarajaḥ smarāmi

आहङ्कारिकप्राणाच्च गुणैश्च दशभिः सदा ।
न्यूनभूतां च मां पाहि कृपालो भक्तवत्सल

āhaṅkārikaprāṇācca guṇaiśca daśabhiḥ sadā |
nyūnabhūtāṃ ca māṃ pāhi kṛpālo bhaktavatsala

एवं स्तुत्वा शची देवी तूष्णीं भगवती ह्यभूत् ।
तदनन्तरजा स्तोतुं रतिः समुपचक्रमे

evaṃ stutvā śacī devī tūṣṇīṃ bhagavatī hyabhūt |
tadanantarajā stotuṃ ratiḥ samupacakrame

संचिन्तयामि नृहरेर्वदनारविन्दं भृत्यानुकंपितधिया हि गृहीतमूर्तिम् ।
यच्छ्रीनिकेतमजरुद्ररमादिकैश्च संलालितं कुटिलङ्कुन्तलवृन्दजुष्टम्

saṃcintayāmi nṛharervadanāravindaṃ bhṛtyānukaṃpitadhiyā hi gṛhītamūrtim |
yacchrīniketamajarudraramādikaiśca saṃlālitaṃ kuṭilaṅkuntalavṛndajuṣṭam

एतादृशं तव मुखं नुवितुं न शक्तिः शच्या समापि भगवन्परिपाहि नित्यम् ।
कृत्वा स्तुतिं रतिरियं परमादरेण तूष्णीं स्थिता भगवतश्च समीप एव

etādṛśaṃ tava mukhaṃ nuvituṃ na śaktiḥ śacyā samāpi bhagavanparipāhi nityam |
kṛtvā stutiṃ ratiriyaṃ paramādareṇa tūṣṇīṃ sthitā bhagavataśca samīpa eva

रत्यनन्तरजो दक्षः स्तोतुं समुपचक्रमे

ratyanantarajo dakṣaḥ stotuṃ samupacakrame

संचिन्तये भगवतश्चरणोदतीर्थं भक्त्या ह्यजेन परिषिक्तमजादिवन्द्यम् ।
यच्छौचनिःसृतमजप्रवरावतारं गङ्गाख्यतीर्थमभवत्सरितां वरिष्ठम्

saṃcintaye bhagavataścaraṇodatīrthaṃ bhaktyā hyajena pariṣiktamajādivandyam |
yacchaucaniḥsṛtamajapravarāvatāraṃ gaṅgākhyatīrthamabhavatsaritāṃ variṣṭham

रुद्रोपि तेन विधृतेन जटाकलापपूतेन पादरजसा ह्यशिवः शिवोभूत् ।
एतादृशं ते चरणं करुणेश विष्णो स्तोतुं शक्तिर्मम नास्ति कृपावतार ।
रत्या समः श्रुतिगतो न गतोस्मि मोक्षमेतादृशं च परिपाहि निदानमूर्ते

rudropi tena vidhṛtena jaṭākalāpapūtena pādarajasā hyaśivaḥ śivobhūt |
etādṛśaṃ te caraṇaṃ karuṇeśa viṣṇo stotuṃ śaktirmama nāsti kṛpāvatāra |
ratyā samaḥ śrutigato na gatosmi mokṣametādṛśaṃ ca paripāhi nidānamūrte

एवं स्तुत्वा स दक्षस्तु तूष्णीमेव बभूव ह ।
तदनन्तरजः स्तोतुं बृहस्पतिरुपाक्रमीत्

evaṃ stutvā sa dakṣastu tūṣṇīmeva babhūva ha |
tadanantarajaḥ stotuṃ bṛhaspatirupākramīt

संचिन्तयामि सततं तव चाननाब्जं त्वं देहि दुष्टविषयेषु विरक्तिमीश

saṃcintayāmi satataṃ tava cānanābjaṃ tvaṃ dehi duṣṭaviṣayeṣu viraktimīśa

एतेषु शक्तिर्यदि वै स जीवो कर्ता च भोक्ता च सदा च दाता ।
योषां च पुत्रसुहृदौ च पशूंश्च सर्वमेवं विनश्यति यतो हि तदाशु छिन्धि

eteṣu śaktiryadi vai sa jīvo kartā ca bhoktā ca sadā ca dātā |
yoṣāṃ ca putrasuhṛdau ca paśūṃśca sarvamevaṃ vinaśyati yato hi tadāśu chindhi

संसारचक्रभ्रमणेनैव देव संसारदुःखमनुभूयेहागतोस्मि ।
शक्तिर्न चास्ति नवने मम देवदेव सत्या समं च सततं परिपाहि नित्यम्

saṃsāracakrabhramaṇenaiva deva saṃsāraduḥkhamanubhūyehāgatosmi |
śaktirna cāsti navane mama devadeva satyā samaṃ ca satataṃ paripāhi nityam

एवं श्रुत्वा च परमं तूष्णीमेव स्थितो मुनिः ।
तदनन्तरजस्तोतुं ह्यनिरुद्धोपचक्रमे

evaṃ śrutvā ca paramaṃ tūṣṇīmeva sthito muniḥ |
tadanantarajastotuṃ hyaniruddhopacakrame

एवं हरेस्तव कथां रसिकां विहाय स्त्रीणां भगे च वदने परिमुह्य नित्यम् ।
विष्ठान्त्रपूरितबिले रसिको हि नित्यं स्थायी च सूकरवदेव विमूढबुद्धिः

evaṃ harestava kathāṃ rasikāṃ vihāya strīṇāṃ bhage ca vadane parimuhya nityam |
viṣṭhāntrapūritabile rasiko hi nityaṃ sthāyī ca sūkaravadeva vimūḍhabuddhiḥ

मज्जास्थिपित्तकफरक्तमलादिपूर्णे चर्मान्त्रवेष्टितमुखे पतितं ह पीतम् ।
आस्वादने मम च पापगतेर्मुरारे मायाबलं तव विभो परमं निमित्तम्

majjāsthipittakapharaktamalādipūrṇe carmāntraveṣṭitamukhe patitaṃ ha pītam |
āsvādane mama ca pāpagatermurāre māyābalaṃ tava vibho paramaṃ nimittam

संसारचक्रे भ्रमतश्च नित्यं सुदुःखरूपे सुखलेशवर्जिते ।
मलं वमन्तं नवभिश्च द्वारैः शरीरमारुह्य सुमूढबुद्धिः

saṃsāracakre bhramataśca nityaṃ suduḥkharūpe sukhaleśavarjite |
malaṃ vamantaṃ navabhiśca dvāraiḥ śarīramāruhya sumūḍhabuddhiḥ

नमामि नित्यं तव तत्कथामृतं विहाय देव श्रुतिमूलनाशनम् ।
कुटुंबपोषं च सदा च कुर्वन्दानाद्यकुर्वन्निवसन् गृहे च

namāmi nityaṃ tava tatkathāmṛtaṃ vihāya deva śrutimūlanāśanam |
kuṭuṃbapoṣaṃ ca sadā ca kurvandānādyakurvannivasan gṛhe ca

दूरे च संसारमलं त्विदं कुरु देहि ह्यदो दिव्यकथामृतं सदा ।
एतादृशोहं तव सद्गुणौघं स्तोतुं समर्थो नास्मि शचीसमश्च

dūre ca saṃsāramalaṃ tvidaṃ kuru dehi hyado divyakathāmṛtaṃ sadā |
etādṛśohaṃ tava sadguṇaughaṃ stotuṃ samartho nāsmi śacīsamaśca

एवं स्तुत्वानिरुद्धस्तु तूष्णीमास खगेश्वर ।
तदनन्तरजः स्तोत्रं मनः स्वायंभुवोब्रवीत्

evaṃ stutvāniruddhastu tūṣṇīmāsa khageśvara |
tadanantarajaḥ stotraṃ manaḥ svāyaṃbhuvobravīt

स्तोतुं ह्यनुप्रविशतोपि न गर्भदुःखं तस्मादहं परमपूज्यपदं गतस्ते

stotuṃ hyanupraviśatopi na garbhaduḥkhaṃ tasmādahaṃ paramapūjyapadaṃ gataste

मनोर्भार्या मानवी च यमः संयमिनीपतिः ।
दिशाभिमानी चन्द्रस्तु सूर्यश्चक्षुर्नियामकः ।
परस्परसमा ह्येते मुक्त्वा संसारमेव च

manorbhāryā mānavī ca yamaḥ saṃyaminīpatiḥ |
diśābhimānī candrastu sūryaścakṣurniyāmakaḥ |
parasparasamā hyete muktvā saṃsārameva ca

प्रवाहाद्विगुणोनश्चेत्येवं जानीहि चाण्डज ।
सूर्यानन्तरजः स्तोतुं वरुणः संप्रचक्रमे

pravāhādviguṇonaścetyevaṃ jānīhi cāṇḍaja |
sūryānantarajaḥ stotuṃ varuṇaḥ saṃpracakrame

त्वद्विच्छया रचिते देहगेहे पुत्त्रे कलत्रेपि धने द्रव्यजातौ ।
ममाहमित्यल्पधिया च मूढा संसारदुःखे विनिमज्जन्ति सर्वे

tvadvicchayā racite dehagehe puttre kalatrepi dhane dravyajātau |
mamāhamityalpadhiyā ca mūḍhā saṃsāraduḥkhe vinimajjanti sarve

अतो हरे तादृशीं मे कुबुद्धिं विनाश्य मे देहि ते पाददास्यम् ।
अहं मनोः पादपादार्धभूतगुणेन हीनः सर्वदा वै मुरारे

ato hare tādṛśīṃ me kubuddhiṃ vināśya me dehi te pādadāsyam |
ahaṃ manoḥ pādapādārdhabhūtaguṇena hīnaḥ sarvadā vai murāre

एवं स्तुत्वा तु वरुणः प्राञ्जलिः समुपस्थितः ।
वरुणानन्तरोत्पन्नो नारदो ह्यस्तुवद्धरिम्

evaṃ stutvā tu varuṇaḥ prāñjaliḥ samupasthitaḥ |
varuṇānantarotpanno nārado hyastuvaddharim

यन्नामधेयश्रवणानुकीर्तनात्स्वाद्वन्यतत्त्वं मम नास्ति विष्णो ।
पुनीह्यतश्चैव परोवरायान्यज्जिह्वाग्रे वर्तते नाम तस्य

yannāmadheyaśravaṇānukīrtanātsvādvanyatattvaṃ mama nāsti viṣṇo |
punīhyataścaiva parovarāyānyajjihvāgre vartate nāma tasya

यज्जिह्वाग्रे हरिनामैव नास्ति स ब्राह्मणो नैव स एव गोखरः ।
अहं न जाने च तव स्वरूपं न्यूनो ह्यहं वरुणात्सर्वदैव

yajjihvāgre harināmaiva nāsti sa brāhmaṇo naiva sa eva gokharaḥ |
ahaṃ na jāne ca tava svarūpaṃ nyūno hyahaṃ varuṇātsarvadaiva

एवं स्तुत्वा नारदो वै खगेन्द्रस्तूष्णीमभूद्देवदेवस्य चाग्रे ।
यो नारदानन्तरं संबभूव भृगुर्महात्मा स्तोतुमुपप्रचक्रमे

evaṃ stutvā nārado vai khagendrastūṣṇīmabhūddevadevasya cāgre |
yo nāradānantaraṃ saṃbabhūva bhṛgurmahātmā stotumupapracakrame

किमासनं ते गरुडासनाय किं भूषणं कौस्तुभभूषणाय ।
लक्ष्मीकलत्राय किमस्ति देयं वागीश किं ते वचनीयमस्ति ।
अतो न जाने तव सद्गुणांश्च ह्यहं सदा वरुणात्पादहीनः

kimāsanaṃ te garuḍāsanāya kiṃ bhūṣaṇaṃ kaustubhabhūṣaṇāya |
lakṣmīkalatrāya kimasti deyaṃ vāgīśa kiṃ te vacanīyamasti |
ato na jāne tava sadguṇāṃśca hyahaṃ sadā varuṇātpādahīnaḥ

एवं स्तुत्वा हरिं देवं भृगुस्तूष्णीं बभूव ह ।
तदनन्तरजो ह्यग्निरस्तावीत्पुरुषोत्तमम्

evaṃ stutvā hariṃ devaṃ bhṛgustūṣṇīṃ babhūva ha |
tadanantarajo hyagnirastāvītpuruṣottamam

यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजा हव्यं वहाम्यध्वरे आज्यसिक्तम्

yattejasāhaṃ susamiddhatejā havyaṃ vahāmyadhvare ājyasiktam

यत्तेजसाहं जठरे संप्रविश्य पचन्नन्नं सर्वदा पूर्णशक्तिः ।
अतो न जाने तव सद्गुणांश्च भृगोरहं सर्वदैवं समोस्मि

yattejasāhaṃ jaṭhare saṃpraviśya pacannannaṃ sarvadā pūrṇaśaktiḥ |
ato na jāne tava sadguṇāṃśca bhṛgorahaṃ sarvadaivaṃ samosmi

तदनन्तरजा स्तोतुं प्रसूतिरुपचक्रमे

tadanantarajā stotuṃ prasūtirupacakrame

यन्नामार्थविचारणेपि मुनयो मुह्यंति वै सर्वदा त्वद्भीता अपि देवता ह्यविरतं स्त्रीभिः सहैव स्थिताः ।
मान्धातृध्रुवनारदाश्च भृगवो वैवस्वताद्याखिलाः प्रेम्णा वै प्रणमाम्यहं हितकृते तस्मै नमो विष्णवे

yannāmārthavicāraṇepi munayo muhyaṃti vai sarvadā tvadbhītā api devatā hyavirataṃ strībhiḥ sahaiva sthitāḥ |
māndhātṛdhruvanāradāśca bhṛgavo vaivasvatādyākhilāḥ premṇā vai praṇamāmyahaṃ hitakṛte tasmai namo viṣṇave

अतो न जाने तव सद्गुणान्सदा एवं विधा का मम शक्तिरस्ति ।
स्तुत्वा ह्येवं प्रसूतिस्तु तूष्णीमासीत्खगेश्वर

ato na jāne tava sadguṇānsadā evaṃ vidhā kā mama śaktirasti |
stutvā hyevaṃ prasūtistu tūṣṇīmāsītkhageśvara

अग्निर्वागात्मको ब्रह्मपुत्रो भृगु ऋषिस्तथा ।
तद्भार्या वै प्रसूतिस्तु त्रय एते समाः स्मृताः

agnirvāgātmako brahmaputro bhṛgu ṛṣistathā |
tadbhāryā vai prasūtistu traya ete samāḥ smṛtāḥ

वरुणात्पादहीनाश्च प्रवहाद्विगुणाधमाः ।
दक्षाच्छतावरा ज्ञेया मित्रात्तु द्विगुणाधिकाः

varuṇātpādahīnāśca pravahādviguṇādhamāḥ |
dakṣācchatāvarā jñeyā mitrāttu dviguṇādhikāḥ

प्रसूत्यनन्तरं जातो वसिष्ठो ब्रह्मनन्दनः ।
विनयावनतो भूत्वा स्तोतुं समुपचक्रमे

prasūtyanantaraṃ jāto vasiṣṭho brahmanandanaḥ |
vinayāvanato bhūtvā stotuṃ samupacakrame

नमोस्तु तस्मै पुरुषाय वेधसे नमोनमोऽसद्वृजिनच्छिदे नमः ।
नमोनमो स्वाङ्गभवाय नित्यं नतोस्मि हे नाथ तवाङ्घ्रिपङ्कजम्

namostu tasmai puruṣāya vedhase namonamo'sadvṛjinacchide namaḥ |
namonamo svāṅgabhavāya nityaṃ natosmi he nātha tavāṅghripaṅkajam

मां पाहि नित्यं भगवन्वासुदेव ह्यग्नेरहं सर्वदा न्यून एव ।
मित्रादहं सर्वदा किञ्चिदूनः स्तुत्वा देव सोभवत्तत्र तूष्णीम्

māṃ pāhi nityaṃ bhagavanvāsudeva hyagnerahaṃ sarvadā nyūna eva |
mitrādahaṃ sarvadā kiñcidūnaḥ stutvā deva sobhavattatra tūṣṇīm

यो वसिष्ठानन्तरजो मरीचिर्ब्रह्मनन्दनः ।
हरिन्तुष्टाव परया भक्त्या नारायणं गुरुम्

yo vasiṣṭhānantarajo marīcirbrahmanandanaḥ |
harintuṣṭāva parayā bhaktyā nārāyaṇaṃ gurum

देवेन चाहं हतधीर्भवनप्रसङ्गात्सर्वाशुभोपगमनाद्विमुखेंद्रियश्च ।
कुर्वे च नित्यं सुखलेशलवादिना त्वद्दूरं मनस्त्वशुभकर्म समाचरिष्ये

devena cāhaṃ hatadhīrbhavanaprasaṅgātsarvāśubhopagamanādvimukheṃdriyaśca |
kurve ca nityaṃ sukhaleśalavādinā tvaddūraṃ manastvaśubhakarma samācariṣye

एतादृशोहं भगवाननन्तः सदा वसिष्ठस्य समान एव

etādṛśohaṃ bhagavānanantaḥ sadā vasiṣṭhasya samāna eva

एवं स्तुत्वा मरीचिस्तु तूष्णीमास तदा खग ।
तदतन्तरजोह्यत्रिरस्तावीत्प्राञ्जलिर्हरिम्

evaṃ stutvā marīcistu tūṣṇīmāsa tadā khaga |
tadatantarajohyatrirastāvītprāñjalirharim

आविर्भवज्जगत्प्रभवायावतीर्णं तद्रक्षणार्थमनवद्यञ्च तथाव्ययाय ।
तत्त्वार्थमूलमविकारि तव स्वरूपं ह्यानन्दसारमत एव विकारशून्यम्

āvirbhavajjagatprabhavāyāvatīrṇaṃ tadrakṣaṇārthamanavadyañca tathāvyayāya |
tattvārthamūlamavikāri tava svarūpaṃ hyānandasāramata eva vikāraśūnyam

त्रैगुण्यशून्यमखिलेषु च संविभक्तं तत्र प्रविश्य भगवन्न हि पश्यतीव ।
अतो मुरारेस्तव सद्गुणांश्च स्तोतुं न शक्नोमि मरीचितुल्यः

traiguṇyaśūnyamakhileṣu ca saṃvibhaktaṃ tatra praviśya bhagavanna hi paśyatīva |
ato murārestava sadguṇāṃśca stotuṃ na śaknomi marīcitulyaḥ

एवं स्तुत्वा ह्यत्रिरपितूष्णीमास तदा खग ।
तदनन्तरजः स्तोतुमङ्गिरा वाक्यमब्रवीत्

evaṃ stutvā hyatrirapitūṣṇīmāsa tadā khaga |
tadanantarajaḥ stotumaṅgirā vākyamabravīt

द्रष्टुं न शक्नोमि तव स्वरूपं ह्यनन्तबाहूदरमस्तकं च ।
अनन्तसाहस्रकिरीटजुष्टं महार्हनानाभरणैश्च शोभितम् ।
एतादृशं रूपमनन्तपारं स्तोतुं ह्यशक्तस्तु समोस्मि चात्रेः

draṣṭuṃ na śaknomi tava svarūpaṃ hyanantabāhūdaramastakaṃ ca |
anantasāhasrakirīṭajuṣṭaṃ mahārhanānābharaṇaiśca śobhitam |
etādṛśaṃ rūpamanantapāraṃ stotuṃ hyaśaktastu samosmi cātreḥ

एवं स्तुत्वा ह्यङ्गिराश्च तूष्णीमास खगेश्वर ।
तदनन्तरजः स्तोतुं पुलस्त्यो वाक्यमब्रवीत्

evaṃ stutvā hyaṅgirāśca tūṣṇīmāsa khageśvara |
tadanantarajaḥ stotuṃ pulastyo vākyamabravīt

यो वा हरिस्तु भगवान्स
उपासकानां संदर्शयेद्भुवनमङ्गलमङ्गलं च ।
यस्मै नमो भगवते पुरुषाय तुभ्यं यो वाविता निरयभागगमप्रसङ्गे

yo vā haristu bhagavānsa
upāsakānāṃ saṃdarśayedbhuvanamaṅgalamaṅgalaṃ ca |
yasmai namo bhagavate puruṣāya tubhyaṃ yo vāvitā nirayabhāgagamaprasaṅge

एतादृशांस्तव गुणान्नवितुं न शक्तं मां पाहि भगवन्सदृशो ह्यङ्गिरसा च

etādṛśāṃstava guṇānnavituṃ na śaktaṃ māṃ pāhi bhagavansadṛśo hyaṅgirasā ca

एवं स्तुत्वा पुलस्त्योपि स्तूष्णीमेव बभूव ह ।
तदनन्तरजः स्तोतुं पुलहो वाक्यमब्रवीत्

evaṃ stutvā pulastyopi stūṣṇīmeva babhūva ha |
tadanantarajaḥ stotuṃ pulaho vākyamabravīt

निष्कामरूपरिहितस्य समर्पितं च स्नानावरोत्तमपयः फलपुष्पभोज्यम् ।
आराधनं भगवतस्तव सत्क्रियाश्च व्यर्थं भवेदिति वदन्ति महानुभावाः

niṣkāmarūparihitasya samarpitaṃ ca snānāvarottamapayaḥ phalapuṣpabhojyam |
ārādhanaṃ bhagavatastava satkriyāśca vyarthaṃ bhavediti vadanti mahānubhāvāḥ

तस्मै सदा भगवते प्रणमामि नित्यं निष्कामया तव समर्पणमात्रबुद्ध्या ।
वैकुण्ठनाथ भगवन्स्तवने न शक्तिः सोहं पुलस्त्यसदृशोस्मि न संशयोत्र

tasmai sadā bhagavate praṇamāmi nityaṃ niṣkāmayā tava samarpaṇamātrabuddhyā |
vaikuṇṭhanātha bhagavanstavane na śaktiḥ sohaṃ pulastyasadṛśosmi na saṃśayotra

एवं स्तुत्वा तु पुलहस्तूष्णीमास तदा खग ।
तदनन्तरजः स्तोतुं क्रतुः समुपचक्रमे

evaṃ stutvā tu pulahastūṣṇīmāsa tadā khaga |
tadanantarajaḥ stotuṃ kratuḥ samupacakrame

प्राणप्रयाणसमये भगवंस्तवैव नामानि संसृतिजदुःखविनाशकानि ।
येनैकजन्मशमलं सहसैव हित्वा संयाति मुक्तिममलां तमहं प्रपद्ये

prāṇaprayāṇasamaye bhagavaṃstavaiva nāmāni saṃsṛtijaduḥkhavināśakāni |
yenaikajanmaśamalaṃ sahasaiva hitvā saṃyāti muktimamalāṃ tamahaṃ prapadye

ये भक्त्या विवशा विष्णो नाममात्रैकजल्पकाः ।
तेपि मुक्तिं प्रयान्त्याशु किमुत ध्यायिनः सदा

ye bhaktyā vivaśā viṣṇo nāmamātraikajalpakāḥ |
tepi muktiṃ prayāntyāśu kimuta dhyāyinaḥ sadā

एवं स्तुत्वा क्रतुरपि तूष्णीमास खगेश्वर ।
तदनन्तरजः स्तोतुं मनुर्वैवस्वतोब्रवीत्

evaṃ stutvā kraturapi tūṣṇīmāsa khageśvara |
tadanantarajaḥ stotuṃ manurvaivasvatobravīt

सोहं हि कर्मकरणे निरतः सदैव स्त्रीणां भोगे च निरतश्च गुदे प्रमत्तः ।
जिह्वेन्द्रिये च निरतस्तव दर्शने च सम्यग्विरागसहितः परमोदरेण

sohaṃ hi karmakaraṇe nirataḥ sadaiva strīṇāṃ bhoge ca nirataśca gude pramattaḥ |
jihvendriye ca niratastava darśane ca samyagvirāgasahitaḥ paramodareṇa

मांसास्थिमज्जरुधिरैः सहिते च देहे भक्तिं सदैव भगवन्नपि तस्करे च ।
गुर्वग्निबाडबगवादिषु सत्सु दुःखात्सम्यग्विरक्तिमुपयामि सहस्व नित्यम्

māṃsāsthimajjarudhiraiḥ sahite ca dehe bhaktiṃ sadaiva bhagavannapi taskare ca |
gurvagnibāḍabagavādiṣu satsu duḥkhātsamyagviraktimupayāmi sahasva nityam

लोकानुवादश्रवणे परमा च शक्तिर्नारायणस्य नमने न च मेस्ति शक्तिः ।
लोकानुयानकरणे परमा च शक्तिः क्षेत्रादिमार्गगमने परमा ह्यशक्तिः

lokānuvādaśravaṇe paramā ca śaktirnārāyaṇasya namane na ca mesti śaktiḥ |
lokānuyānakaraṇe paramā ca śaktiḥ kṣetrādimārgagamane paramā hyaśaktiḥ

वैश्यादिकेषु धनिकेषु परा च शक्तिः सद्ब्राह्मणेष्वपि न शक्तिरहो मुरारे

vaiśyādikeṣu dhanikeṣu parā ca śaktiḥ sadbrāhmaṇeṣvapi na śaktiraho murāre

वैवस्वतमनुर्देवं स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह ।
तदनन्तरजः स्तोतुं विश्वामित्रोपचक्रमे

vaivasvatamanurdevaṃ stutvā tūṣṇīṃ babhūva ha |
tadanantarajaḥ stotuṃ viśvāmitropacakrame

न ध्याते चरणांबुजे भगवतो संध्यापि नानुष्ठिता ज्ञानद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोपि नोपार्जितः ।
अन्तर्व्याप्तमलाभिघातकरणे पट्वी श्रुता ते कथा नो देव श्रवणेन पाहि भगवन्मामत्रितुल्यं सदा

na dhyāte caraṇāṃbuje bhagavato saṃdhyāpi nānuṣṭhitā jñānadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmopi nopārjitaḥ |
antarvyāptamalābhighātakaraṇe paṭvī śrutā te kathā no deva śravaṇena pāhi bhagavanmāmatritulyaṃ sadā

विश्वामित्रऋषिस्त्वेवं स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह ।
भृगुनारदक्षांश्च विहाय ब्रह्मपुत्रकाः

viśvāmitraṛṣistvevaṃ stutvā tūṣṇīṃ babhūva ha |
bhṛgunāradakṣāṃśca vihāya brahmaputrakāḥ

सप्तसंख्या वसिष्ठाद्या विश्वामित्रस्तथैव च ।
वैवस्वतमनुस्त्वेते परस्परसमाः स्मृताः

saptasaṃkhyā vasiṣṭhādyā viśvāmitrastathaiva ca |
vaivasvatamanustvete parasparasamāḥ smṛtāḥ

वह्नेरप्यवरा नित्यं किञ्चिन्मित्राद्गुणाधिकाः ।
तदनन्तजस्तोत्रं वक्ष्ये शृणु खगेश्वर

vahnerapyavarā nityaṃ kiñcinmitrādguṇādhikāḥ |
tadanantajastotraṃ vakṣye śṛṇu khageśvara